* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: SWAPNATIL CHANDANE
  • Availability : Available
  • ISBN : 9788177668025
  • Edition : 5
  • Publishing Year : DECEMBER 1973
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 76
  • Language : MARATHI
  • Category : HORROR & GHOST STORIES
  • Available in Combos :RATNAKAR MATKARI COMBO SET - 17 BOOKS
Quantity
Buying Options:
  • Ebooks:
  • Print Books:
HE WAS JUST 20 YEARS OLD WHEN HE WROTE HIS FIRST FAIRY TALE, `THE FAIRY WITH GOLDEN MIND`. IT WAS ACTUALLY A LOVE STORY WRITTEN BY ONE YOUTH FOR ALL THE YOUNGSTERS. THEN HE KEPT ON WRITING ONE STORY AFTER ANOTHER, INITIALLY THEY ALL SOUNDED TO BE FAIRY TALES, BUT EACH ONE WAS A LOVE STORY, EACH HAVING A UNIQUE FLOW OF LANGUAGE, WITH A RHYTHM, WITH A CHIME, WITH SUCH A PICTURESQUE DESCRIPTION THAT EACH SOUNDED TO BE HAPPENING IN FRONT OF OUR VERY EYES, ROLLING FAST LIKE A MOVIE. SOME STORIES WERE A PERFECT COMBINATION OF LIGHT AND FIGURES. MATKARI`S WORDS POSSESS SUCH IMMENSE POWER. TRULY SPEAKING FAIRY TALES ARE NOT ONLY FOR THE CHILDREN, THEY ARE ACTUALLY MEANT FOR THE YOUNG MINDS. THOSE GROWNUP YOUNG MINDS WHO CAN FEEL THE POETIC ASPECT OF LIFE, WHO CAN SENSE THE BEAUTY AROUND, WHO WANT TO PURSUE THEIR DREAMS, WHO WANT TO COLOUR THE CANVAS OF THEIR LIVES WITH ALL THE SHADES OF SADNESS AND HAPPINESS IN PERFECT HARMONY. THIS FAIRY TALE WILL WORK AS LOVE POEMS FOR THOSE MINDS. LOVE POSSESSES DIVINE HAPPINESS, IT CARRIES THE IMMENSE PAIN OF SEPARATION. BUT LOVE IS MORE THAN THE HAPPINESS AND PAIN. IT IS BEYOND UNDERSTANDING. IT IS SACRIFICE, IT IS PAYING, IT IS CHANGING INSIDE OUT, IT IS A COLOURFUL EXISTENCE. EVERYONE WHO WAS IN LOVE, IS IN LOVE AND WILL BE IN LOVE MUST READ THESE STORIES. THESE ARE THE ONLY OF ITS TYPE WRITTEN BY MATKARI. HE NEVER HANDLED THIS FORM THEREAFTER. THESE STORIES ARE THE PROOF OF HIS SKILLS AS A ROMANTIC WRITER.
जेमतेम विशीचे असताना रत्नाकर मतकरींनी पहिली परिकथा लिहिली : ‘सोनेरी मनाची परी’ अर्थातच, ती प्रेमकथा होती. एका तरुणानं, सगळ्या तरुणांसाठी लिहिलेली. त्या पाठोपाठ आल्या, या संग्रहातल्या इतर परिकथा खरं तर प्रेमकथा. त्यांची कथनशैली अगदीच वेगळी. भाषा लयबद्ध, नादमधुर. इतकी चित्रदर्शी, की जसा एखादा गतीमान चित्रपटच आपल्या नजरेसमोर उलगडतोय. कुठं कुठं तर, छायाचित्रण केलेलं असावं तसं, छायाप्रकाश आणि आकृती यांचे खेळ दिसतात. ही किमया मतकरींच्या शब्दांची. परिकथा केवळ मुलांसाठी नसतात. जे मनानं तरुण आहेत, ज्यांना जीवनातलं काव्य जाणवतं, सौंदर्याचा शोध घ्यावासा वाटतो, सुखदु:खाच्या सर्व छटांमध्ये रंगावंसं वाटतं, त्या प्रौढांसाठी, या जणू कथारूपानं सांगितलेल्या कविता आहेत. प्रेमाविषयीच्या. प्रेमातला अत्युत्कट आनंद, विरहाच्या असह्य वेदना, यांच्याही पलीकडे जाऊन, प्रेमातला त्याग, प्रेमासाठी मोजावी लागणारी विंÂमत, प्रेमामुळे झालेले अंतर्बाह्य बदल, अशा सर्वच प्रेमरंगांची गाथा आहे ही. आज, काल वा उद्या, प्रेमात पडणाया प्रत्येकानं वाचल्याच पाहिजे, अशी या शैलीतल्या, या एवढ्याच कथा मतकरींनी लिहिल्या, आणि साचा मोडून टाकला. त्यांच्या एकूण लिखाणात असा दुसरा संग्रह नाही. एकूण मराठी वाङ्मयातच एकमेवाद्वितीय असा हा कथासंग्रह.
