* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: KARMACHARI
  • Availability : Available
  • ISBN : 9788177664812
  • Edition : 17
  • Weight : 130.00 gms
  • Pages : 176
  • Language : MARATHI
  • Category : SHORT STORIES
  • Available in Combos :V. P. KALE & FAMILY COMBO 51 BOOKS
Quantity
YOU WAIT IN THE QUEUE PATIENTLY FOR HOURS TOGETHER. BE IT THE QUEUE FOR MILK OR RATION OR SUGAR, OR TICKETS AT A CINEMA HALL OR BUS & YET NEVER LOSE YOUR PATIENCE. YOU END UP CATCHING A MOVING TRAIN, YOU RISK YOUR LIFE TO AVOID THE LATE MARK, YOU LISTEN TO THE TORTURE AND UNAVOIDABLE CRITICISM FROM YOUR BOSS, YOU DRINK THE TASTELESS CANTEEN TEA, YOU FACE MANY TROUBLES AT YOUR HOME FRONT, YOU TOLERATE EVERYTHING, YOU STAND FIRMLY AGAINST THE MANY HOLLOW THINGS IN YOUR LIFE, YOU TOLERATE THE WALK-OUTS, THE CURFEW, THE HUNGER STRIKE ...EVERYTHING. STILL YOU LAUGH, YOU MAKE OTHERS SMILE, YOU PLAY CARDS IN THE TRAIN WHILE STANDING, YOU TALK ABOUT YOUR POLITICAL VIEWS EARNESTLY, YOU TRY TO CHEAT OTHERS INNOCENTLY JUST FOR THE SAKE OF THE PLEASURE, YOU ENJOY THE BAIT FOR THE TASTELESS CUP OF TEA. YOU ARE SIMPLY GREAT ...YOU ARE A TRUE `KARMACHARI`- AN EMPLOYEE. IN NO WAY THIS IS A COLLECTION OF SHORT STORIES. PRECISELY SPEAKING, IT IS A MIRROR IN WHICH EVERYBODY PEEPS, BE IT THE PEON OR THE HEAD-CLERK, BE IT THE FIRST DAY OF SOMEONE`S JOB OR THE LAST DAY OF SOMEONE`S CAREER, IT TEACHES EVERYBODY TO LOVE ALL, TO SHARE ALL YOUR GOOD THINGS WITH OTHERS.
"तुम्ही दुधाच्या, रेशनच्या, साखरेच्या, तिकिटांच्या, बसच्या रांगेत तासन् तास उभे राहता. चालती गाडी पकडता. लोकलला लोंबकळता. लेटमार्क चुकवण्यासाठी जीव गहाण टाकता. साहेबाची बोलणी खाता. कँटिनचा बेचव चहा पिता. संसारात तर नाना आपत्ती सहन करता. आज हे नाही. उद्या ते नाही. मोर्चा, हरताळ, संचारबंदी, उपोषण सगळं हलाहल पचवता. तरीही तुम्ही हसता. हसवता. गाडीत उभ्या उभ्या पत्ते खेळता. राजकारणावर हिरिरीने बोलता. एखाद्याला मोरु बनवून आनंद निर्माण करण्याचा प्रयत्न करता. बेचव चहाच्या पैजेवरही खुष होता. यू आर सिम्पली ग्रेट! असे तुम्ही जातिवंत कर्मचारी हा कथासंग्रह म्हणायचा. नाही, पण ते काही खरं नाही. हा आहे आरसा. सर्वांना प्रेम करायला लावणारा आरसा. उद्या रिटायर्ड होणारा हेडक्लार्क पण लिफ्ट मजल्यावर जाता जाता तिथल्या आरश्यात डोकवतो,तसाच हा आरसा.
