* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: J.R.D. TATA LETTERS
  • Availability : Available
  • Translators : SUPRIYA VAKIL
  • ISBN : 9788184984583
  • Edition : 2
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 560
  • Language : Translated From ENGLISH to MARATHI
  • Category : LITERATURE
Quantity
CONTAINED IN THESE PAGES IS THE CORRESPONDENCE OF A MAN WHO FOR THE MAJOR PART OF HIS LIFE WAS AT THE HELM OF AFFAIRS OF THE HOUSE OF TATA, ONE OF THE LARGEST INDUSTRIAL GROUPS IN INDIA, AND HAS LEFT AN INDELIBLE IMPRESSION ON THE COUNTRY`S ECONOMIC & SOCIAL LIFE. J.R.D. TATA WAS A PROLIFIC LETTER-WRITER, AND THIS FIRST-TIME COMPILATION OF SOME THREE HUNDRED OF HIS LETTERS REVEALS VARIOUS FACETS OF HIS PERSONALITY, HIS RELATIONSHIPS WITH PEOPLE, THE PROJECTS HE WAS INVOLVED IN, HIS VIEWS ON ISSUES, HIS KINDNESS, FORTHRIGHTNESS AND SENSE OF HUMOUR, HIS CONCERNS AS A CITIZEN, THE VALUES HE LIVED BY, AND HIS PERSONAL INTERESTS. THE RANGE AND DEPTH OF HIS INTERESTS AND CONCERNS ARE REFLECTED IN THE HUGE CROSS-SECTION OF PEOPLE THESE LETTERS ARE ADDRESSED TO: FAMILY MEMBERS, HIS COLLEAGUES IN TATA, BUSINESS ASSOCIATES, MINISTERS AND BUREAUCRATS, FRIENDS IN INDIA AND ABROAD, AS WELL AS OTHERS WHO WERE NOT KNOWN TO HIM. J.R.D. TATA’S LETTERS BRING TO LIFE THE ACHIEVEMENTS OF A TWENTIETH CENTURY LEGEND.
सध्याच्या वेगवान जगात ‘ई-मेल्स’, ‘सेलफोन्स’ अशांसारख्या तत्पर संपर्कमाध्यमामुळे जग जवळ आणले आहे; पण एकेकाळी मुख्यत्वे ‘पत्रं’ या माध्यमातून संपर्क साधला जात असे. पत्रांतून कामांच्या तपशिलांखेरीज आपुलकी व जवळीकही साधली जात असे. शिवाय ही ‘पत्रं’ त्या एका विशिष्ट कालखंडाचा दस्तऐवज बनून इतिहास अभ्यासकांना व भावी पिढ्यांना मार्गदर्शक ठरत असत. ‘पत्रं’ हा कायमस्वरूपी माहितीस्रोत असतो. या पुस्तकातली सुमारे ३०० पत्रं इतिहासाचा अनमोल ठेवा आहेत. ‘जे.आर.डी. टाटा’ या विलक्षण व्यक्तिमत्त्वाच्या चिकित्सक लेखणीतून उतरलेली ही विविध विषयांना स्पर्श करणारी ‘पत्रं’ तत्कालीन सामाजिक, राजकीय, आर्थिक, औद्योगिक अशा अनेक क्षेत्रांचं दर्शन घडवतात आणि विसाव्या शतकातील एका महान, बहुआयामी व्यक्तित्वाचं अनेकपदरी अंतरंग उलगडून दाखवतात.