Video not available
No Records Found
No Records Found
Keywords
#RATNAKAR MATKARI #PARDESHI#ADAM # SWAPNATILCHANDANE #RANGANDHALA #SANDEH #PARDESHI #MRUTYUNJAYEE #NIRMANUSHYA#EK DIVAVIZTANA#SAMBHRAMACHYALATA #MEHTAPUBLISHINGHOUSE#HORROR STORIES#MARATHIBOOKS #रत्नाकर मतकरी #परदेशी
Customer Reviews
  • Rating StarDAINIK AIKYA

    परीकथातून घडणाऱ्या वास्तवाचे दर्शन... रत्नाकर मतकरी यांनी १९५९ ते १९६४ च्या दरम्यान नऊ परीकथा लिहिल्या. या परीकथांचा संग्रह ‘सोनेरी मनाची परी’ या नावाने १९७३ साली निघाला. तो बरीच वर्षे दुर्मीळ होता. ‘स्वप्नातील चांदणे’ या नावाने त्याची नवी आवृत्ती नघाली आहे. मुखपृष्ठावर चंद्रमोहन कुलकर्णी यांचे स्वप्नातील चांदण्याच्या आल्हाददायक पार्श्वभूमीवरील ढगांमध्ये अधांतरी झेपावणाऱ्या, तरुण तरुणीचे आकर्षक रुपडे- यामुळे प्रथमदर्शनीच ते मनात भरते. ‘या परीकथा मी एका विशिष्ट भावस्थितीत लिहिल्या. तेव्हा मी नुकताच प्रेमात पडलो होतो. केवळ एका मुलीच्या नव्हे तर सबंध जीवनाच्या’ या प्रस्ताविकाच्या आरंभीच्या ओळींनीच या परीकथांची नजाकत काही आगळीवेगळी असणार, याची मनोमन ग्वाही मिळते आणि ‘सगळे आयुष्य समिधेसारखे जाळून टाकणारा कलंदर शायर उत्कटपणे शायरी करतो, आतडी पिळवटणाऱ्या व्यथेची गझल बनवतो, त्याक्षणी तो दु:खी नसतो, तर दु:खाची चव घेत असतो आणि या चव घेण्यातच त्याला आयुष्याचे समाधान सापडते’ हे निरीक्षण पुढे येते तेव्हा हॅन्स अँडरसनच्या स्वानुभवाधिष्ठित शोकात्म परीकथांच्या वळणावर जाणाऱ्या आशयगर्भ जीवनचिंतनाचीही डूबही या लिखाणाला मिळालेली असणार हे मनावर ठसते. अद्भुत वाटणारी परीकथाही शेवटी आयुष्याचीच कथा मांडते. आयुष्यात नेहमी आढळणारे सत्यच ती वेगळ्या शैलीत, वेगळ्या परिभाषेत मांडते, एक विशिष्ट वातावरण निर्माण करते. परीकथेत येणारी चेटकीण, राजाराणी, राजकन्या, पऱ्या, जादूगार ही पात्रे आपल्या अवतीभवती वावरणाऱ्या माणसांचीच प्रतीके असतात. अकारण प्रेम करणारी, दीनदुबळ्यांना निरपेक्ष मदत करणारी, उगाच दुष्टपणाने छळवाद मांडणारी ही पात्रे असतात. पण कधीं ती स्थलकालाच्या मर्यादा लीलया झुगारून देऊ शकतात. काही अलौकिक शक्ती वा सिद्धी त्यांना अवगत असतात, त्यामुळे नेहमीच्या वास्तवापलीकडच्या जगातही ती आपल्याला नेऊन आणतात. चांगले आणि वाईट, पाप आणि पुण्य यांच्यातील संघर्षाची वेगवेगळी रूपे कधी सूक्ष्म, तर कधी अतिरंजित परिप्रेक्ष्यातून दाखवतात. बालपणी वाचलेल्या परीकथा आयुष्यभर वेगवेगळ्या टप्प्यावर नवनवा आशय-संदेश-अर्थ देत पुन:पुन्हा आपल्या जीवनात डोकावत राहतात. मतकरींच्या या परीकथा प्रौढांसाठी आहेत. स्त्री-पुरुष आकर्षणाची वेगवेगळी रूपे त्या दर्शवतात. आणि त्यातील अपरिहार्य ताटातूटही विशाल सहानुभूतीने, सौहार्दाने विश्वात्मक पातळीवर नेऊन ठेवतात. त्यांच्या कल्पनाशक्तीला आणि काव्यात्मक शैलीला या परीकथांमध्ये मुक्त, स्वैर संचार करायला पूर्ण मोकळीक मिळालेली आहे. ‘जादूचे