Video not available
Keywords
25TH MARCH #SANVADINI #VAPU 85 #NAVRA MHANAVA AAPALA #MODEN PAN VAKNAR NAHI #ONE FOR THE ROAD #ZOPALA #MAYABAJAR #CHATURBHUJ #INTIMATE #GULMOHAR #VAPURVAI #HUNKAR #MI MANUS SHODHATOY #BAI BAYKO CALENDER #SWAR #BHULBHULAIYA #KA RE BHULALASI #VALAY #KARMACHARI #AIK SAKHE #GOSHTA HATATLI HOTI #TAPTAPADI #GHAR HARAVLELI MANASA #DOST #MAHOTSAV #KAHI KHAR KAHI KHOTA #SAKHI #RANG MANACHE #AAPAN SARE ARJUN #THIKARI #TU BHRAMAT AAHASI VAYA #HI VAT EKTICHI #PARTNER #DUNIYA TULA VISAREL #PREMAMAYEE #FANTASY EK PREYASI #PANPOI#NIMITTA #MAZA MAZYAPASHI? #PLEASURE BOX BHAG 1 #PLEASURE BOX BHAG 2 #KATHA KATHANACHI KATHA #VAPURZA #RANGPANCHAMI #SANGE VADILANCHI KIRTI #CHEERS #MANASA #JAPUN TAK PAUL #LALITKALECHYA SAHAWASAT #DAHAVYA RANGETUN #२५ मार्च #संवादिनी #वपु# ८५ # नवरा म्हणावा आपला #मोडेन पण वाकणार नाही #वन फॉर द रोड#झोपाळा #मायाबाजार #चतुर्भुज #इन्टिमेट #गुलमोहर #वपुर्वाई #हुंकार #मी माणूस शोधतोय #बाई, बायको, कॅलेंडर #स्वर #भुलभुलैय्या #का रे भुललासी #वलय #कर्मचारी #ऐक सखे #गोष्ट हातातली होती! #तप्तपदी #घर हरवलेली माणसं #दोस्त #काही खरं काही खोटं #सखी #महोत्सव #रंग मनाचे #आपण सारे अर्जुन #ठिकरी #तू भ्रमत आहासी वाया #"ही वाट एकटीची #(राज्य पुरस्कार १९७०-७१)" #पार्टनर #दुनिया तुला विसरेल #प्रेममयी #फॅण्टसी एक प्रेयसी #पाणपोई #निमित्त #माझं माझ्यापाशी? #प्लेझर बॉक्स भाग-१ #प्लेझर बॉक्स भाग-२ #कथाकथनाची कथा #वपुर्झा #रंगपंचमी #सांगे वडिलांची कीर्ती #चिअर्स #माणसं #जपून टाक पाऊल! # ललितकलेच्या सहवासातून #दहाव्या रांगेतून
Customer Reviews
  • Rating Starसदा कऱ्हाडे

    व. पु. काळे यांचा ‘कर्मचारी’ हा संग्रह उल्लेखनीय आहे. मध्यमवर्गीय समाजातील जे स्त्रीपुरुष मुंबईत नोकऱ्या करतात त्यांच्या सुखदु:खांचा पट येथे चित्रित केला आहे. आज महागाई फार भडकलेली आहे. जागेचा प्रश्न अत्यंत कठीण आहे. प्रपंचाचा गाडा चालवण्यासाठी नवराबयको या दोघांनाही नोकरी करणे अपरिहार्य होऊन बसले आहे. घर ते ऑफिस आणि ऑफिस ते घर हे रोजचे प्रदीर्घ प्रवास, जेवणाचे हाल, ऑफिसमध्ये गेल्यावर लहान मुले कोठे ठेवावीत इ. अनेक प्रश्नांमुळे कर्मचारी गांजून गेला आहे. मनातली स्थाने, कठोर वास्तव परिस्थिती, तडजोडी, कुटुंबातल्या व्यक्तींचे गैरसमज, वाढत्या जबाबदाऱ्या आणि शारीरिक शिणवटा या असह्य ओझ्याखालचे तरीही आनंदी वृत्तीने जगू पाहणाऱ्या कर्मचाऱ्यांचे जीवन वपुंनी मोठ्या मार्मिक, भेदक, प्रवाही शैलीत रेखाटले आहे. या कथांमध्ये कोठेही तोचतोचपणा येत नाही. पुनरुक्ती होत नाही. त्याचप्रमाणे या कथांत खोटा गहिवर किंवा अतिशयोक्त पेचप्रसंगही नाहीत. काही ठिकाणी थोडे चटपटीत, चलाख लेखनही आहे; पण एकंदरीत लेखकाने निकटवर्ती जीवनांनुभवाची स्पंदने सशब्द करून मध्यमवर्गीयांचे जीवन किती अशांत आणि अस्वस्थ आहे हे यशस्वी रीत्या दाखवून दिले आहे. ...Read more

  • Rating Starसौ. चित्रा प्रधान