Video not available
No Records Found
No Records Found
Keywords
"#MARATHIBOOKS#ONLINEMARATHIBOOKS#TRANSLATEDMARATHIBOOKS#TBC#TRANSLATEDBOOKS@50% #J.R.DTATAYANCHIPATRE #J.R.D.TATALETTERS #जेआरडीटाटायांचीपत्रं #LITERATURETRANSLATEDFROMENGLISHTOMARATHI #SUPRIYAVAKIL #सुप्रियावकील #EDITORARVINDMAMBRO "
Customer Reviews
  • Rating StarChowkidar Devdutt Kamat

    सध्याच्या वेगवान जगात ‘ई-मेल्स’, ‘सेलफोन्स’ अशांसारख्या तत्पर संपर्कमाध्यमामुळे जग जवळ आणले आहे; पण एकेकाळी मुख्यत्वे ‘पत्रं’ या माध्यमातून संपर्क साधला जात असे. पत्रांतून कामांच्या तपशिलांखेरीज आपुलकी व जवळीकही साधली जात असे. शिवाय ही ‘पत्रं’ त्या एा विशिष्ट कालखंडाचा दस्तऐवज बनून इतिहास अभ्यासकांना व भावी पिढ्यांना मार्गदर्शक ठरत असत. ‘पत्रं’ हा कायमस्वरूपी माहितीस्रोत असतो. या पुस्तकातली सुमारे ३०० पत्रं इतिहासाचा अनमोल ठेवा आहेत. ‘जे.आर.डी. टाटा’ या विलक्षण व्यक्तिमत्त्वाच्या चिकित्सक लेखणीतून उतरलेली ही विविध विषयांना स्पर्श करणारी ‘पत्रं’ तत्कालीन सामाजिक, राजकीय, आर्थिक, औद्योगिक अशा अनेक क्षेत्रांचं दर्शन घडवतात आणि विसाव्या शतकातील एका महान, बहुआयामी व्यक्तित्वाचं अनेकपदरी अंतरंग उलगडून दाखवतात. भारताच्या घडणीत स्वातंत्र्यपूर्ण आणि स्वातंत्र्योत्तर काळात टाटा उद्योग समूहाचे स्थान कोणालाही नाकारता येणार नाही. जमशेटजी टाटांपासून रतन टाटांपर्यंत प्रत्येकाने आपल्या औद्योगिक साम्राज्य वाढीबरोबर भारताच्या नवनिर्माणाचा विचार केला होता. भारतरत्न जे आर. डी. टाटा हे पहिलेच उद्योगपती आहेत, की ज्यांना भारत सरकारने भारताच्या औद्योगिक प्रगती व हवाई सेवेबद्दल भारतरत्न ही उपाधी देऊन त्यांच्या कर्तृत्वाचा सन्मान केला. जे. आर. डी. टाटा यांची ही पत्रे पाच भागात विभागली आहेत. व्यक्तिगत, स्वातंत्र्याच्या दिशेने आणि नंतर विमानसेवा. लोकांना सांभाळताना शहर देश त्यापलीकडे सुप्रसिद्ध व्यक्ती आणि मित्र. ही पत्रे जे. आर. डी. टाटांनी आपल्या आयुष्यात लिहिलेल्या चाळीस हजार पत्रांतून रुसी लाला या त्यांच्या सहकाऱ्याने निवडली. यातील ३०० पत्रे या पुस्तकात आहेत. दोराबजी टाटा यांनी विद्यार्थीदशेत आपल्या मुलावर पत्रातून जो संस्कार केला. त्यामुळेच हा उद्योगपती भारतरत्न झाला. जे. आर. डी. टाटांनी आपल्या वडिलांनी उत्तर दिले आहे. मी व्यवसायात प्रवेश केल्यानंतर तुम्ही माझ्याविषयी असमाधानी असणार नाही, कारण मी उद्योगपतीचे गुण दाखवून देईन. पुढे आणि पुढे तुम्हाला माझा अतिशय अभिमान वाटेल. जे. आर. डी. टाटांनी आत्मविश्वासानी दिलेल्या उत्तरातच त्यांच्या व्यावसायिक यशस्वितेचे रहस्य अहो. जे. आर. डी. टाटा यांना जमशेदपूरच्या कारखान्यात साधा मेकॅनिक म्हणून वडिलांनी लावले. ब्रिटिश ऑफिसर त्याचे मार्गदर्शक होते. जे. आर. डी. टाटांनी फ्रेंच सैन्यात काम करून सैनिकी शिस्तही लावून घेतली होती. जे. आर. डी. टाटा झोरास्ट्रीयन असूनही अंधविश्वासी नव्हते, ते म्हणतात, माझी परमेश्वरावर श्रद्धा आहे पण मानवनिर्मित बाबींवर अथवा सगळ्या अवडंबरांवर आणि धर्मगुरूंनी शोधून काढलेल्या विधी संस्कारावर