फुलपाखरू’ मधील एक लहानशीच सुंदर मुलगी... तिच्या डोळ्यांमध्ये दोन छोटुकल्या चांदण्या वस्तीला येतात. तिच्या उरात एक किरमिजी सुरवटही राहते... वाळूतून पळून आल्यावर समुद्राच्या पाण्यातून एक सुंदर पुरुष तिच्यासमोर हसत उभा राहतो... आणि तिच्या त्या चिमुकल्या किरमिजी सुरवंटाचे सोनेरी फुलपाखरू होऊन फडफडू लागते. ते फुलपाखरू वेळीअवेळी तिच्या स्वप्नात शिरते... तिच्या अंगाखांद्यावर बागडते. ती कॉलेजात जाते तेव्हा वर्गात प्राध्यापक बालकवीची पारव्याची कविता ‘जड उदास लयीत’ रुक्ष करड्या सुरात’ शिकवतात. त्याचप्रमाणे त्यांना फुलराणी कधी नीट शिकवता येत नाही. तिचे लक्ष तुळईवर बसून घुमणाऱ्या पारव्यांच्या जोडीच्या प्रणयाकडे जाते... पर्समधील पत्र वाचताना, तिच्या चेहऱ्यावर हसू फुटते... प्राध्यापक संतापाने लाल होतात, तिच्या बाकाजवळ येऊन ते पत्र ओढून घेतात... फाडून फेकून देतात... तिला रडू फुटते... प्राध्यापक घरी येतात... एक सोनेरी फुलपाखरू खिडकीतून आत येते... खिडकीतून प्राध्यापकांना एक गुलाबी ढग दिसतो. त्यातून ओळखीचा एक सुंदर चेहरा दिसतो... एवढ्यात वर्गातली ती प्रेमपत्र वाचणारी मुलगी दारात उभी असल्याचे त्यांना दिसते. ते क्षणभर बावरतात... घाबरतात. पण ती म्हणते, ‘अय्या, तुमच्या खिडकीतल्या पांगाऱ्याला बहर आला.’ प्राध्यापकांना तो गुलाबी ढग आता सोनेरी दिसू लागतो. आपण फुलराणी शिकवू शकू असे त्यांना वाटते. प्राध्यापकांच्या खोलीत तिचे सोनेरी फुलपाखरू नाचू बागडू लागते. ती त्यांची खोली आवरते. हंगामात मोहोर परत यावा तशी आपली हरवलेली वर्षे परत आलीय, असे प्राध्यापकांना वाटते. ते विचारतात, ‘ही जादू तू कुठे शिकलीस?’ ती म्हणते, ‘हे फुलपाखरू... जादूचे... त्याने केली ही सगळी जादू.’ ‘मला देशील तुझे फुलपाखरू? त्याची मला गरज आहे... मी एकटा आहे.’ ‘हे फुलपाखरू माझे नाही... मावळतीला सागरतीरवर भेटलेल्या तरूणाचे आहे... ते कुणाला देता येणार नाही.’ ती जाते... फुलपाखरूही जाते... खिडकीतून दिसणारा सोनेरी ढग किरमिजी होतो-काळा होतो. पांगाऱ्याचा बहर ओसरतो. फुलराणीची कविता प्राध्यापकांना कधीच नीट शिकविता येत नाही. स्वप्नातील चांदणेमधील राजकन्येच्या जन्मवेळी पऱ्या लक्षावधी विलक्षण स्वप्नांचा चुरा करून उधळतात... ती मोठी होते तसतशी तिची स्वप्ने वाढत जातात. ती वयात येते. तिचे मन शरीरात मावेनासे होणे. रूप लखलखू लागते. चित्त दशदिशांना उडू लागते. तिची सप्तरंगी स्वप्ने तारूण्याचे गूढ मंत्र तिच्या कानात गुणगुणत राहतात... एकदा ती रात्री मिटलेल्या डोळ्यांनी महालाबाहेर पडते. मुख्य दरवाज्याशी शस्त्रधारी पहारेकरी असतो. त्याच्या गळ्यात ती हात घालते. त्याच्या रूंद छातीवरच रेशमी केसांचे डोके ठेवून गाढ झोपी जाते... तो तिला जागे करतो. ती काळेभोर डोळे उघडते. ‘तू माझा आहेस’ म्हणून ती परत झोपी जाते... पहाटे परत ती आपल्या महालात जाते. पांघरूण लपेटून शांत झोपते... रात्रीचे तिला सर्व आठवते. पण समजत नाही... काल रात्री आपल्याला अद्भुत स्वप्न पडले... असे तिला वाटते. ... अशा अनेकरात्री येतात...