    दर्जेदार चित्रवेधक साहित्य… मुंबापुरी ही बहुरंगी नि बहुढंगी नगरी आहे. ह्या नगरीत नाना तऱ्हेचे लोक राहतात, त्यांची नाना तऱ्हेची स्वभाव वैशिष्ट्ये असतात. अशा लोकांच्या व्यक्तिरेखा कागदावर रेखाटणे एक महाकठीण काम. कोणी एखादं दुसऱ्या व्यक्तीचे वा फारतर दन चार व्यक्तींचे रेखाटन आपल्या साहित्यात करील पण कथालेखक श्री. व. पु. काळे यांनी अशा एक-दोन ना अनेकांचे व्यक्तिचित्रण आपल्या ‘कर्मचारी’ ह्या संग्रहातील कथांत उत्कृष्ट पणे केलेले आढळेल. व. पुं. च्या त्या साऱ्या व्यक्ती हरघडीच्या जीवनातील आहेत. कोणत्याही कचेरीत, त्यांनी रंगविलेली पात्रे हमखास सापडतील. त्या रंगविताना काळे ह्यांनी त्यांच्या नजरेसमोर आलेल्या परिचित अपरिचितांचे किती सूक्ष्म निरीक्षण केले आहे त्याची तेव्हाच कल्पना येईल. त्यांचे विचार, त्यांच्या सवयी, त्यांच्या आवडीनिवडी, त्यांचे हेवेदावे अशा अनेक अंगांचे बारकावे त्यांत पाहावयास मिळतील. ह्या कथा वाचताना त्यातला तो लहानग्या देवयानीवर असीम प्रेम करणारा देवस्थळी, चमत्कारिकपणे संबंध तोडून वागणारा वकील लांबडे, मुलाच्या मृत्यूनंतरही लगेच ऑफिसात येणारा स्थितप्रज्ञ कारखानीस, स्वत:च्या घरासाठी शिस्त व टापटीपीवर भर देता देता जीवन म्हणजे सहज मानू लागलेला सातवळेकर, भांडण्याच्या कलेत पारंगत झालेला जोशी, साहेबांच्या कच्छपि गेलेली वंदना सामंत, लाचखाऊ गोखले आणि कितीतरी व्यक्तिरेखा जणू आपल्यासमोर वापरत आहेत असा भाग होतो. इतक्या त्या जिवंतपणे आपल्यापुढे उभ्या करण्याचे सामर्थ्य काळ्यांनी आपल्या लेखणीच्या साह्याने दाखवून दिले आहे. त्या सर्व रेखाटतात मध्यमवर्गीय माणसाच्या विविध समस्या त्यांनी लीलया हाताळल्या आहेत. त्यांच्या संवेदनांना वाट मोकळी करून दिली आहे, त्यांच्या सुखदु:खांशी ते एकरूप झाले आहेत. त्यांच्या लेखनशैलीत साधेपणा आहे, मनमोकळेपणा आहे, ललित आहे नि औत्सुक्यवर्धनांची किमयाही आहे. एकदा कथा वाचण्यास प्रारंभ केल्यानंतर ती पूर्ण केल्याविना राहवत नाही आणि मग लगेच मन धाव घेते पुढच्या व्यक्तिचित्राकडे आता ह्या कर्मचाऱ्यात अनेकजण आहेत पण कोणत्याही दोन कथात पुनरुक्तीचा लवलेशही नाही. प्रत्येकीचा साज वेगळा, ढंग वेगळा, रचना वेगळी, प्रारंभ वेगळा नि शेवटही वेगळा- बहुतांश परिणामकारक. ...Read more

  • Rating StarAditya Kelkar

    तुम्ही दुधाच्या ,रेशनच्या , साखरेच्या , तिकिटांच्या ,बसच्या रांगेत तासन तास उभे राहता . चालती गाडी पकडता . लोकलला लोंबकळता . लेट मार्क चुकवण्यासाठी जीव गहाण टाकता . साहेबाची बोलणी खाता . कॅन्टीन चा बेचव चहा पिता. संसारात तर नाना आपत्ती हन करता आज हे नाही , उद्या ते नाही . मोर्चा , हरताळ , संचारबंदी , उपोषण सगळं हलाहल पचवता तरीही ..... तुम्ही हसता , हसवता . गाडीत उभ्या उभ्या पत्ते खेळता . राजकारणावर हिरीरीने बोलता . एखाद्याला मोरू बनवून आनंद निर्माण करण्याचा प्रयत्न करता. बेचव चहाच्या पैजेवरही खुश होता . यु आर सिम्पली ग्रेट ! असे तुम्ही जातिवंत "कर्मचारी " हा कथासंग्रह म्हणायचा नाही , पण ते काही खरं नाही . हा आहे आरसा ! सर्वाना प्रेम करायला लावणारा आरसा . उद्या रिटायर्ड होणार हेड क्लार्क पण लिफ्ट मजल्यावर जाता जाता तिथल्या आरशात डोकावतो . तसाच हा आरसा ...Read more

  • Rating StarSiddesh Patil