नाही. जे. आर. डी. टाटांनी असंख्य मित्रांना पत्रे लिहिली. या मित्रांमध्ये पारशी, इंग्रज आणि पत्रकार अधिक आहेत. छोट्या छोट्या गोष्टीतही त्यांना रस होता. डॉ. गज्जर यांना कुत्र्यांच्या त्रासापायी त्यांना पत्र लिहावे लागले. तुमच्या कुत्र्यांनी उच्छाद मांडला आहे. मला शांततेची गरज आहे. मी स्वत: श्वानप्रेमी आहे. हे पत्र अत्यंत मिश्किल भाषेत लिहिले आहे. जे. आर. डी. टाटा अनेक हॉटेलमध्ये राहत. हॉटेल मालकांनाही सूचना लिखित स्वरूपात पाठवत. दूरध्वनी सेवा याबद्दल त्यांची तक्रार असायची. ते सुमंत मूळगावकर यांना लिहितात, की आपल्या कारखान्यातील स्वच्छतागृह किमान दर्जाच्या खूप खालच्या स्तरावर आहे. गाड्या खरेदी करतानाही जेथे गाडी खरेदी केली त्यांनाही ते सल्ला देत. पडदे कसे लावावेत. लॅक्मेचे क्रीम कसे असावे या संबंधात ते सूचना करीत होते. जे. आर. डी. टाटांना चित्रकलेची अत्यंत आवड होती. ते त्याचे उत्कृष्ट रसग्रहण पिलू पोचखानवाला यांना लिहिलेल्या पत्रात करतात. पाँडेचरीच्या ऑरोविलमध्ये राहताना डॉ. करणसिंगांना ते सूचना करतात. सर अरविंदो आणि माताजी यांचे विश्वस्त परदेशी अगर कायदाविषयक शिक्षण नसणारे असू नयेत. जे. आर. डी. टाटा आपल्या बंगल्यात होम वर्कशॉप चालवून स्वत:चा उदरनिर्वाह करत. टाटा कंपनीतून फार कमी पगार घेत. त्यांनी आपल्या होमवर्कशॉपमधून विक्री केलेली आहे. ज्यांना व्यायामाची आवड होती, पी. सी. सेन यांना वेटलिफ्टिंगबाबत काही मंत्र देतात. हा व्यायाम प्रकार पाठदुखीचा होऊ नये अशाच पद्धतीने करावा. पंडित जवाहरलाल नेहरूंना १९४७ मध्ये पत्र लिहिताना त्यांनी पंडितजींच्या नेतृत्वाची प्रशंसा करताना लिहिले, ‘‘स्वातंत्र्याची धगधगती मशाल सदैव उत्तुंग धरणारी व्यक्ती भारताच्या प्रथम पंतप्रधानपदी विराजमान होत आहे, याचा मला आनंद आहे.’’ महात्मा गांधींच्या मृत्यूनंतर त्यांनी ही जागतिक शोकांतिका मानली. गांधीजींचे जीवन शांतता, सहिष्णुता व सलोख्यासाठी होते हे नमूद केले. जे. आर. डी. टाटा आपल्या उद्योग समूहात कामगार मालक संबंधाबाबत अधिक माणुसकी दाखवत. त्यांनी आपल्या युनियन विषयक पत्रात लिहिले आहे. प्रत्येक कर्मचारी सदस्याने माणुसकीच्या नात्यानं वागायला शिकल्याखेरीज आपण कधीही सुयोग्य वातावरण निर्मिती घडवू शकणार नाही. व्यवस्थापन, कर्मचाऱ्यांना काय वाटतं हे जाणून घेण्याची तसदी घेतली पाहिजे. ‘आपण जर बहुसंख्य कर्मचारी आणि कामगारांमध्ये विश्वास निर्माण केला असता, की व्यवस्थापन पगाराशी संबंधित वाटाघाटीऐवजी, त्यांच्या व्यक्तिगत बाबी सहानुभूतीपूर्वक आणि समजुतीने हाताळणे व त्यांच्या प्रश्नाबाबत मनापासून रस दाखविला तर व्यवस्थापन विरोधी भावना त्यांच्यात निर्माण होणार नाही. टाटा उद्योग समूह विकसित होण्यास कर्मचाऱ्यांचा वाटा ते नाकारत नसत. सेवानिवृत्त होणाऱ्या प्रत्येक कर्मचाऱ्याला स्वहस्ताक्षरात जे. आर. डी. टाटा पत्र लिहून त्यांनी टाटा समूहाच्या केलेल्या सेवेबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करत. या पुस्तकात अशी बरीच पत्रे आहेत, की ज्यात त्यांनी अधिकाऱ्यापासून चतुर्थ श्रेणीच्या कर्मचाऱ्यांपर्यंत त्यांच्या निरोपांना