जातात... स्वप्न अधिक गहिरे होत जाते. पुढे राजा तिचे लग्न ठरवतो. ती म्हणते, ‘माझे लग्न ठरले आहे. करीन लग्न तर त्या माझ्या मनातल्या तरूणाशीच.’ ‘कुठे आहे तो?’ ‘माझ्या स्वप्नात.’ ‘स्वप्नातला तरूण आणायचा कसा? तुझे लग्न लावायचे कसे?’ राजा विचारतो. ‘मग मी तशीच राहीन. एवढे मोठे सम्राट म्हणवता. माझ्या स्वप्नातला तरूण सापडत नाही?’ ती आजारी पडते. खंगू लागते. पहारेकरी अस्वस्थ होतो. तो अवलियाचा पोशाख करून राजाकडे जातो. ‘मी राजकन्येचे दुखणे दूर करीन.’ तो राजकन्येच्या महालात जातो... ‘राजकन्ये, डोळे उघड.’ ती आवाज ओळखते. डोळे उघडते. तो तिला सांगतो, ‘तू प्रेम केलेस खरे, पण ते प्रेम राहिले अंतराळी. तू राहिलीस भूमीवर स्वप्नातून जागी हो, जे अनुभवलेस ते विसरून जा. माझं ऐक. तिन्ही त्रिकाळ चांदणे खरे, पण तुला थोडे ऊन हवे. थोडी सावली हवी.’ तो एवढे सांगून महालाबाहेर पडतो. राज्य सोडून जायचे ठरवतो. राजकन्या स्वप्नातून जागी होते. तोच तो... ती ताडकन उठते. राजवाड्याच्या चौकीपहाऱ्यावर येते. तो तिथे नसतो ती पहारेकऱ्याच्या मागावर निघते... दासी तिला थोपवतात. शिपाई अडवतात... तो तिला दिसतो. धर्मशाळेत... ती त्याला बघते. घट्ट मिठी मारते. तो अजूनही स्वप्नात असतो. ती संपूर्ण जागी असते. प्रेमकथाच, पण ती परीकथेच्या रुपात अशा काव्यात्म पातळीवर पेश केली गेली की, तिची आवाहकता झपाटून टाकते. वाचकांवर गारूड करते. ‘कुंभ’मध्ये वयात आलेल्या शांतीला होणारी स्पर्शांची जाणीव त्याची अपूर्वाई आणि नवऱ्याला जवळ घेण्याची तिला वाटणारी ओढ यांचे चित्रण केले गेले आहे. ‘दोऱ्यांच्या बाजेशीच त्याने तिला गाठले. आणि तोल जात ती दोघेही बाजेवर कोसळली. सकाळ झाली तेव्हा त्याला काहीतरी वेगळे वाटत होते. खूप हुशारी वाटत होती. एकदम नवा साक्षात्कार व्हावा तसे झाले होते. इतके दिवस आपण असे वागत नव्हतो हा किती वेडेपणा झाला...’ अशासूचक, संयमित निवेदनातून या नवदांपत्याच्या पहिल्यावहिल्या मीलनाची नवलाई पकडली आहे. ‘प्रेमातला अत्युंत्कट आनंद, विराहाच्या असह्य वेदना यांच्याही पलीकडे जाऊन प्रेमातला त्याग, प्रेमासाठी मोजावी लागणारी किंमत, प्रेमामुळे झालेले अंतर्बाह्य बदल अशा सर्वच प्रेमरंगाची गाथा म्हणून हे पुस्तक सौंदर्यवादी रसिकाला गुदगुदल्या करीत राहील. अद्भुताचे मायाजाल दाखवणाऱ्या या कथावास्तवाचे वास्तवही प्रकट करतात. ...Read more

  • Rating StarDAINIK SAMANA 22-04-2007

    कथाकार, नाटककार ललित लेखक असणारे रत्नाकर मतकरी यांच्या तारुण्यात त्यांनी पहिली परिकथा लिहिली. ‘सोनेरी मनाची परी’ असे त्या कथेचे नाव होते. या संग्रहातील कथा या त्याच वाटेवरून जातात. परिकथा, प्रेमकथा, स्वप्नकथा, शृंगारकथा, प्रौढकथा असे काहीसे याचे एकूणस्वरूप. सत्यकथा व वीणा मासिकात यापूर्वी सर्व कथा प्रसिद्ध झाल्या आहेत. जादूचे फुलपाखरू, दुखऱ्या गुडघ्याची गोष्ट, स्वप्नातील चांदणे, फाटक्या कपड्यातील राजकन्या, लाकडातील चेहरा, वनराणी आणि फूल, कुंभा, कवीची प्रिया, सोनेरी मनाची परी या त्या कथा. चंद्रमोहन कुलकर्णी या रेखाटन व मांडणीतज्ज्ञांचा उल्लेख करणे आवश्यक आहे. त्यांनी कल्पकता दाखविल्याने पुस्तक देखणे झाले आहे. मुखपृष्ठ हे कथांप्रमाणे नाजूक आहे. -संजय बोरीकर ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review