    वपु काळेसुद्धा एकेकाळी कर्मचारीच होते. रांगा-निरनिराळ्या कारणांसाठी. आणि त्यात ताटकळत उभे राहणे, लोकल पकडण्यासाठी म्हणजे ऑफीस गाठण्यासाठीची घाई, त्या सार्‍यात आडवे येणारे बंद वगैरे प्रकार, साहेबांसह इतरांची खवचट बोलणी, कँटीन नामे ठिकाणी दिला जाणारा चा वगैरे वगैरे त्यांनी सुद्धा अनुभवले आहे आणि त्यांनीसुद्धा इतरांप्रमाणेच सारे हसत हसत हसण्यावारी नेले आहे पण सोडून नाही दिले- त्यांच्या लेखकीय मनाने हे सारे मिस्किलपणे टिपले आहे- वेळोवेळी म्हणूनच गोखले, खांबेटे, सातवळेकर, वंदना वगैरेंना बरोबर टिपणार्‍या ह्या कथा त्यांचे हातून लिहून झाल्या आहेत व ह्याच मंडळीनी त्या डोक्यावर घेतल्या आहेत. ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

NAGKESHAR
NAGKESHAR by VISHWAS PATIL Rating Star
महाराष्ट्र टाइम्स 10 नोव्हेंबर 19

इतिहास आणि वर्तमानभूमीच्या आशयसूत्रांनी विश्वास पाटील यांचे कादंबरीविश्व आकाराला आले आहे. पूर्वदिव्य इतिहासाचे गौरवीकरण तसेच वसाहतकाळातील स्वातंत्र्यगाथेने (क्रांतिसूर्य, महानायक) त्यांच्यातील लेखकाला नेहमीच साद घातलेली आहे. सहकार आणि धरणग्रस्तांच्याजीवनावरील कादंबऱ्या महत्त्वाच्या ठरल्या. तसेच एक `वाचकप्रिय कादंबरीकार` म्हणूनही त्यांनी आपली ओळख निर्माण केली आहे. विश्वास पाटील यांनी कादंबरी लेखनातून `महाराष्ट्र इतिहासबांधणी`चा प्रकल्प अभिनव रीतीने न्याहळला आहे. शिवकाळ, पेशवेकाळ, वसाहतकाळ, स्वांतत्र्यलढा ते गिरणगाव या दृष्टीने ऐतिहासिक महाराष्ट्र परंपरेचा मागोवा त्यांनी कादंबरीतून घेतला. काळ आणि व्यक्ती यांच्या परस्परसाहचर्याच्या दर्शनबिंदूतून त्यांनी `महाराष्ट्र` वाचला आहे. इतिहास आणि वर्तमान, शौर्य आणि नामुष्की तसेच आधुनिकतेच्या विपरीत दृष्टिबिंदूतून दीर्घकालीन महाराष्ट्राचे वाचन केले आहे. अर्थात त्यांच्या या महाराष्ट्र इतिहासवाचनाबद्दलाची अनेक अंगानी चिकित्साही होऊ शकते. मराठी वाङ्मयीन पर्यावरणात गंभीर आणि लोकप्रिय अशा द्वंदाभिरुचीचा लंबक सतत हिंदोळताना दिसतो. त्यावरून विविध भूमिकांचे इत्यर्थ सतत मांडले गेले. त्या संदर्भात विश्वास पाटील यांच्या कादंबऱ्यांचाही विचार होऊ शकतो. या पार्श्वभूमीवर विश्वास पाटील यांच्या `नागकेशर` या नव्या कादंबरीकडे पाहावे लागते. कादंबरीस ग्रामीण महाराष्ट्राची पार्श्वभूमी लाभली आहे. सहकाराचा उदय, वाटचाल, विस्तार आणि -हास हा महाराष्ट्राला परिचित आहेच. आधुनिक महाराष्ट्राच्या पुनर्घटनेत यशवंतराव चव्हाण यांचे योगदान महत्त्वाचे ठरले. ग्रामीण जीवनाच्या कायाकल्पात त्यांच्या धोरणदृष्टीचा सहभाग होता. सहकाराच्या विशाल जाळ्यातून महाराष्ट्राच्या ग्रामीण जीवनात काही प्रमाणात शेती उद्योगाचे विकेंद्रीकरण झाले. मात्र खेडोपाडी सहकार रुजत-विस्तारत असताना जिल्ह्याजिल्ह्यात नवी अर्थसत्ताकेंद्रे उदयास आली आणि त्यातून सत्ताकेंद्री अल्पजनांचे वर्तुळ तयार झाले. सहकाराला उतरती कळा लागली. मराठी कादंबरीकारांनी या सहकाराच्या भल्याबुऱ्या जीवनाचे दर्शन त्यांच्या कादंबऱ्यांतून घडविले. व. ह. पिटके यांच्या `शिदोरी` पासून ते मोहन पाटील यांच्या `साखरफेरा` कादंबरीपर्यंत सहकारकेंद्री ग्रामीण जीवनााची