* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: SLUMDOG MILLIONAIRE
  • Availability : Available
  • Translators : VANDANA ATRE
  • ISBN : 9788184980233
  • Edition : 2
  • Publishing Year : APRIL 2009
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 270
  • Language : Translated From ENGLISH to MARATHI
  • Category : FICTION
Quantity
Buying Options:
  • Ebooks:
  • Print Books:
A FORMER TIFFIN BOY FROM M:RMBAI, RAM MOHAMMCD THOMAS, HAS JUST GOT TWELVE QUESTION` CORRECT ON A TV QUIZ SHOW TO WIN A COOL ONE BILLION RUPEES. BUT HE IS BRUTALLY SLUNG IN A PRISON CELL ON SUSPICION OF CHEATING. BECAUSE HOW CAN A KID FROM THE SLUMS KNOW WHO SHAKESPEARE WAS, UNLESS HE HAS BEEN _LIING A FASTPNE? IN THE ORDER OF THE QUESTIONS ON THE SHOW, RAM TELLS US WHICH AMAZING ADVENTURES IN HIS STREET-KID LIFE TAUGHT HIM THE ANSWERS. FROM ORPHANAGES TO BROTHELS, GANGSTERS TO BEGGAR-MASTERS, AND INTO THE HOMES OF BOLLYWOOD`S RICH AND FAMOUS, SLUMDOG MILLIONAIRE IS BRIMMING WITH THE CHAOTIC COMEDY, HEART-STOPPING TRAGEDY, AND TEAR-INDUCING JOYFULNESS OF MODERN INDIA. "THIS BRILLIANT STORY, AS COLOSSAL, VIBRANT AND CHAOTIC AS INDIA ITSELF...IS NOT TO BE MISSED` OBSERVER,` A LIVELY FIRST NOVEL. . . INDIA IS EQUALLY CHAOTIC AND ENCHANTING` SUNDAY TIMES.
मुंबईतील एक कफल्लक वेटर तुरुंगामध्ये का गेला आहे? कारणे आहेत : अ. त्याने गि-हाइकाला ठोसा मारला आहे. ब. त्याने खूप व्हिस्की घेतली आहे. क. त्याने गल्ल्यामधून पैसे चोरले आहेत. ड. जगातील सगळ्यांत मोठ्या रकमेचा ‘क्विझ शो’ त्याने जिंकला आहे. ‘हु विल विन ए बिलियन’ या क्विझ शोमधील बाराही प्रश्नांची उत्तरे अचूक दिल्यानंतर राम महम्मद थॉमस याला अटक करण्यात आली आहे. कधीही शाळेचे तोंडही न बघितलेला किंवा वृत्तपत्र हातातही न धरणारा एक दरिद्री, अनाथ मुलगा सूर्यमालेतील सर्वांत लहान ग्रहाचे किंवा शेक्सपिअरच्या नाटकाचे नाव लबाडी केल्याखेरीज सांगूच शकत नाही. क्विझ शोचे चित्रीकरण पुन्हा बघताना तो आपण कसे जिंकलो याचे वर्णन करू लागतो आणि वाचकाला घेऊन जातो त्याच्या आयुष्याच्या अद्भुत सफरीवर! कचराकुंडीवर सुरू झालेल्या त्याच्या आयुष्यात कधी त्याची गाठ पडते सुरक्षेचे अती वेड असलेल्या ऑस्ट्रेलियन कर्नलशी, तर कधी तो ‘ताजमहाल’चा गाईड म्हणून काम करतो. रामची जीवनेच्छा चिवट आहे! रस्त्यावरील जीवन जगताना मिळालेल्या शहाणपणातून, क्षुल्लक गोष्टींच्या भांडारातून तो क्विझमधील प्रश्नांची उत्तरे देत लाखो प्रेक्षकांना अक्षरश: स्तंभित करतोच; पण आयुष्याच्या कोड्याचीही उत्तरे मिळवतो. आधुनिक भारताच्या सामाजिक पाश्र्वभूमीवरील ही कथा सुष्ट आणि दुष्ट यांच्यामधील संघर्षाचे दर्शन घडवतेच; पण जगण्याखेरीज दुसरा पर्यायच नसलेल्या मुलापुढे आयुष्य काय वाढून ठेवते तेही प्रभावीपणे दाखवते...