PLEASE SEND YOUR AUDIO REVIEW ON editorial@mehtapublishinghouse.com

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

I HAVE A DREAM
I HAVE A DREAM by RASHMI BANSAL Rating Star
Krishna Diwate

‘स्टे हंग्री स्टे फूलीश’ आणि ‘कनेक्ट द डॉटस’ या बेस्ट सेलर पुस्तकाच्या लेखिका ‘समाजातल्या परंपरागत समस्या सोडवण्याचा नवा मार्ग शोधून काढणार्‍या वीस सामाजिक उद्योजकांच्या प्रेरणादायी कहाण्या’ हे वाक्य पुस्तकाचे पहिले पान उघडले आणि दिसले. त्यामुळे माझ कुतुहल चाळवले आणि ते पुस्तक वाचायला सुरुवात केली. मनोगतात लेखिका म्हणतात की, आता नव्या दमाचे, डोक्याने आणि मनाने ही विचार करणारे काही जण एखाद्याच्या नजरेतील दुःख ओळखतात, पेटून उठतात; पण ते त्याच्यावर विचार एखाद्या उद्योजकाप्रमाणे करतात. म्हणून ते ‘सामाजिक उद्योजक.’ नफा मिळविण्याचा हव्यास नसला तरी ते बिझनेस मधील तत्वे वापरून ती गोष्ट साध्य करतात. हे काही तरी वेगळे आपण वाचत आहोत असे मला वाटले. त्यामुळेच ते पुस्तक वाचायला घेतले. ह्या मध्ये वीस लोकांची चरीत्रे आहेत. ते सर्व भारतीय, उच्चशिक्षित तरूण तरूणी आहेत. कोणी त्यातील शास्त्रज्ञ आहेत तर कोणी मरिन बायोलॉजिस्ट, आयआयटी, आयआयएम ग्रॅज्युएट आहेत पण कोणत्या कोणत्या सामाजिक प्रश्नाने ते अस्वस्थ झाले आणि नेहमीच्या मार्गाने न जाता वेगळीच वाट पकडली. पुस्तकात ‘रेनमेकर्स,’ ‘चेंजमेकर्स’ व ‘स्पिरिच्युअल कॅपिटॅलिस्ट’ असे तीन भाग आहेत. प्रत्येकात अनुक्रमे अकरा,सहा व तीन व्यक्तीमत्वांची ओळख करून दिली आहे. ‘सुलभ’ ही आधुनिक टॉयलेटस उभारणारे बिंदेश्वर पाठक ह्याच्या चरित्राने पुस्तकाची सुरुवात होते. जातीने बिहारमधील ब्राह्मण. पण लहानपणी टॉयलेटस साफ करणार्‍याला हात लावला त्यामुळे आजीने अक्षरशः शेण, गोमुत्र खायला लावले. पण त्याच बिंद्रेश्वरांनी अगदी योगायोगाने ह्याच क्षेत्रात काम करण्याचे ठरविले. अर्थात ही वाट निश्चितच सोपी नव्हती. अनेक हालअपेष्टा सोसत, जगाचे धक्के खात, अनेक समस्यांना तोंड देत आपले स्वप्न ‘सुलभ शौचालयाच्या’ माध्यमातून सुरु केले. तो सगळा खडतर प्रवास अर्थात पुस्तकातूनच वाचायला हवा. त्यासाठी त्यांनी केवळ ती यंत्रणा तयार केली नाही तर ती टॉयलेटस बांधून, त्यासाठी लागणारी प्रेरणा, शिक्षण, संभाषण, ट्रेनिंग, पाठपुरावा अशा सर्वच गोष्टी ‘सुलभ’ तर्फेच संभाळल्या जातात. सध्या ही संस्था स्वबळावर चालते. 