शुभेच्छा दिल्या आहेत. जे. आर. डी. टाटा यांचे सर्वात मोठे दु:ख त्यांना मुरारजीभाई देसाई यांनी दिलेली वागणूक खूप दुखवून गेली. मुरारजीभाई देसाई यांनी त्यांच्या हवाईसेवेची कदर केली आणि हेही कबूल केलं, की तुम्ही कॉर्पोरेशनची जबाबदारी केल्यानंतर तरुण खांद्यावर सोपवाल असं मला वाटलं होतं. माजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी त्यांच्या हवाई सेवेबद्दल त्यांना लिहिलेल्या पत्रात सांगितले आहे, तुम्ही एअर इंडियाचे केवळ अध्यक्षच नव्हता तर त्यांचे संस्थापक व संगोपनकर्ताही होता. आम्हाला तुमच्या हवाईसेवेचा अभिमान आहे. तुमच्यामुळेच एअर इंडियाने आंतरराष्ट्रीय स्तरापर्यंत झेप घेऊन सर्वोच्च स्थान पटकावलं. ही पत्रं दाखवतात की भारतीय विमान वाहतुकीचे जनक जे. आर. डी. टाटा हे होते. जे. आर. डी. टाटांनी कृष्णमाचारी, जयप्रकाश नारायण, बीजू पटनाईक, राजगोपालचारी यांना लिहिलेल्या पत्रात त्यांच्या जीवनमूल्यांचा परिचय होतो. त्यांनी महात्मा गांधींच्या विश्वस्त कल्पनेप्रमाणे जगणे पसंत केले. जे. आर. डी. टाटांनी या देशाच्या वाढत्या लोकसंख्येवर खूप विचार केला होता. त्यांनी मुंबई महानगरपालिकेच्या आयुक्तांना, पोलीस आयुक्तांना, टेलिफोन डायरेक्टरना लिहिलेल्या पत्रात आपली मुंबईबद्दलची आस्था व्यक्त केली आहे. जे. आर. डी. टाटा यांनी लिहिलेल्या पत्रातून एका उद्योगपतीचा आब, मोहकता, सखोलता व आपुलकी व्यक्त होते. आपले हृदय, आपली विचारधारा, औद्योगिक दृष्टी त्यांनी व्यक्त केली आहे. आपण असं म्हणू भारताच्या अर्थकारणात जे घडलं - त्यांनी आभाळाला स्पर्श केला आणि त्याच्या गालावर स्मित फुलले त्यांनी दोन्ही बाहू पसरले आणि त्यात अवघे विश्व सामावले माणूस आणि संस्था यातून जे भव्य दिव्य घडलं, ते त्यांच्या दूरदृष्टीमुळे.... प्रत्येक छोट्या मोठ्या उद्योगपतींनी जे. आर. डी. टाटा आणि भारतातल्या असंख्य उद्योगपतींची चरित्रे व पत्रव्यवहार आपल्या ग्रंथालयात ठेवलाच पाहिजे. नकळत मागचा वारसा आपल्याला समजत जातो. वयाच्या ३४ व्या वर्षी टाटा समूहाचा हा नेता ५२ वर्षे काम करीत होता. वयाच्या ८९ व्या वर्षी टाटांनी जगाचा निरोप घेतला. जगाचा निरोप घेतानाही त्यांच्या डोळ्यात चमक होती. हा माणूस शेवटचा श्वास घेताना म्हणाला, परमेश्वराला या देशातील ८० कोटी जनतेची काळजी व्हायची आहे. ...Read more

  • Rating StarDAINIK AIKYA SATARA 8-3-2015

    भारताच्या घडणीत स्वातंत्र्यपूर्ण आणि स्वातंत्र्योत्तर काळात टाटा उद्योग समूहाचे स्थान कोणालाही नाकारता येणार नाही. जमशेटजी टाटांपासून रतन टाटांपर्यंत प्रत्येकाने आपल्या औद्योगिक साम्राज्य वाढीबरोबर भारताच्या नवनिर्माणाचा विचार केला होता. भारतरत्न जे आर. डी. टाटा हे पहिलेच उद्योगपती आहेत, की ज्यांना भारत सरकारने भारताच्या औद्योगिक प्रगती व हवाई सेवेबद्दल भारतरत्न ही उपाधी देऊन त्यांच्या कर्तृत्वाचा सन्मान केला. जे. आर. डी. टाटा यांची ही पत्रे पाच भागात विभागली आहेत. व्यक्तिगत, स्वातंत्र्याच्या दिशेने आणि नंतर विमानसेवा. लोकांना सांभाळताना शहर देश त्यापलीकडे सुप्रसिद्ध व्यक्ती आणि मित्र. ही पत्रे जे. आर. डी. टाटांनी