चित्रणपरंपरा दाखवणारी कादंबरीपरंपरा मराठीत आहे. सहकार या व्यापक क्षेत्रातील साखर कारखानाकेंद्री जीवनाचा चित्रफलक मराठी कादंबरीकरांनी कसा वाचला हे पाहणे समाजशास्त्रीयदृष्ट्या महत्त्वाचे ठरू शकते. या कादंबरीपरंपरेत विश्वास पाटील यांची `नागकेशर` कादंबरी दाखल झाली आहे. पश्चिम महाराष्ट्रातील गजरा खोऱ्यातील बापूसाहेब डोंगरे-देशमुख कुटुंबाची कहाणी या कादंबरीत केंद्रवर्ती आहे. ध्येयवादी शिक्षक असणाऱ्या बापूसाहेब अचानक राजकारणाकडे ओढले जातात आणि एका प्रदेशाचा कायाकल्प होतो. साखर कारखान्याच्या येण्याने साऱ्या प्रदेशाचा भौतिक पालट होतो. तेथील समाजजीवन बदलते. तालुक्यातील राजकारणावर बापूसाहेबांची एकहाती नियंत्रण असते. बापूसाहेबांचे बंधू नानासाहेबांचेही कुटुंब कादंबरीच्या केंद्रस्थानी आहे. बापूसाहेबांचे चिरंजीव प्रिन्स उच्च शिक्षित मात्र मनाने एकाकी असतात. गावातीलच पतीच्या छळाला कटांळलेल्या शलाका या विवाहित तरुणीशी प्रिन्स लग्न करतो. प्रिन्सच्या कलासक्त, सुसंस्कृत स्वभावामुळे ती लग्नास तयार होते. बापूसाहेबानंतर सत्तेची सारी सूत्रे प्रिन्स-शलाकाकडे येतात. आणि बापूसाहेबांच्या पश्चात बंधू नानासाहेब, त्यांचा मुलगा बाजीराव, सून नेत्रा यांचा प्रिन्स-शलाका यांच्यासोबत सत्तासंघर्षला सुरूवात होते. पुढे कारखाना, मेडिकल कॉलेज, स्थानिक स्वराज्य संस्था ते विधानपरिषद, लोकसभा निवडणुकांच्या राजकारणात दोन्ही कुटुंबात संघर्षाचा कडेलोट होतो. आणि सहकार प्रगतीला खीळ बसून दोन्ही कुटुंबांना दुःखान्ताला सामोरे जावे लागते. त्याची झळ तालुक्यातील जनतेला सोसावी लागते. अखेरीस कादंबरीतील संघर्षनाट्याचा शेवट सुखान्त स्वरूपाचा आहे. असे काहीएक या कादंबरीचे कथनसूत्र आहे. देशमुख कुटुंबातील तीन पिढ्यांचे चित्रण कादंबरीत आहेत. देशमुख कुटुंब केंद्रस्थानी ठेवून कादंबरीत एका तालुक्यातील समाजजीवन न्याहाळले आहे. या कुटुंबाच्या संबंधित घडामोडीतून निर्माण झालेली समाजवळणे कादंबरीत आहेत. एका अर्थाने साखरप्रदेशाला लगडलेल्या विषारी मुळ्यांची ही कहाणी आहे. सत्तेच्या वाट्यासाठीचा पराकोटीचा संघर्ष त्यातले सूडनाट्य-वैरभावाचे वेगवान घटना-प्रसंगातून निवेदन केले आहे. सत्ता केंद्राभोवतालची निवडणूक, राजकारणातील सूक्ष्मता कादंबरीत आहे. त्यामुळे मानवी वर्तनस्वभावात झालेल्या पालटाचे चित्रण आहे. निवडणूककेंद्री सामाजिक वृत्तांताने कादंबरीला वेगळे परिमाण मिळवून दिले आहे. मराठा कुटुंबातील स्त्रियांचा राजकारण सहभाग, अस्तंगत डाव्यांचे राजकारण, राजकारणातील स्त्री-पुरुषांचे संबंधाचे चित्र आहे. नायिकाप्रधान कादंबरी असे या कादंबरीचे स्वरूप आहे. कादंबरीच्या मध्यवर्ती स्त्रीपात्रे असून कांदबरीच्या चलसृष्टीत त्यांच्या उपस्थितीवावराला विशेष महत्त्व आहे. आदर्शवादी-शुभंकर व खलत्व दर्शक स्त्रीपात्रांच्या रूपातून समाज-राजकारणाचे दर्शन घडविले आहे. कादंबरीतील मुख्य कथनाचा विस्तार करणारी अनेक उपकथानके कादंबरीत आहेत. या उपकथनाचे धागेदोरे एकमेकांत गुंतलेले आहेत. भूतकाळातील व्यक्ती कहाण्यांच्या प्रदेशानी वर्तमानाचा कथनपट विणला आहे. त्या त्या व्यक्तींच्या भूतकाळातील रहस्यमय वाटणाऱ्या पूर्वकथनांनी त्यात रंग