100 ते 125 कोटी इतके तिचे वर्षाचे उपन्न आहे. इतकेच नाही पूर्वी जे लोक सफाईचे काम करत असत त्यांच्या मुलांच्या शिक्षणाचा खर्च संस्था करत आहे. ‘सुलभ पब्लिक स्कूल’ नावाने शाळा सुरु केली आहे. तरूणांसाठी व्होकेशनल क्लासेस चालवले जातात. म्हणजे मिळालेला नफा पुन्हा त्याच सफाई कामगारांच्या कल्याणासाठी वापरला जातो. टॉयलेटस बांधून भरपूर पैसा मिळवता येतो हे वाक्य पचायला जरा जडच जाते. अनिता आहुजा ही दिल्लीत सुखवस्तू कुटूंबात रहाणारी सामान्य स्त्री. पण कचरा वेचणार्‍या मुलांचे हाल पाहून त्यांच्यासाठी काही तरी करावे असे तिने ठरविले. तिने 1998 मध्ये कॉन्झर्व्ह नावाची संस्था उभी केली. व त्यातून पहिला प्रोजेक्ट सुरु केला तो म्हणजे आजुबाजूच्या परिसरातील कचरा उचलून त्याचे कंपोस्टखत तयार करणे. कचरा गोळा करण्यासाठी चांगल्या ढकलगाड्या आणल्या, युनिफॉर्म, आय कार्डची सोय केली. 2002 पर्यंत एक पूर्ण वेळ काम करणारी मोठी संस्था बनली. त्याचवेळी त्यांनी प्लॅस्टीकच्या कचर्‍यावर प्रयोग सुरु केले. तिचे पती शलभ ह्यांनी बिटस पिलानी मधून इंजिनिअरींग केले आहे. त्यांच्या मदतीने तिने फॅक्टरी सुरु करण्याचे ठरविले. शलभने मोठ्या प्रमाणावर प्लॅस्टिक शीटस निर्मिती करू शकेल असे मशीन तयार केले. त्यासाठी अर्थातच अनेक प्रश्न समोर उभॆ राहिले. चुका झाल्या, ठोकरा खाल्या पण त्यातून वाट काढत त्यांनी चिकाटीने प्रयत्न सुरुच ठेवले. आज दोघे मिळून कचर्‍यातील प्लॅस्टिक पिशव्या वापरून आकर्षक अशा हॅडबॅगस तयार करण्याचा कारखाना चालवतात. जे लोक सुरुवातीला केवळ कचरा उचलण्याचे काम करत होते, त्यांच्या काही कौशल्य दिसले की त्यांना वेगळे काढून ट्रेनिंग दिले जाते. मशीनवर असिस्टंटचे काम करू लागतात त्यातून काही लोक तर ग्रुप लिडर ही झाले आहेत. कटींग करणॆ, क्वालिटी तपासणॆ, फिनिंशींग, पॅकिंग अशी सर्व महत्वाची कामे ते करतात. आता ते कामगार झाल्यामुळॆ त्यांना चांगला पगार, प्रॉव्हिडंट फंड, ओव्हरटाईम अशा सुविधा मिळू लागल्या त्यापेक्षा ही जास्त त्यांना समाजात प्रतिष्ठा मिळाली. त्यांच्या साठी हे नवीनच आहे. अनिता व शलभ दोघॆही मेहनत घेतात पण एनजीओ असून ही भरपूर पैसा कमावणे त्यांना चुकीचे वाटत नाही. कारण आज ह्या एका उद्योगामुळे कित्येक कुटूंबाची आर्थिक स्थिती बदलून गेली आहे. अशीच अजून एक प्रेरणादायी कथा दिल्लीतील रंगसूत्र कंपनी चालविणार्‍या सुमिता घोस ह्यांची. स्वतः ग्रॅज्युएशन पूर्ण केल्यावर मास्टर इन इकॉनॉमिक्स ची पदवी घेतल्यावर संजॉय घोस ह्या या आय आर एम मधून शिक्षण घेतलेल्या ध्येयवादी तरूणाशी लग्न केले. पण दुर्दैवाने आसाममध्ये काम करत असताना त्यांची 1998 मध्ये उल्फाच्या अतिरेक्यांनी हत्या केली. त्यानंतर अनेक टक्केटोणपे खात, दोन लहान मुलांचा संभाळ करत सुमिताने ‘रंगसूत्र’ नावाची कंपनी काढली. त्याच्या मार्फत ती खॆडॆगावातल्या लोकांकडून कापड, शोभॆच्या वस्तू, बनवून घेते आणि त्या फॅब ईंडीयासारख्या प्रसिध्द कंपन्यांना विकते. जैसलमेर, बारमेर जिल्ह्यातले कारागिर तिच्यासोबत काम करत आहेत. अजून एक अशीच ध्येयवादी तरूणी म्हणजे इशिता खन्ना. डेहराडून मध्ये जन्म