Video not available
No Records Found
No Records Found
Keywords
#MARATHIBOOKS#ONLINEMARATHIBOOKS#TRANSLATEDMARATHIBOOKS#TBC#TRANSLATEDBOOKS@50% #SLUMDOGMILLIONAIRE #SLUMDOGMILLIONAIRE #स्लमडॉगमिलेनिअर #FICTION #TRANSLATEDFROMENGLISHTOMARATHI #VANDANAATRE #वंदनाअत्रे #VIKASSWARUP
Customer Reviews
  • Rating StarEknath Marathe

    स्लमडॉग मिलेनिअर ईबुक वाचायला लागलेला वेळ, साधारण 4.45 मिनिटे या पुस्तकावर बेतलेला सिनेमा तुफान चालला होता व ऑस्कर ची बाहुली सुद्धा या सिनेमाला मिळाल्याचे आठवते. मी सिनेमा बघितला नव्हता म्हणून ईबुक हातात येताच वाचायला घेतले. प्रश्न मंजुषा स्पर्धे 100 करोड एक साधा वेटर जिंकतो. त्याला ते बक्षीस न देण्यासाठी स्पर्धेचे आयोजक आकाश पाताळ एक करतात. शाळा महाविद्यालयात कधीही न गेलेला, अडाणी 18 वर्षाचा तरुण, एका पेक्षा एक काठिण्य पातळी असलेले 12 प्रश्न , बरोबर उत्तरे देवून 100 कोटी जिंकतो , हे मान्य करायला कंपनी तयार नाही. ती त्याला खोट्या आरोपात अडकवते. एक वकील त्याला लॉक अप मधून बाहेर काढते. तिने विचारलेल्या प्रश्नोत्तरात, त्या 12 प्रश्नांची उत्तरे त्या तरुणाला कशी माहीत होती याची रोमहर्षक कहाणी उलगडत जाते ! प्रत्येक प्रश्नाची उकल वेगळ्या प्रवासात व शहरात उलगडत जाते. एकदा वाचायला घेतले की हे पुस्तक खाली ठेवता येत नाही ! वंदना अत्रे यांनी केलेला मराठी अनुवाद सुद्धा अगदी ओघवता व रसाळ आहे. ...Read more

  • Rating StarDAINIK LOKSATTA 18-04-2009

    लकी कॉइन! प्रिय राम महमन थॉमस, आपली भेट होऊन बरोबर एक वर्ष झाले. तू विकास स्वरूप यांचा नायक. ‘क्यू अ‍ॅण्ड ए’ या कादंबरीतील. थोडी अधिक ओळखीची खूण इतरांना सांगायची तर डॅनी इतरांना सांगायची तर डॅनी बोएलच्या ‘स्लमडॉग’मधील जमाल. शंभर कोटी रूपये बक्षीस अलेले क्वीझ आश्चर्यकारकरित्या जिंकून ‘मिलिओनेर’ झालेला एक अशिक्षित वेटर. आपली पहिल्यांदा गाठ पडली त्या दिवशी दुपारी मी नुकतीच हॉस्पिटलमधून घरी परतले होते. केमोथेरेपीची दुसरी सायकल संपवून. समेर होते मेहता पब्लिशिंग हाऊसकडून आलेले कुरिअर आणि त्यातील ‘क्यू अ‍ॅण्ड ए’कादंबरीत राजश्री देशमुखांची छोटी चिठ्ठी. सहज काही पाने चाळली तेव्हा वाचायला मिळाली ती तुझ्या हाती ‘लकी कॉइन’ येते, ती घटना. तुझ्या आयुष्यातील अनेक घटनांच्या वेळी तू ते नाणे हवेत भिरकावतोस अन् वाट बघतोस- छापा की काटा, यापैकी छापा पडण्याची. ते वाचताना मी स्वत:शीच हसले. कशासाठी? मीही त्यावेळी वाट बघत होते.- उंच उडालेले नाणे खाली येण्याची. छापा : कदाचित मी जगेन. काटा : कदाचित...! या कादंबरीची पाने होती ३०४ एवढ्या पानांचा अनुवाद संपविण्याइतके आयुष्य हाताशी असेल ना माझ्या? क्षणभर विषण्ण होऊन कादंबरी दूर ठेवून दिली तेव्हा डॉक्टरांच्या रिपोर्टमधील दोन शब्द डोळ्यांसमोर आले. ‘कॅन्सर : स्टेज फोर’. अनुवाद सुरू केला ती पहाट आजही आठवते. कारण इतरांसाठी ती नव्या दिवसाची ताजी पहाट होती; पण माझ्यासाठी संपत आलेली ती वेदनादायी उत्तररात्र होती. केमोच्या साइड इफेक्टस्च्या वेदना...