भरले आहेत. परिमल मारवडी, बापू, रमेश दिवसे व शलाकाची पूर्वकहाण्यांचे संदर्भधागे वर्तमान कथनभूमीत आहेत. विश्वास पाटील यांनी या कादंबरीत सत्ताधारी मराठा कुटुंबातील बारकावे आणि त्यांचा वर्तनस्वभाव, वृत्ती, सूडाचे बारकाईने चित्रण केले आहे. श्रीमंत कुटुंबे, त्यांच्यातील जातीय-सरंजामी गंड, राजकारणातील शह-प्रतिशहाचे सखोल चित्रण कांदबरीत आहे. राजकारणाचे रंगभरण करणारा समाजवृत्तांत कादंबरीत सतत आहे. गावाकडील यात्रा, मिरवणुका तसेच निवडणुकातील तपशीलभरणांनी कादंबरीत रंग भरले आहेत. कादंबरीत पश्चिम महाराष्ट्रातील राजकीय घराण्यांच्या तपशीलाच्या भासमान प्रतिकृती मोठ्या प्रमाणात आढळतात. गेल्या चार दशकातील साखरकेंद्री प्रदेशातील राजकारणाचा पट त्याचे साद-पडसाद कादंबरीभर सतत जाणवत राहतात. सहकाराच्या -हासकाळाकडे विशिष्ट दर्शनबिंदूतून पाहण्याचा हा प्रयत्न आहे. कादंबरीची भाषा प्रवाही स्वरूपाची आहे. प्रथमपुरुषी कथन आणि वेगवान घटना-प्रसंगाची गुंफण त्यामध्ये आहे. मोजक्या व्यक्तिरेखांचे प्रभावी आणि परिणामकारक चित्रण कादंबरीत आहे. सत्तानाट्याच्या सूड विकृतीचे शोकान्तभावात पर्यवसित होणारे प्रभावी चित्र कादंबरीत आहे. नानासाहेबांचा मुलगा बाजीराव अंगाला स्फोटके लावून विहिरीत उडी मारून आत्महत्या करतो. त्याच्या शरीराच्या ठिक-या उडतात या प्रसंगाचे अतिशय खोलवरचे चित्र कादंबरीत आहे. वाचकांना सतत कथनात गुंतवून ठेवणारी ही जिज्ञासाशैली आहे. वाचकलक्ष्यी आवाहनपरतेला साद घालणारे कथनरूप कादंबरीत आहे. त्यामुळे विश्वास पाटील यांच्या कादंब-यातील आवाहनशैलीचा अधिक विस्तृत अभ्यास होऊ शकतो. सहकाराचा व ग्रामीण कुटुंबातील सत्तासंघर्षाचा मोठा पाट मांडणा-या या कादंबरीवर भारतीय आदर्शवादी कुटुंबव्यवस्थेतील मूल्यांची गडद सावली आहे. त्यामुळे एकाच व्यक्तीच्या वर्तनव्यहाराकडे काळ्या-पांढ-या रंगात कादंबरीत पाहिले आहे. स्त्रियांविषयीचा दृष्टिकोन पारंपरिक स्वरूपाचा आहे. तसेच प्रथमपुरुषी कथनाची सारी सूत्रे कथनकर्त्याकडे असल्यामुळे कथनावर संपूर्णतः नियंत्रण कथनकाराचे राहते. त्यामुळे पात्रांचा अवकाश सीमित झाला आहे. त्यामुळे ते एकरंगीस्वरूपात चित्रीत होतात. `मला तुमच्यापेक्षा एक गुंजभरही अधिक मोठेपण नको त्याची सोबत हवी, `त्याच्या सावलीसह` असे सत्ताकेंद्री असणा-या कर्तबगार शलाकाच्या म्हणण्यातून पारंपरिक पतिनिष्ठतेचे मूल्य अप्रत्यक्षपणे सूचित झाले आहे. शीर्षकात ध्वनित झालेल्या विरोधात्म समांतरन्यासात प्रगतीच्या चक्रावरच आघात करणारी व्यवस्था सहकारक्षेत्रात निर्माण झाली आहे. कादंबरीत झाडाचे आणि नागकेशराचे रूपक कल्पिले आहे. झाडांची मुळं जमिनीत खोलवर जातात. भूमीतून जीवनरस घेत वाढतात, मात्र त्यांच्यावर बांडगूळ वाढते. ऊसाच्या फडात नागकेशराच्या वेली वाढाव्यात आणि त्याने सारे पीकच नाहीसे करुन टाकावे, अशा त-हेने महाराष्ट्राच्या सहकार विकासालाच नष्ट करुन टाकणा-या जीवनानुभवाचे चित्रण कादंबरीत आहे. सहकाराच्या प्रगतीला कुटुंबातील सत्तासंघर्ष कारणीभूत ठरत आहे, या विचारसूत्राचे प्रकटीकरण कादंबरीतून अभिव्यक्त झाले आहे. त्यामुळे महाराष्ट्रातील सहकार जीवनातील -हासाचे, कुटुंबकेंद्री सत्तासंघर्षाचे चित्रण करणारी ही महत्त्चाची कादंबरी आहे. ...Read more