आपल्या आयुष्यात लिहिलेल्या चाळीस हजार पत्रांतून रुसी लाला या त्यांच्या सहकाऱ्याने निवडली. यातील ३०० पत्रे या पुस्तकात आहेत. दोराबजी टाटा यांनी विद्यार्थीदशेत आपल्या मुलावर पत्रातून जो संस्कार केला. त्यामुळेच हा उद्योगपती भारतरत्न झाला. जे. आर. डी. टाटांनी आपल्या वडिलांनी उत्तर दिले आहे. मी व्यवसायात प्रवेश केल्यानंतर तुम्ही माझ्याविषयी असमाधानी असणार नाही, कारण मी उद्योगपतीचे गुण दाखवून देईन. पुढे आणि पुढे तुम्हाला माझा अतिशय अभिमान वाटेल. जे. आर. डी. टाटांनी आत्मविश्वासानी दिलेल्या उत्तरातच त्यांच्या व्यावसायिक यशस्वितेचे रहस्य अहो. जे. आर. डी. टाटा यांना जमशेदपूरच्या कारखान्यात साधा मेकॅनिक म्हणून वडिलांनी लावले. ब्रिटिश ऑफिसर त्याचे मार्गदर्शक होते. जे. आर. डी. टाटांनी फ्रेंच सैन्यात काम करून सैनिकी शिस्तही लावून घेतली होती. जे. आर. डी. टाटा झोरास्ट्रीयन असूनही अंधविश्वासी नव्हते, ते म्हणतात, माझी परमेश्वरावर श्रद्धा आहे पण मानवनिर्मित बाबींवर अथवा सगळ्या अवडंबरांवर आणि धर्मगुरूंनी शोधून काढलेल्या विधी संस्कारावर नाही. जे. आर. डी. टाटांनी असंख्य मित्रांना पत्रे लिहिली. या मित्रांमध्ये पारशी, इंग्रज आणि पत्रकार अधिक आहेत. छोट्या छोट्या गोष्टीतही त्यांना रस होता. डॉ. गज्जर यांना कुत्र्यांच्या त्रासापायी त्यांना पत्र लिहावे लागले. तुमच्या कुत्र्यांनी उच्छाद मांडला आहे. मला शांततेची गरज आहे. मी स्वत: श्वानप्रेमी आहे. हे पत्र अत्यंत मिश्किल भाषेत लिहिले आहे. जे. आर. डी. टाटा अनेक हॉटेलमध्ये राहत. हॉटेल मालकांनाही सूचना लिखित स्वरूपात पाठवत. दूरध्वनी सेवा याबद्दल त्यांची तक्रार असायची. ते सुमंत मूळगावकर यांना लिहितात, की आपल्या कारखान्यातील स्वच्छतागृह किमान दर्जाच्या खूप खालच्या स्तरावर आहे. गाड्या खरेदी करतानाही जेथे गाडी खरेदी केली त्यांनाही ते सल्ला देत. पडदे कसे लावावेत. लॅक्मेचे क्रीम कसे असावे या संबंधात ते सूचना करीत होते. जे. आर. डी. टाटांना चित्रकलेची अत्यंत आवड होती. ते त्याचे उत्कृष्ट रसग्रहण पिलू पोचखानवाला यांना लिहिलेल्या पत्रात करतात. पाँडेचरीच्या ऑरोविलमध्ये राहताना डॉ. करणसिंगांना ते सूचना करतात. सर अरविंदो आणि माताजी यांचे विश्वस्त परदेशी अगर कायदाविषयक शिक्षण नसणारे असू नयेत. जे. आर. डी. टाटा आपल्या बंगल्यात होम वर्कशॉप चालवून स्वत:चा उदरनिर्वाह करत. टाटा कंपनीतून फार कमी पगार घेत. त्यांनी आपल्या होमवर्कशॉपमधून विक्री केलेली आहे. ज्यांना व्यायामाची आवड होती, पी. सी. सेन यांना वेटलिफ्टिंगबाबत काही मंत्र देतात. हा व्यायाम प्रकार पाठदुखीचा होऊ नये अशाच पद्धतीने करावा. पंडित जवाहरलाल नेहरूंना १९४७ मध्ये पत्र लिहिताना त्यांनी पंडितजींच्या नेतृत्वाची प्रशंसा करताना लिहिले, ‘‘स्वातंत्र्याची धगधगती मशाल सदैव उत्तुंग धरणारी व्यक्ती भारताच्या प्रथम पंतप्रधानपदी विराजमान होत आहे, याचा मला आनंद आहे.’’ महात्मा गांधींच्या मृत्यूनंतर त्यांनी ही जागतिक शोकांतिका मानली. गांधीजींचे जीवन शांतता, सहिष्णुता व सलोख्यासाठी होते हे नमूद केले. जे. आर. डी. टाटा आपल्या उद्योग समूहात कामगार मालक संबंधाबाबत अधिक माणुसकी दाखवत. त्यांनी आपल्या युनियन विषयक पत्रात लिहिले आहे. प्रत्येक कर्मचारी सदस्याने माणुसकीच्या नात्यानं वागायला शिकल्याखेरीज आपण कधीही सुयोग्य वातावरण निर्मिती घडवू शकणार नाही. व्यवस्थापन, कर्मचाऱ्यांना काय वाटतं हे जाणून घेण्याची तसदी घेतली पाहिजे. ‘आपण जर बहुसंख्य कर्मचारी आणि कामगारांमध्ये विश्वास निर्माण केला असता, की व्यवस्थापन पगाराशी संबंधित वाटाघाटीऐवजी, त्यांच्या व्यक्तिगत बाबी सहानुभूतीपूर्वक आणि समजुतीने हाताळणे व त्यांच्या प्रश्नाबाबत मनापासून रस दाखविला तर व्यवस्थापन विरोधी भावना त्यांच्यात निर्माण होणार नाही. टाटा उद्योग समूह विकसित होण्यास कर्मचाऱ्यांचा वाटा ते नाकारत नसत. सेवानिवृत्त होणाऱ्या प्रत्येक कर्मचाऱ्याला स्वहस्ताक्षरात जे. आर. डी. टाटा पत्र लिहून त्यांनी टाटा समूहाच्या केलेल्या सेवेबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करत. या पुस्तकात अशी बरीच पत्रे आहेत, की ज्यात त्यांनी अधिकाऱ्यापासून चतुर्थ श्रेणीच्या कर्मचाऱ्यांपर्यंत त्यांच्या निरोपांना शुभेच्छा दिल्या आहेत. जे. आर. डी. टाटा यांचे सर्वात मोठे दु:ख त्यांना मुरारजीभाई देसाई यांनी दिलेली वागणूक खूप दुखवून गेली. मुरारजीभाई देसाई यांनी त्यांच्या हवाईसेवेची कदर केली आणि हेही कबूल केलं, की तुम्ही कॉर्पोरेशनची जबाबदारी केल्यानंतर तरुण खांद्यावर सोपवाल असं मला वाटलं होतं. माजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी त्यांच्या हवाई सेवेबद्दल त्यांना लिहिलेल्या पत्रात सांगितले आहे, तुम्ही एअर इंडियाचे केवळ अध्यक्षच नव्हता तर त्यांचे संस्थापक व संगोपनकर्ताही होता. आम्हाला तुमच्या हवाईसेवेचा अभिमान आहे. तुमच्यामुळेच एअर इंडियाने आंतरराष्ट्रीय स्तरापर्यंत झेप घेऊन सर्वोच्च स्थान पटकावलं. ही पत्रं दाखवतात की भारतीय विमान वाहतुकीचे जनक जे. आर. डी. टाटा हे होते. जे. आर. डी. टाटांनी कृष्णमाचारी, जयप्रकाश नारायण, बीजू पटनाईक, राजगोपालचारी यांना लिहिलेल्या पत्रात त्यांच्या जीवनमूल्यांचा परिचय होतो. त्यांनी महात्मा गांधींच्या विश्वस्त कल्पनेप्रमाणे जगणे पसंत केले. जे. आर. डी. टाटांनी या देशाच्या वाढत्या लोकसंख्येवर खूप विचार केला होता. त्यांनी मुंबई महानगरपालिकेच्या आयुक्तांना, पोलीस आयुक्तांना, टेलिफोन डायरेक्टरना लिहिलेल्या पत्रात आपली मुंबईबद्दलची आस्था व्यक्त केली आहे. जे. आर. डी. टाटा यांनी लिहिलेल्या पत्रातून एका उद्योगपतीचा आब, मोहकता, सखोलता व आपुलकी व्यक्त होते. आपले हृदय, आपली विचारधारा, औद्योगिक दृष्टी त्यांनी व्यक्त केली आहे. आपण असं म्हणू भारताच्या अर्थकारणात जे घडलं - त्यांनी आभाळाला स्पर्श केला आणि त्याच्या गालावर स्मित फुलले त्यांनी दोन्ही बाहू पसरले आणि त्यात अवघे विश्व सामावले माणूस आणि संस्था यातून जे भव्य दिव्य घडलं, ते त्यांच्या दूरदृष्टीमुळे.... प्रत्येक छोट्या मोठ्या उद्योगपतींनी जे. आर. डी. टाटा आणि भारतातल्या असंख्य उद्योगपतींची चरित्रे व पत्रव्यवहार आपल्या ग्रंथालयात ठेवलाच पाहिजे. नकळत मागचा वारसा आपल्याला समजत जातो. वयाच्या ३४ व्या वर्षी टाटा समूहाचा हा नेता ५२ वर्षे काम करीत होता. वयाच्या ८९ व्या वर्षी टाटांनी जगाचा निरोप घेतला. जगाचा निरोप घेतानाही त्यांच्या डोळ्यात चमक होती. हा माणूस शेवटचा श्वास घेताना म्हणाला, परमेश्वराला या देशातील ८० कोटी जनतेची काळजी व्हायची आहे. तेव्हा त्यांनी माझी काळजी व्हावी किंवा माझ्या सोबत रहावं. अशी अपेक्षा मी कशी ठेवू शकतो? ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review