एखाद्या विषारी नागाने डंख मारावा तशा बघता बघता पायाच्या नखापासून या पायदुखीच्या वेदना सुरू व्हायच्या. चरकात टाकून पिळल्या जाणाऱ्या उसाला होत असतील तशा. कण्हून, शेकून, पाय दाबून, बांधून ठेवून कंटाळले अन् त्या वेदनांकडे दुर्लक्ष करण्यासाठी म्हणून खुर्चीत बसले. धारवीच्या उकिरड्यावर वाढणाऱ्या राम महमद थॉमससाठी. धारावीच्या झोपडीतून उचलून पोलीस ठाण्यावरील टीचभर खोलीत उलटतपासणीसाठी डांबून ठेवलेला राम महमद थॉमस. पहिल्या प्रकरणाची १२-१३ पाने लिहून झाली तेव्हा जाणवले. वेदनांनी दोन्ही पाय अक्षरश: बधीर झाले होते. जणू कमरेखालचे शरीरच नाहीय् असे वाटावे इतके बधीर. मग मीही तुझ्यासारखेच माझ्या खिशातून माझे खोटे-खोटे लकी कॉइन काढून उडवले अन् वर भिरकावत म्हटले- छापा : मी माझ्या पायावर आत्ता उभी राहून समोरच्या सहा पायऱ्या उतरणार. काटा : कदाचित...! नाणे खाली आले तेव्हा मी माझ्या पायावर उभी होते. पण तुडूंब भरलेल्या डोळ्यांना खालचे काहीच दिसत नव्हते. तुला खरंच सांगते, या अनुभवानंतर मी ठरवले- राम महमद थॉमसची ही कमालीची उत्कंठावर्धक कहाणी मी अधाशासारखी दोन रात्रीत वाचून नाही संपवणार. कारण माझ्यासाठी तो एक वेदनाशामक उपचार होता. या वेदना जेव्हा माझ्या शरीराबरोबर मनावरही कब्जा करू बघायच्या, त्या प्रत्येक वेळी राम, तुझी सोबत मला झाली. त्यामुळे हॉस्पिटलमध्ये डाव्या हाताला सलाईन लावलेले असायचे आणि उजव्या हाताने मी लिहित असायची तुझी गोष्ट. कथेत परिस्थिती जेव्हा तुटण्याइतकी ताणली जायची, तेव्हा वाटायचे- हा खिशातून ‘लकी कॉईन’ का नाही काढत उत्तरासाठी? किती सोप्पे आहे ते...! पण असे म्हणताना मनोमन मला हेही ठाऊक होते की, प्रत्यक्ष आयुष्यात गोष्टी इतक्या सोप्या नसतात. अन् स्वत:ला हवे आहे- अगदी तीव्रतेने हवे आहे ते मिळवण्यासाठी फार फार झगडावे लागते. हे या अनुवादामुळे तुझ्याबरोबर मीही पुन्हा शिकत होते. तुला तुझे प्रेम हवे होते. आग्र्यात हरवलेले. विपरीत परिस्थितीवर मात करून ते मिळवल्याचे समाधानही तुला मिळवायचे होते. मला माझे आयुष्य हवे होते- तेही विपरीत परिस्थितीशी लढून मिळवायचे होते आणि या लढाईत विजयाचे अचूक दान पदरात टाकणारी ‘लकी कॉइन’ नावाची गोष्ट कधीच नसते. कोणाकडेच नसते. ते कॉइन आपल्याच मनात असते. कधीमधी फारच पराभूत वाटायला लागले तर उमेद देणारे. छापा : मी जगेन. काटा : कदाचित...! तू तुझ्या क्विझमध्ये दुसऱ्याच प्रश्नावर अडखळलास, तेव्हा माझ्या पोटात एकदम भीती अगदी दाटून आली. कारण एव्हाना मी माझ्याही नकळत तुझ्या विजयाचा आणि कॅन्सरशी सुरू असलेल्या लढाईतील माझ्या विजयाचा कोठेतरी परस्परसंबंध जोडत होते. तू विकास स्वरूप यांचा मानसपुत्र आहेस आणि तुझी संघर्षकथा काल्पनिक आहे, हे साफ विसरूनच गेले होते जणू. तुझी कहाणी वास्तव नव्हती. पण माझे आयुष्यही पुस्तकांच्या पानांपुरते नव्हते. ते समोर दिसत होते. किती ठरले आहे, ते ठाऊक नव्हते आणि त्यात माझ्या असण्या-नसण्यामुळे होणारे परिणामही समोर दिसत होते. तुझ्या ‘क्विझ’मध्ये तुला हेल्पलाइन होत्या. मला? पण या वळणावरही तुझे-माझे नाते तुटले नाही... मदतीचा एक अत्यंत आश्वासक, स्नेहशील हात यावेळी भीष्मराज बाम सरांच्या रूपाने माझ्यापुढे आला आणि बघता बघता कॅन्सरशी माझी लढाई ही दु:सह प्रवास न ठरता तो एक कुतूहलाचा अनुभव होऊ लागला. बाम सरांनी मला प्राणायामाचे महत्त्व सांगून तो शिकवला. आपल्याला अखंड प्रकाश व प्राणशक्ती देणाऱ्या सूर्याची उपासना करायला शिकवली आणि त्याबरोबर चित्रणाचं तंत्र शिकवलं. मनाने नेमका कशाचा ध्यास घ्यायला हवा, कशावर एकाग्र व्हायला हवे, भूतकाळातील वेदनादायी, अवमानाच्या आठवणींना दूर ठेवून फक्त उत्तम तेच कसे स्मरायचे, या उत्तमाचीच आराधना कशी करायची, हे त्यांनी