BETTER
BETTER by DR.ATUL GAWANDE Rating Star
Divya Marathi 9.11.19

वैद्यकीय क्षेत्राचा सखोलतेने, अभ्यासपूर्णतेने आणि सोदाहरण घेतलेला वेध... डॉ. अतुल गवांदे हे अमेरिकेत शल्यविशारद म्हणून प्रॅक्टिस करतात. वैद्यकीय क्षेत्रात अधिक गुणवत्ता, अचूकता, सुसूत्रता कशी आणता येईल, या विषयी त्यांनी सखोल आणि सोदाहरण चर्चा केली हे त्यांच्या ‘बेटर’ या पुस्तकातून. या पुस्तकाची त्यांनी तीन विभागांत विभागणी केली आहे. पहिला भाग आहे ‘परिश्रमपूर्वक लक्ष पुरविणे’, दुसरा भाग आहे ‘कार्यप्रणाली वापरणे’ आणि तिसरा भाग आहे ‘कल्पकता.’ या पुस्तकाचा अनुवाद केला आहे सुनीति काणे यांनी. ‘परिश्रमपूर्वक लक्ष पुरविणे’ या विभागात त्यांनी ‘हात धुण्याबाबत’ या प्रकरणात जंतुसंसर्ग टाळण्यासाठी हात धुणं कसं आवश्यक आहे, ते केव्हा आणि कशा पद्धतीने धुतले पाहिजेत याचं विवेचन केलं आहे. त्याचबरोबर विविध रोग पसरविणारे विविध रोगजंतू, जंतुसंसर्ग नियंत्रण विभाग याविषयीही माहिती दिली आहे. बाळंतरोग हा जंतुसंसर्गामुळे होतो, हे शोधून काढून निर्जंतुकतेचा आग्रह धरणाऱ्या डॉक्टरची कथा, जंतुसंसर्गाच्या संबंधातील उदाहरणं इ. बाबींचा समावेशही या प्रकरणात करण्यात आला आहे. ‘स्वच्छ करून टाकणे’ या प्रकरणात त्यांनी पोलिओ निर्मूलनाच्या मोहिमेचं तपशीलवार विवेचन केलं आहे. पोलिओ मोहीम कशी सुरू झाली, इथपासून ते या मोहिमेचं जगभर पसरलेलं जाळं, कर्नाटकमधील त्यांच्या एका डॉक्टर मित्राबरोबर फिरताना पोलिओ निर्मूलन मोहिमेच्या बाबतीत आलेले अनुभव इ. बाबत त्यांनी सविस्तर लिहिलं आहे. ‘युद्धातील दुर्घटना’ या प्रकरणात त्यांनी युद्धात जखमी होणाऱ्या सैनिकांच्या जखमा कशा प्रकारच्या असतात, सैनिकांवर उपचार करण्याच्या पद्धतींमध्ये होत गेलेल्या सुधारणा, सैनिकांना तातडीने उपचार करण्यासाठी केलेली व्यवस्था, त्यात येणाऱ्याb अडचणी, त्यावर शोधलेले उपाय इ.बाबत सविस्तर विवेचन केलं आहे. ‘योग्य कार्यप्रणाली वापरणे’ या विभागातील ‘नग्न रुग्ण’ या प्रकरणात स्त्री-पुरुषांच्या गुप्तांगांची, नाजूक अवयवांची तपासणी वेगवेगळ्या देशांत कशा प्रकारे केली जाते, या तपासणीच्या वेळी स्त्रियांनी कशा प्रकारचे कपडे घालावेत, पुरुष डॉक्टर जेव्हा एखाद्या स्त्रीच्या नाजूक अवयवांची तपासणी करत असेल तेव्हा तिथे शॅपेरॉन (नर्स किंवा दुसरी स्त्री) असावी का, याबाबतची डॉक्टरांची आणि रुग्णांची विविध मतं सांगितली आहेत. काही डॉक्टर्सचे आणि रुग्णांचे या संदर्भातील अनुभव नोंदवले आहेत. ‘तुकड्यातुकड्यातलं काम’ या प्रकरणात डॉक्टरांच्या अर्थकारणाची चर्चा केली आहे. डॉक्टरांनी प्रत्येक सेवेसाठी किती मोबदला घ्यावा, याबाबत सुनिश्चितता नसली तरी सर्वसाधारणपणे त्याचे दर ठरवता येऊ शकतात. कोणताही डॉक्टर एखाद्या विमा कंपनीशी जोडलेला आहे का नाही, यावरही त्याची आमदनी ठरलेली असते. डॉक्टरची व्यावसायिकता आणि त्याचा सेवाभाव यावरही गवांदे यांनी सोदाहरण चर्चा केली आहे. अर्थातच ती अमेरिकेतील वैद्यकीय सेवेच्या संदर्भात आहे. एकूणच हे प्रकरण डॉक्टरांच्या अर्थकारणावर सविस्तरपणे प्रकाश टाकणारं आहे. ‘फाशीच्या कोठडीतले डॉक्टर्स’ या