PLEASE SEND YOUR AUDIO REVIEW ON editorial@mehtapublishinghouse.com

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

KULAMAMACHYA DESHAT
KULAMAMACHYA DESHAT by G.B. DESHMUKH Rating Star
डॉ. शरद जाधव एम.डी.(मेडिसीन) ठाणे

*मेळघाटच्या अख्ख्या जीवनाचा ठसा मनावर उमटवणारे पुस्तक `कुलामामाच्या देशात`* वानखडे साहेबांचे अनुभव आणि देशमुखांचे कथन घेऊन निघालेले कुलामामा मेळघाटातून सह्याद्रीत पोहोचलेच. हा एक उत्तम ,अस्सल साहित्याचा ठेवा आहे.. वर्तमानपत्रात मेळघाटाील बातम्या म्हणजे भूकबळी, आदिवासी, वाघाने घेतलेले आणि वाघांचे बळी याबद्दल मनात एक पुसट चित्र तयार झाले होते. वेळोवेळी मेळघाटच्या सौंदर्याचे वाचलेले बहारदार वर्णन उत्सुकता वाढवत होतेच. खरे सांगायचे तर पश्चिम महाराष्ट्रात राहणाऱ्या आपल्यासारख्या मंडळींनी सह्याद्रीला ओलांडून कधी परशुरामाचा कोकण नीट पाहिलं नाही. ऊसशेती, भाज्या, फळे पिकविणाऱ्या देशावराच्या मंडळीना डोंगर, समुद्र, भातशेती, आंबा, काजू, पोफळी, मासेमारी करणारे कोळीबांधव यांच्या जीवनाविषयी फार जुजबी माहिती, तीही साहित्य आणि टीव्ही या माध्यमातून होते. खरे तर, कोकण बघण्यासाठी लहान गावात किंवा वाडीत राहायला पाहिजे. केवळ सहल करून खरा अनुभव येईल असे वाटत नाही. आदिम मानव आणि निसर्ग यांच्याजवळ जाण्याची ना वृत्ती ना संधी असे वाटत असताना हे पुस्तक हाती आले. भारत वाघसाठी ओळखला जातो. जंगल वाघ, शिकार, सफारी एवढ्यापुरतच मर्यादित आहे काय? दुर्बिणीतून वाघ बघणे आणि छायाचित्र टिपणे आणि त्यात कृतकृत्य होणे म्हणजे गुलहौशीपणा असे वाटायला लागले. भूगोलाच्या पुस्तकात पाहिलेली वाचलेली माणूस आणि निसर्गाची माहिती वाचतांना तिथली माणसे आणि जीवन कसे असेल याची केवळ कल्पना मनात होती. आज या पुस्तकाने ते बंद दार किलकीले केले आणि मेळघाट चा एक कवडसा आत आला आहे. कथनाच्या मध्यस्थानी असलेल्या कुलामामाचाच नव्हे तर मेळघाटच्या अख्ख्या जीवनाचा ठसा मनावर उमटला. आठवण झाली ती माडगूळकरांच्या माणदेशी माणसांची आणि मालगुडी डेज ची. व्यंकटेश माडगूळकरांनी त्यांच्या हलाखीच्या दिवसात मुंबई सकाळ मध्ये आठवड्याला एक माणदेशी माणूस उभा केला आणि पुढे त्याची पुस्तक झाली. त्यातील प्रत्येक माणूस अस्सल होता. देशमुख वानखेडे यांच्या बाबतीत असेच घडले असावे. मला तर वानखडे साहेबांच्या कारमध्ये आपण सुद्धा मागच्या सीटवर बसून ऐकतो आहोत असे पुस्तक वाचताना वाटले. मेळघाट म्हणजे केवळ आदिवासी, केवळ निसर्ग सौंदर्य केवळ वाघ आणि त्याच्या कथा नसून मनुष्य, निसर्ग, जीवन, माणसाच्या भावना, कल्पना, श्रद्धा, अंधश्रद्धा सर्वांचा एक रंगपट उभा राहिला. कधी मेळघाटात यायचे भाग्य