झालेली एक सर्वसामान्य मुलगी. पण निसर्गसंवर्धन आणि भूगोल या विषयांची आवड असलेली. म्हणूनच तिने आपल्या ग्रॅज्युएशन नंतर टाटा इंन्स्टीट्यूट मधून मास्टर्स केले. पर्यावरण क्षेत्रातच काम करायचे आहे हे निश्चित ठरवून तिने काही वर्षे नोकरी केली. त्यानंतर 2002 मध्ये नोकरी सोडून आपल्या दोन मित्रांसोबत स्पिती व्हॅलीमध्ये मूस नावाची एन्जीओ सुरु केली. तेथील स्थानिक महिलांचे ग्रुपस करून त्यांना तिथे असणार्‍या सीबक थॉर्न ह्या फळांच्या लागवडीचे ट्रेनिंग दिले. त्यावर प्रक्रिया करायला शिकवले. ही झाडॆ मातीला धरून ठेवतात त्यामुळे धूप रोखली जाते, शिवाय नायट्रोजन ही धरून ठेवत असल्याने जमिनीचा पोत सुधारतो. त्यामुळे ह्या फळांवर लक्ष केंद्रित केले. त्यामुळे तिथल्या बायकांना चांगला रोजगार मिळू लागला. त्याचबरोबर तिने स्थानिक तरूणांना पर्यटकांना ट्रेक किंवा जीप सफारीसाठी नेणे, कॅम्प लावणे, गरज पडल्यास प्रथमोपचार करणे ही कामे ही करायला शिकवले. कारण हळूहळू तिथे पर्यटन वाढू लागले. ते इको-फ्रेंडली करण्याकडॆ तिच्या इकोस्पियर संस्थेचा भर आहे. आता दरवर्षी पर्यटनातून 35 ते 40 लाखाचे उत्पन्न मिळते.आणि त्यातून नफा ही मिळतो. इकोस्पियर संस्थेने शेजारच्य़ा ‘लाहुल’ व्हॅलीमध्ये ही विकास कामे सुरु केली आहेत. पर्वतावर तयार होणार्‍या कचर्‍याच्या समस्येवरही तिला काहीतरी करायचे आहे. तिची संस्था लोकांना मुद्दाम तिथले लोक किती अवघड परिस्थितीत रहातात हे दाखवते. अतिशय थंडीत तिथे तापमान मायनस 35 पर्यंत खाली गेल्यावर हॅंडपंपने पाणी काढणे सुध्दा किती कठीण होते हे सांगितले जाते. तेव्हा आपल्यासारख्य़ा पर्यटकांना काय काय करता येईल याबद्दल ती जागरूकता निर्माण करते. मूळात हे पुस्तक 2012 साली लिहिलेले आहे. त्यामुळे आता ह्या वेगवेगळ्या प्रकारचे काम करणार्‍या संस्थेचे काम या दहा वर्षात खूपच वाढले असेल यात काही शंका नाही. दीनबंधू साहू हे मरिन बायोलॉजिस्ट आहेत पण ते प्रयोगशाळेतून बाहेर पडून समाजासाठी काम करतात. ‘प्रोजेक्ट चिलका’ ह्या त्यांच्या संस्थेमार्फत ओरिसातील लोकांना समुद्राची शेती करायला शिकवतात. ओरिसा मधील पुरी येथे जन्म झालेल्या दीनबंधूनी अतिशय हलाखीच्या परिस्थितीत शिक्षण घेतल्यानंतर दिल्लीत एमएसीला ॲडमिशन घेतली. परंतु योगायोगाने १९८७ मध्ये अंटार्क्टिक वर जाण्याची संधी मिळाली. नंतर पीएचडी पूर्ण केल्यानंतर अनेक देशांमध्ये नोकरी निमित्ताने फिरले. पण तरीही शेवटी दिल्ली युनिव्हर्सिटी मध्ये प्रोफेसर म्हणून काम सुरू केले. त्यांना समुद्री वनस्पती बद्दल विशेष आस्था होती; पण त्या बद्दल आपल्या देशात फारशी जागरूकता नव्हती. ही लागवड पर्यावरण पूरक असते शिवाय त्यातून स्थानिक लोकांना उत्पन्नाचे साधन मिळते. त्यासाठी डिएसटीने निधी मंजूर केला. मग त्यांनी चिल्का सरोवराची पहाणी केली, त्यामध्ये वाढू शकतील अशा चार जातींची निवड करून स्थानिक लोकांना समजेल अशा सोप्या भाषेत माहिती दिली. प्रात्यक्षिके दाखवली, वर्कशॉप्स