शिकविले. खरे म्हणजे ते जीवनशिक्षणच होते. आतापर्यंत न मिळालेले, पण जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर अत्यंत अनिवार्य असे. या शिक्षणाचा प्रत्यक्ष उपयोग करून त्याचे कॅन्सरवर होणारे परिणाम बघताना शिक्षणाच्या प्रत्येक पहाटेच्या सत्रात मला जगण्याचे आश्वासन मिळत गेले. खरे तर बाम सरांच्या मदतीने मीच मला ते आश्वासन देत गेले. आणि या आश्वासनानंतर मात्र राम, तुझ्या हरण्या-जिंकण्याच्या काल्पनिक कहाणीकडे मी तटस्थपणे अनुवादक म्हणून बघू लागले. तू हरणार की जिंकणार याची उरली फक्त निखळ उत्सुकता! कहाणीच्या शेवटच्या वळणावर ‘क्विझ’चा अँकर प्रेमकुमारचा सूड उगवण्यासाठी त्याच्यावर रोखलेल रिव्हॉल्व्हर अखेरच्या क्षणी फेकून स्फुंदून स्फुंदून रडताना तुला बघितले अन् मी चकितच झाले. जीवघेण्या अशा परिस्थितीच्या टकमक टोकावर नेऊन उभे करून आपली परीक्षा बघणाऱ्या भूतकाळाला विसरून, मागे टाकूनच पुढे जायचे असते, हे तुलाही ठाऊक होते? कोठे मिळाले तुला हे शिक्षण? परिस्थितीकडून की जीवनसंघर्षात भेटलेल्या तर्हेतर्हेच्या माणसांकडून? खरे म्हणजे तुझ्या कहाणीतील तो एक अत्यंत रोमांचक क्षण. पण मला त्या क्षणी तुझ्या जय-पराजयापेक्षा तुझ्यातील एक समंजस, शहाणा राम महमद थॉमस दिसला- जो कल्पनेपेक्षा खूप वेगळा होता... अस्सल अन् जवळचाही. ‘लकी कॉइन’ नावाची तकलादू कुबडी समुद्रात भिरकावून देणारा. स्वत:च्या प्रयत्नांवर विश्वास ठेवणारा. मीही माझे ‘लकी कॉइन’ कधीच माझ्या जवळच्या गोदेच्या पात्रात भिरकावून दिले आहे, हे तुला मला सांगायचे होते... ...Read more

  • Rating StarDAINIK SAMANA 10-05-2009

    प्रवाही अनुवाद... ‘स्लमडॉग मिलेनिअर’ या चित्रपटानं इतिहास घडवला, तो जाणकारांना ज्ञात आहेत. हा चित्रपट ज्या ‘क्यू अ‍ॅण्ड ए’ या कादंबरीवर आधारित आहे त्या कादंबरीचा अनुवाद वंदना अत्रे यांनी ‘स्लमडॉग मिलेनिअर’ या नावानं केला आहे. मूळ लेखक विकास स्वरूप. ुण्याच्या मेहता पब्लिशिंग हाऊसनं त्याचं प्रकाशन केलंय. एका साध्या हॉटेलातील वेअर ‘हू विल विन अ बिलिअन’ या क्विझ शोमध्ये अवघड प्रश्नांची अचूक उत्तरं देत शंभर कोटी जिंकतो. हे सारं स्वप्नवत. ज्या मुलानं शाळेचं तोंड पाहिलेलं नाही, ज्याचा शिक्षणाशी काडीमात्र संबंध आलेला नाही, जो आजवरचं जीवन बेवारसपणे जगलाय, रोज उगवणाऱ्या दिवसाचं ‘आव्हान’ घेत जो जीवनाशी भांडलाय, ध्येयहीन जीवन जगणारा एक अतिसामान्य मुलगा क्विझ शोमधील सारे प्रश्न सोडवतो; ही एक अविश्वसनीय, विलक्षण घटना. हा विजेता म्हणजे लावारिस राम मोहम्मद थॉमस अशा विचित्र नावाचा! या राम मोहम्मद थॉमसची ही जीवनकहाणी. पण ही काही सामान्य माणसाच्या असामान्य कर्तृत्वाची प्रातिनिधिक कथा होत नाही. पण ती होते सत-असत्, दृष्ट-सुष्ट, संस्कार-संस्कारहीन, तत्त्वशील-तत्त्वशून्य, पाप-पुण्याच्या संघर्षाची. त्यातून अधोरेखित होणारा संदेश फार मोलाचा. सुदैव, नशीब यावर हवाला ठेवण्यापेक्षा स्वकर्तृत्वावर विश्वास असायला हवा. विकास स्वरूप नायकाच्या तोंडून आपला संदेश देताना म्हणतात, ‘नशीब आपल्यामधूनच आकार घेतं...’ ज्याचं त्याचं नशीब हे ज्यानं त्यानं स्वत:च घडवायला हवं. ही कहाणी फ्लॅशबॅक पद्धतीनं सांगितली आहे. प्रत्येक प्रश्नाच्या उत्तराशी त्याच्या आयुष्यातील घटनांचा संबंध येतो. म्हणूनच तो आत्मविश्वासपूर्वक साऱ्या प्रश्नांची उत्तरं देऊ शकतो. झोपडपट्टीचं विदारक जिणं, शिवाय त्यांच्याकडे पाहण्याचा साऱ्या यंत्रणेचा, व्यवस्थेचा पूर्वग्रहदूषित दृष्टिकोन यातून प्रकर्षानं जाणवतो. नायकाच्या नावाचं रहस्य. त्याच्या तिन्ही धर्मियांनी दाखवलेला अधिकार हा मानवी जीवनावरचं धर्माचं असणारं प्राबल्य स्पष्ट करतो. रामच्या आयुष्यातील एकेक घटना त्याला ‘जीवन’ म्हणजे काय हे शिकवणारी. त्यातून त्याला मिळणारे धडे, ज्ञान हे शाळा-विद्यालयातील अभ्यासक्रमापेक्षा भिन्न आणि अनमोलही! तो म्हणतो, ‘तुमच्या स्वप्नांची ताकद फक्त तुमच्या मनापुरती असते. या स्वप्नांना पैशाचं पाठबळ असेल तर इतरांच्या मनावर पण तुम्ही प्रभाव टाकू शकता.’ सभोवतालचं वास्तव सांगताना तो म्हणतो, ‘कळकट-तुटक्या, गळक्या झोपड्यांतून राहणाऱ्या लोकांसाठी आयुष्य हा शाप असतो... गर्दीनं गजबजलेल्या चाळीत राहणारी माणसं आयुष्य फक्त ढकलत असतात.’ पण हे तत्त्वज्ञान सांगताना नायक कुठंही आव आणत नाही की मुखवटे पांघरून दांभिकपणा करत नाही. त्याचं निवेदन थेट कुठचीही भीडमुर्वत न ठेवता केलेलं आणि स्वच्छ, प्रामाणिक, पारदर्शी आहे. त्यातील शेवटचा ट्विस्टही बोलका, मार्मिक आहे. उदा. ‘युद्ध ही फार गंभीर गोष्ट आहे. ती प्राण घेते.’ तर प्रेमासारख्या नाजूक अनुभवाविषयी तो म्हणतो, ‘प्रेम असे एका क्षणात होत नसते, ते अलगद तुमच्या आयुष्यात प्रवेश करते आणि आयुष्यातील प्रत्येक क्षण तजेलदार, रंगीत बनवते आणि तुमच्या स्वप्नांना व्यापून उरते.’ कालौघात लेखक उपमाही समर्पक, प्रभावी योजतो. उदा. हातातील गोट्या फरशीवर सांडाव्या तसे ते स्वर खोलीभर विखुरले. ‘किंवा व्यक्तिमत्त्व स्पष्ट करताना झाडावर एखादं पानही चुकीच्या जागी उगवलेलं लाजवंतीला आवडत नाही.’ असं लाजवंतीचं वर्णन करतो. सुभाषितात्मक वाक्यही अनुभवातून आलेली आहेत. उदा. ‘जेव्हा तुम्ही स्वत:च आतून खचलेले असता तेव्हा इतरांना धीर देणे फार अवघड असते.’ किंवा ‘स्वप्न जेवढे मोठे, तेवढा अपेक्षाभंगही मोठा.’ मात्र हा अनुवाद वाचकांच्या अपेक्षा पूर्ण करणारा आहे. मूळ मराठीत पुस्तक लिहिल्यासारखा अनुवाद प्रवाही आणि प्रभावी झालाय. ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review
PLEASE SEND YOUR AUDIO REVIEW ON editorial@mehtapublishinghouse.com

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

I HAVE A DREAM
I HAVE A DREAM by RASHMI BANSAL Rating Star
Krishna Diwate

‘स्टे हंग्री स्टे फूलीश’ आणि ‘कनेक्ट द डॉटस’ या बेस्ट सेलर पुस्तकाच्या लेखिका ‘समाजातल्या परंपरागत समस्या सोडवण्याचा नवा मार्ग शोधून काढणार्‍या वीस सामाजिक उद्योजकांच्या प्रेरणादायी कहाण्या’ हे वाक्य पुस्तकाचे पहिले पान उघडले आणि दिसले. त्यामुळे माझ कुतुहल चाळवले आणि ते पुस्तक वाचायला सुरुवात केली. मनोगतात लेखिका म्हणतात की, आता नव्या दमाचे, डोक्याने आणि मनाने ही विचार करणारे काही जण एखाद्याच्या नजरेतील दुःख ओळखतात, पेटून उठतात; पण ते त्याच्यावर विचार एखाद्या उद्योजकाप्रमाणे करतात. म्हणून ते ‘सामाजिक उद्योजक.’ नफा मिळविण्याचा हव्यास नसला तरी ते बिझनेस मधील तत्वे वापरून ती गोष्ट साध्य करतात. हे काही तरी वेगळे आपण वाचत आहोत असे मला वाटले. त्यामुळेच ते पुस्तक वाचायला घेतले. ह्या मध्ये वीस लोकांची चरीत्रे आहेत. ते सर्व भारतीय, उच्चशिक्षित तरूण तरूणी आहेत. कोणी त्यातील शास्त्रज्ञ आहेत तर कोणी मरिन बायोलॉजिस्ट, आयआयटी, आयआयएम ग्रॅज्युएट आहेत पण कोणत्या कोणत्या सामाजिक प्रश्नाने ते अस्वस्थ झाले आणि नेहमीच्या मार्गाने न जाता वेगळीच वाट पकडली. पुस्तकात ‘रेनमेकर्स,’ ‘चेंजमेकर्स’ व ‘स्पिरिच्युअल कॅपिटॅलिस्ट’ असे तीन भाग आहेत. प्रत्येकात अनुक्रमे अकरा,सहा व तीन व्यक्तीमत्वांची ओळख करून दिली आहे. ‘सुलभ’ ही आधुनिक टॉयलेटस उभारणारे बिंदेश्वर पाठक ह्याच्या चरित्राने पुस्तकाची सुरुवात होते. जातीने बिहारमधील ब्राह्मण. पण लहानपणी टॉयलेटस साफ करणार्‍याला हात लावला त्यामुळे आजीने अक्षरशः शेण, गोमुत्र खायला लावले. पण त्याच बिंद्रेश्वरांनी अगदी योगायोगाने ह्याच क्षेत्रात काम करण्याचे ठरविले. अर्थात ही वाट निश्चितच सोपी नव्हती. अनेक हालअपेष्टा सोसत, जगाचे धक्के खात, अनेक समस्यांना तोंड देत आपले स्वप्न ‘सुलभ शौचालयाच्या’ माध्यमातून सुरु केले. तो सगळा खडतर प्रवास अर्थात पुस्तकातूनच वाचायला हवा. त्यासाठी त्यांनी केवळ ती यंत्रणा तयार केली नाही तर ती टॉयलेटस बांधून, त्यासाठी लागणारी प्रेरणा, शिक्षण, संभाषण, ट्रेनिंग, पाठपुरावा अशा सर्वच गोष्टी ‘सुलभ’ तर्फेच संभाळल्या जातात. सध्या ही संस्था स्वबळावर चालते. 100 ते 125 कोटी इतके तिचे वर्षाचे उपन्न आहे. इतकेच नाही पूर्वी जे लोक सफाईचे काम करत असत त्यांच्या मुलांच्या शिक्षणाचा खर्च संस्था करत आहे. ‘सुलभ पब्लिक स्कूल’ नावाने शाळा सुरु केली आहे. तरूणांसाठी व्होकेशनल क्लासेस चालवले जातात. म्हणजे मिळालेला नफा पुन्हा त्याच सफाई कामगारांच्या कल्याणासाठी वापरला जातो. टॉयलेटस बांधून भरपूर पैसा मिळवता येतो हे वाक्य पचायला जरा जडच जाते. अनिता आहुजा ही दिल्लीत सुखवस्तू कुटूंबात रहाणारी सामान्य स्त्री. पण कचरा वेचणार्‍या मुलांचे हाल पाहून त्यांच्यासाठी काही तरी करावे असे तिने ठरविले. तिने 1998 मध्ये कॉन्झर्व्ह नावाची संस्था उभी केली. व त्यातून पहिला प्रोजेक्ट सुरु केला तो म्हणजे आजुबाजूच्या परिसरातील कचरा उचलून त्याचे कंपोस्टखत तयार करणे. कचरा गोळा करण्यासाठी चांगल्या ढकलगाड्या आणल्या, युनिफॉर्म, आय कार्डची सोय केली. 2002 पर्यंत एक पूर्ण वेळ काम करणारी मोठी संस्था बनली. त्याचवेळी त्यांनी प्लॅस्टीकच्या कचर्‍यावर प्रयोग सुरु केले. तिचे पती शलभ ह्यांनी बिटस पिलानी मधून इंजिनिअरींग केले आहे. त्यांच्या मदतीने तिने फॅक्टरी सुरु करण्याचे ठरविले. शलभने मोठ्या प्रमाणावर प्लॅस्टिक शीटस निर्मिती करू शकेल असे मशीन तयार केले. त्यासाठी अर्थातच अनेक प्रश्न समोर उभॆ राहिले. चुका झाल्या, ठोकरा खाल्या पण त्यातून वाट काढत त्यांनी चिकाटीने प्रयत्न सुरुच ठेवले. आज दोघे मिळून कचर्‍यातील प्लॅस्टिक पिशव्या वापरून आकर्षक अशा हॅडबॅगस तयार करण्याचा कारखाना चालवतात. जे लोक सुरुवातीला केवळ कचरा उचलण्याचे काम करत होते, त्यांच्या काही कौशल्य दिसले की त्यांना वेगळे काढून ट्रेनिंग दिले जाते. मशीनवर असिस्टंटचे काम करू लागतात त्यातून काही लोक तर ग्रुप लिडर ही झाले आहेत. कटींग करणॆ, क्वालिटी तपासणॆ, फिनिंशींग, पॅकिंग अशी सर्व महत्वाची कामे ते करतात. आता ते कामगार झाल्यामुळॆ त्यांना चांगला पगार, प्रॉव्हिडंट फंड, ओव्हरटाईम अशा सुविधा मिळू लागल्या त्यापेक्षा ही जास्त त्यांना समाजात प्रतिष्ठा मिळाली. त्यांच्या साठी हे नवीनच आहे. अनिता व शलभ दोघॆही मेहनत घेतात पण एनजीओ असून ही भरपूर पैसा कमावणे त्यांना चुकीचे वाटत नाही. कारण आज ह्या एका उद्योगामुळे कित्येक कुटूंबाची