लाभले तर या पुस्तकातील प्रत्येक माणूस, प्रत्येक जागा हुडकण्याचा माझे मन प्रयत्न करेल. फॉरेस्ट खात्याच्या खाकी वर्दीतील माणसाच्या आत एक एक संवेदनशील साहित्यिक, रसिक, जीवनाकडे तटस्थ पण हसऱ्या वृत्तीने बघणारा माणूस दिसतो. मी सोलापूरकर. वऱ्हाडात रमलेल्या चींत्तमपल्ली यांच्या गावचा, त्यांच्याच शाळेत आणि कॉलेज मध्ये शिक्षण घेतले हे बिरूद मिरविणारा. मारोतराव साहित्यात निसर्ग, जंगल घेऊन आले आणि अख्खा महाराष्ट्र विदर्भात जाण्याची स्वप्ने बघू लागला. असे वाटते की मारोतराव जर विदर्भाचे गदिमा असतील तर देशमुख-वानखडे व्यंकटेश असावेत. ...Read more

KULAMAMACHYA DESHAT
KULAMAMACHYA DESHAT by G.B. DESHMUKH Rating Star
डॉ. तेजपाल अग्रवाल, कोल्हापूर

चन्या (म्हणजे अमरावतीचे सुप्रसिद्ध डॉ. चंद्रशेखर कुळकर्णी) कुलामामाच्या देशात या पुस्तकाबद्दल तू केलेलं सविस्तर परीक्षण त्या पुस्तकाची केलेली स्तुती मीना, शरद यांचे अभिप्राय व सर्वमान्य लेखिका डॉ. किरण पाटणकर, सोलापूर हिचे रसाळ रसग्रहण ह्यामुळे हे पु्तक घ्यायचं ठरवलं. कोल्हापुरातील मेहता पब्लिसिंग मध्ये जाऊन पुस्तक खरेदी केले. कींमत २०० रुपये, सवलतीची कींमत १७० रुपये. आल्या आल्या लेखक जी.बी.देशमुख यांचा परिचय, शेवटच्या आतील पानावर असलेला रविंद्र वानखडे वनाधिकारी यांची ओळख नि त्यानंतर शेवटचं पान वाचल्यावर लेखक जी.बी. देशमुखांचे हितगुज वाचून चन्याला व्हाट्सपवर कळवलं. त्यानंतर पहिली कथा झटक्यात वाचून काढली. एखाद्याला आवडीचं अन्न मिळावं , ते चवदार व्हावं, अशावेळी ते अन्न आधाशाप्रमाणे खाऊन संपवावं वाटत नाही ! तसंच काहीसं हे पुस्तक वाचताना झालं. मुळात मला जंगलाची आवड , त्यात हे अतिशय सुंदर पुस्तक. जे पहिली कथा वाचल्यावरच लक्षात आलं. त्यामुळे प्रत्येक कथेचा हळूहळू आनंद घेत आज हे पुस्तक वाचून झालं. एक नि एक कथा खूपच छान. एक कथा वाचली की लगेच दुसरी वाचावी असं वाटायचं पण मुद्धाम दम धरून दुसरी वाचायची. मी बरीच जंगल पालथी घातली. बऱ्याच वेळा अनेक ठिकाणी पहाटे उठून जंगल सफारी केल्या. पण वाघ काय दिसायचा नाही.किरकोळ जंगली पक्षी, प्राणी दिसायचे पण वाघ नाही. बऱ्याच वेळा इतर प्राणीसुद्धा इतरांना दिसायचे, ते मला दाखवायला बघायचे पण मला काहीच दिसायचं नाही ! शैला वैतागायची ! पण वाघ तर कुणलाच दिसला नाही ! वाघ बघितला ते पूर्वी सर्कशीत, किंवा प्राणिसंग्रहालयात पिंजऱ्यात, किंवा खुल्या प्राणिसंग्रहालयात एकतर सारखा फेऱ्या मारत असलेला किंवा सुस्तावून पडलेला ! पण ह्या कथा वाचताना मात्र प्रत्यक्ष वाघ बघत आहे, असं वाटायचं ! वनअधिकारी रवींद्र वानखडे यांचे निरिक्षण, जंगलावरील प्रेम, जंगलचे कायदे, वनांचे कायदे, जंगलातील प्राण्यांचे कायदे, येथील लोकांची गरिबी, जंगलावरील, तेथील प्राण्यांवरील प्रेम, प्राण्यांचे स्वभाव, हे सगळं प्रत्यक्ष दीर्घकाळ अनुभवलेलं. निस्पृहपणे, झोकुन देऊन, आनंदाने केलेली नोकरी आणि ह्या सर्वांच जी.बी.देशमुख यांनी कुठेही धक्का लागू देता केलेलं ओघवत वर्णन,फारच, फारच सुंदर. दोघांचंही कौतुक करावं तितकं थोडंच.प्रत्येकानं वाचावा असा हा जंगलातील गोष्टींचा खजिना. ...Read more