घेतली. त्यामुळे तेथील शेतकऱ्यांना रोजगार मिळू लागला. यातूनच पर्यावरण संरक्षण ही होऊ लागले. यातून त्यांना प्रत्यक्ष कांहीं आर्थिक फायदा होत नसला तरी ते म्हणतात, की आम्हाला दोघांना दिल्लीत चांगली नोकरी आहे. त्यामुळे पैसे कमावणे हा उद्देश नाही; पण अजून तीस वर्षांनंतर मला मी काही तरी काम केलेले दिसेल. असे जर काहीच तुम्हाला दिसणार नसेल तर जगायचे कशाला? भूषण पुनानी हे असेच अत्यंत बुध्दीमान विद्यार्थी. मेडीकलची ॲडमिशन हुकल्यामुळे डेअरी कोर्ससाठी ॲडमिशन घेतली. तिथे ही विद्यापीठात प्रथम क्रमांक मिळविला. नंतर पीएचडी केले. ग्रामविकास शिकण्यासाठी आयआयएम मध्ये एमबीए केले. हे झाल्यावर 1979 मध्ये ब्लाईंड स्कूल मध्ये दोन वर्षांसाठी नोकरी सुरु केली ती सुधा ह्याच हेतूने की मॅनेजमेंट शिकताना जी थेअरी शिकलो ती विकासाच्या क्षेत्रात वापरता येईल का? हळूहळू त्यांना अनेक लोक मिळत गेले. सर्वांनी मिळून आज संस्था खूप मोठी केली आहे.त्यांनी काम सुरु केले तेव्हा फक्त एक कॅपस होता, आज गुजरात मध्ये आठ कॅपस आहेत. दहा लाख मूल्य असलेली संस्था आज दोन कोटी रुपयांची आहे. अपंग लोकांनी स्वावलंबी व्हावे ह्यासाठी संस्था काम करते. दृष्टीहीन मुली ब्यूटी पार्लरसारखे कोर्स चालवतात, फिजिओथेरपी शिकून सेंटर मध्ये काम करतात. विकास साधण्यासाठी योग्य व्यवस्थापनेची गरज असते हे त्यांनी दाखवून दिले आहे. हजारो लोकांच्या आयुष्यात नवा प्रकाश निर्माण करून त्यांना सामान्य आयुष्य जगण्याची संधी मिळवून दिली आहे. अशी ही एकापेक्षा एक वेगवेगळ्या प्रकारची माणसे. कोणत्या तरी ध्येयाने पछाडलेली . सामाजिक कार्य करत असतानाच त्या लोकांचे कल्याण कसे होईल असा विचार करणारी. लेखिकेने त्या सर्वांच्या प्रत्यक्ष मुलाखती घेतल्या आहेत, त्यांचे काम प्रत्यक्ष पाहून जाणून घेतले आहे. त्यामुळे सर्व माहिती व्यवस्थित गोळा करून आपल्यासमोर मांडली आहे. त्यामुळेच त्या मनोगतात म्हणतात, ‘तुमचं आयुष्य कसे ही असले तरी इतरांसाठी एखादा क्षण द्या. इतरांना प्रेम, आनंद, चांगुलपण द्या. जितकं द्याल तितकं तुम्हाला परत मिळेल.’ हेच वाक्य मलाही अतिशय उर्जा देऊन गेले. माझ्याकडे जे आहे, जे मला देणे शक्य आहे ते निरपेक्षपणे ज्यांना गरज आहे त्याला देणे ह्या सारखा आनंद अजून काय असणार? ह्याच वाक्याने मी आपली ह्या आठवड्यात रजा घेते. उद्या पासून सुरु होणार्‍या नवीन सत्रासाठी सारिका ताईंना हार्दिक शुभेच्छा. ...Read more

ANUWADATUN ANUSARJANAKADE
ANUWADATUN ANUSARJANAKADE by LEENA SOHONI Rating Star
Dr. Aparna Patil

Just finished reading Anuwadatun Anusarjanakade....a very fine collection of experiences as a Translator which can be a bright guiding light for the beginners and also for them who are already into it...the technical part covered can prove as a textbok for translators...precise as well as comprehensive ..Pleasure reading it. ...Read more