आर्थिक स्थिती बदलून गेली आहे. अशीच अजून एक प्रेरणादायी कथा दिल्लीतील रंगसूत्र कंपनी चालविणार्‍या सुमिता घोस ह्यांची. स्वतः ग्रॅज्युएशन पूर्ण केल्यावर मास्टर इन इकॉनॉमिक्स ची पदवी घेतल्यावर संजॉय घोस ह्या या आय आर एम मधून शिक्षण घेतलेल्या ध्येयवादी तरूणाशी लग्न केले. पण दुर्दैवाने आसाममध्ये काम करत असताना त्यांची 1998 मध्ये उल्फाच्या अतिरेक्यांनी हत्या केली. त्यानंतर अनेक टक्केटोणपे खात, दोन लहान मुलांचा संभाळ करत सुमिताने ‘रंगसूत्र’ नावाची कंपनी काढली. त्याच्या मार्फत ती खॆडॆगावातल्या लोकांकडून कापड, शोभॆच्या वस्तू, बनवून घेते आणि त्या फॅब ईंडीयासारख्या प्रसिध्द कंपन्यांना विकते. जैसलमेर, बारमेर जिल्ह्यातले कारागिर तिच्यासोबत काम करत आहेत. अजून एक अशीच ध्येयवादी तरूणी म्हणजे इशिता खन्ना. डेहराडून मध्ये जन्म झालेली एक सर्वसामान्य मुलगी. पण निसर्गसंवर्धन आणि भूगोल या विषयांची आवड असलेली. म्हणूनच तिने आपल्या ग्रॅज्युएशन नंतर टाटा इंन्स्टीट्यूट मधून मास्टर्स केले. पर्यावरण क्षेत्रातच काम करायचे आहे हे निश्चित ठरवून तिने काही वर्षे नोकरी केली. त्यानंतर 2002 मध्ये नोकरी सोडून आपल्या दोन मित्रांसोबत स्पिती व्हॅलीमध्ये मूस नावाची एन्जीओ सुरु केली. तेथील स्थानिक महिलांचे ग्रुपस करून त्यांना तिथे असणार्‍या सीबक थॉर्न ह्या फळांच्या लागवडीचे ट्रेनिंग दिले. त्यावर प्रक्रिया करायला शिकवले. ही झाडॆ मातीला धरून ठेवतात त्यामुळे धूप रोखली जाते, शिवाय नायट्रोजन ही धरून ठेवत असल्याने जमिनीचा पोत सुधारतो. त्यामुळे ह्या फळांवर लक्ष केंद्रित केले. त्यामुळे तिथल्या बायकांना चांगला रोजगार मिळू लागला. त्याचबरोबर तिने स्थानिक तरूणांना पर्यटकांना ट्रेक किंवा जीप सफारीसाठी नेणे, कॅम्प लावणे, गरज पडल्यास प्रथमोपचार करणे ही कामे ही करायला शिकवले. कारण हळूहळू तिथे पर्यटन वाढू लागले. ते इको-फ्रेंडली करण्याकडॆ तिच्या इकोस्पियर संस्थेचा भर आहे. आता दरवर्षी पर्यटनातून 35 ते 40 लाखाचे उत्पन्न मिळते.आणि त्यातून नफा ही मिळतो. इकोस्पियर संस्थेने शेजारच्य़ा ‘लाहुल’ व्हॅलीमध्ये ही विकास कामे सुरु केली आहेत. पर्वतावर तयार होणार्‍या कचर्‍याच्या समस्येवरही तिला काहीतरी करायचे आहे. तिची संस्था लोकांना मुद्दाम तिथले लोक किती अवघड परिस्थितीत रहातात हे दाखवते. अतिशय थंडीत तिथे तापमान मायनस 35 पर्यंत खाली गेल्यावर हॅंडपंपने पाणी काढणे सुध्दा किती कठीण होते हे सांगितले जाते. तेव्हा आपल्यासारख्य़ा पर्यटकांना काय काय करता येईल याबद्दल ती जागरूकता निर्माण करते. मूळात हे पुस्तक 2012 साली लिहिलेले आहे. त्यामुळे आता ह्या वेगवेगळ्या प्रकारचे काम करणार्‍या संस्थेचे काम या दहा वर्षात खूपच वाढले असेल यात काही शंका नाही. दीनबंधू साहू हे मरिन बायोलॉजिस्ट आहेत पण ते प्रयोगशाळेतून बाहेर पडून समाजासाठी काम करतात. ‘प्रोजेक्ट चिलका’ ह्या त्यांच्या संस्थेमार्फत ओरिसातील लोकांना समुद्राची शेती करायला शिकवतात. ओरिसा मधील पुरी येथे जन्म झालेल्या दीनबंधूनी अतिशय हलाखीच्या परिस्थितीत शिक्षण घेतल्यानंतर दिल्लीत एमएसीला ॲडमिशन घेतली. परंतु योगायोगाने १९८७ मध्ये अंटार्क्टिक वर जाण्याची संधी मिळाली. नंतर पीएचडी पूर्ण केल्यानंतर अनेक देशांमध्ये नोकरी निमित्ताने फिरले. पण तरीही शेवटी दिल्ली युनिव्हर्सिटी मध्ये प्रोफेसर म्हणून काम सुरू केले. त्यांना समुद्री वनस्पती बद्दल विशेष आस्था होती; पण त्या बद्दल आपल्या देशात फारशी जागरूकता नव्हती. ही लागवड पर्यावरण पूरक असते शिवाय त्यातून स्थानिक लोकांना उत्पन्नाचे साधन मिळते. त्यासाठी डिएसटीने निधी मंजूर केला. मग त्यांनी चिल्का सरोवराची पहाणी केली, त्यामध्ये वाढू शकतील अशा चार जातींची निवड करून स्थानिक लोकांना समजेल अशा सोप्या भाषेत माहिती दिली. प्रात्यक्षिके दाखवली, वर्कशॉप्स घेतली. त्यामुळे तेथील शेतकऱ्यांना रोजगार मिळू लागला. यातूनच पर्यावरण संरक्षण ही होऊ लागले. यातून त्यांना प्रत्यक्ष कांहीं आर्थिक फायदा होत नसला तरी ते म्हणतात, की आम्हाला दोघांना दिल्लीत चांगली नोकरी आहे. त्यामुळे पैसे कमावणे हा उद्देश नाही; पण अजून तीस वर्षांनंतर मला मी काही तरी काम केलेले दिसेल. असे जर काहीच तुम्हाला दिसणार नसेल तर जगायचे कशाला? भूषण पुनानी हे असेच अत्यंत बुध्दीमान विद्यार्थी. मेडीकलची ॲडमिशन हुकल्यामुळे डेअरी कोर्ससाठी ॲडमिशन घेतली. तिथे ही विद्यापीठात प्रथम क्रमांक मिळविला. नंतर पीएचडी केले. ग्रामविकास शिकण्यासाठी आयआयएम मध्ये एमबीए केले. हे झाल्यावर 1979 मध्ये ब्लाईंड स्कूल मध्ये दोन वर्षांसाठी नोकरी सुरु केली ती सुधा ह्याच हेतूने की मॅनेजमेंट शिकताना जी थेअरी शिकलो ती विकासाच्या क्षेत्रात वापरता येईल का? हळूहळू त्यांना अनेक लोक मिळत गेले. सर्वांनी मिळून आज संस्था खूप मोठी केली आहे.त्यांनी काम सुरु केले तेव्हा फक्त एक कॅपस होता, आज गुजरात मध्ये आठ कॅपस आहेत. दहा लाख मूल्य असलेली संस्था आज दोन कोटी रुपयांची आहे. अपंग लोकांनी स्वावलंबी व्हावे ह्यासाठी संस्था काम करते. दृष्टीहीन मुली ब्यूटी पार्लरसारखे कोर्स चालवतात, फिजिओथेरपी शिकून सेंटर मध्ये काम करतात. विकास साधण्यासाठी योग्य व्यवस्थापनेची गरज असते हे त्यांनी दाखवून दिले आहे. हजारो लोकांच्या आयुष्यात नवा प्रकाश निर्माण करून त्यांना सामान्य आयुष्य जगण्याची संधी मिळवून दिली आहे. अशी ही एकापेक्षा एक वेगवेगळ्या प्रकारची माणसे. कोणत्या तरी ध्येयाने पछाडलेली . सामाजिक कार्य करत असतानाच त्या लोकांचे कल्याण कसे होईल असा विचार करणारी. लेखिकेने त्या सर्वांच्या प्रत्यक्ष मुलाखती घेतल्या आहेत, त्यांचे काम प्रत्यक्ष पाहून जाणून घेतले आहे. त्यामुळे सर्व माहिती व्यवस्थित गोळा करून आपल्यासमोर मांडली आहे. त्यामुळेच त्या मनोगतात म्हणतात, ‘तुमचं आयुष्य कसे ही असले तरी इतरांसाठी एखादा क्षण द्या. इतरांना प्रेम, आनंद, चांगुलपण द्या. जितकं द्याल तितकं तुम्हाला परत मिळेल.’ हेच वाक्य मलाही अतिशय उर्जा देऊन गेले. माझ्याकडे जे आहे, जे मला देणे शक्य आहे ते निरपेक्षपणे ज्यांना गरज आहे त्याला देणे ह्या सारखा आनंद अजून काय असणार? ह्याच वाक्याने मी आपली ह्या आठवड्यात रजा घेते. उद्या पासून सुरु होणार्‍या नवीन सत्रासाठी सारिका ताईंना हार्दिक शुभेच्छा. ...Read more

ANUWADATUN ANUSARJANAKADE
ANUWADATUN ANUSARJANAKADE by LEENA SOHONI Rating Star
Dr. Aparna Patil

Just finished reading Anuwadatun Anusarjanakade....a very fine collection of experiences as a Translator which can be a bright guiding light for the beginners and also for them who are already into it...the technical part covered can prove as a textbok for translators...precise as well as comprehensive ..Pleasure reading it. ...Read more