प्रकरणात कैद्यांना प्रत्यक्ष मृत्युदंड देताना डॉक्टरांचा त्यात प्रत्यक्ष सहभाग असावा की नाही, यावर तपशीलवार चर्चा केली आहे. फाशीच्या कोठडीत डॉक्टरच्या उपस्थितीची गरज का भासली, अमेरिका आणि कॅलिफोर्नियातील डॉक्टर संघटनांनी मृत्युदंडाच्या वेळी डॉक्टरचा त्यात सहभाग असण्याला केलेला विरोध, कैद्यांना मृत्युदंड देण्याचे प्रकार, त्यातील त्रुटी, मृत्युदंडाच्या अंमलबजावणीत डॉक्टरांच्या सहभागाबाबतची आचारसंहिता, ज्या डॉक्टरांनी कैद्यांच्या मृत्युदंडात सहभाग घेतला त्यांचा दृष्टिकोन आणि त्यांचे त्या संदर्भातील अनुभव इत्यादी मुद्द्यांच्या आधारे सखोल चर्चा केली आहे. ‘लढा देण्याबाबत’ या प्रकरणात गुंतागुंतीच्या काही केसेसचे अनुभव सांगितले आहेत. डॉक्टरी कौशल्य पणाला लावूनही काही वेळेला गुंतागुंतीच्या केसेसमध्ये कसं अपयश येतं आणि काही वेळेला आश्चर्यकारकरीत्या पेशंट कसा बचावतो, हे या अनुभवांवरून दिसून येतं. शेवटी डॉक्टरांच्या प्रयत्नांनाही कधी कधी मर्यादा येते, हे या प्रकरणावरून दिसून येतं. या पुस्तकाच्या ‘कल्पकता’ या तिसऱ्या भागातील ‘गुणसंख्या’ या प्रकरणात बाळंतपणाच्या वेळेस उद्भवणाऱ्या अडचणी, त्याबाबत केल्या जाणाऱ्या उपाययोजना इ.बाबत सविस्तर आणि सोदाहरण चर्चा केली आहे. ‘बेल कव्र्ह’ या प्रकरणात सी. एफ. या कफाशी संबंधित आजाराबाबत तपशीलवार आणि सोदाहरण चर्चा केली आहे. ‘कामगिरी सुधारण्यासाठी’ या प्रकरणात डॉ. गवांदे यांनी नांदेड (कर्नाटक) जिल्हा रुग्णालयातील रुग्णांच्या बाबतीतील अनुभव सांगितले आहेत आणि त्या अनुभवांच्या आधारे सरकारी रुग्णालयातील डॉक्टर्स अनेक अडचणींवर मात करून किती कार्यक्षमतेने सेवा बजावत असतात, याची चर्चा केली आहे. जिल्हा रुग्णालयातील कार्यक्षम डॉक्टर्स बघितल्यानंतर गवांदे यांनी आपलं मत नोंदवताना लिहिलं आहे, ‘असं असूनही मला जे दिसलं, ते होतं : सुधारणा घडवणं शक्य असतं! त्यासाठी तीव्र बुद्धिमत्ता गरजेची नसते. त्यासाठी नेटानं, प्रामाणिकपणे प्रयत्न करत राहणं गरजेचं असतं. त्यासाठी स्वच्छ नैतिक विचार गरजेचे असतात आणि सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, त्यासाठी प्रयत्न करत राहण्याची तयारी गरजेची असते.’ समारोपात, सरासरीपेक्षा अधिक चांगली कार्यक्षमता प्राप्त करण्याच्या काही युक्त्या त्यांनी सांगितल्या आहेत. तर, वैद्यकशास्त्रातील काही महत्त्वाच्या बाबींची सोदाहरण आणि साधक-बाधक चर्चा करणारं हे पुस्तक वैद्यकीय क्षेत्रात येऊ घातलेल्या विद्याथ्र्यांसाठी आणि कार्यरत असणाऱ्यांसाठीही मार्गदर्शक असलं, तरी ते कुठेही कंटाळवाणं किंवा रटाळ होत नाही; कारण गवांदे यांची साधी, सोपी भाषा आणि त्यांनी दिलेली उदाहरणं. त्यामुळे सर्वसामान्य वाचकही हे पुस्तक अगदी रुचीने वाचू शकतो. गवांदे यांनी वैद्यकीय क्षेत्राच्या संदर्भात केलेली चर्चा अन्यही क्षेत्रांना लागू होऊ शकते. त्यांची ही चर्चा मानवी मू्ल्यांनाही स्पर्श करते. अगदी प्रस्तावनेपासून समारोपापर्यंत हे पुस्तक वाचकाच्या मनाची पकड घेतं. तेव्हा वैद्यकीय क्षेत्राच्या विविध पैलूंचं दर्शन घडविणारं, त्या क्षेत्राविषयीची माहिती आणि ज्ञान वाचकांपर्यंत सहजतेने पोचवणारं हे पुस्तक अवश्य वाचावं असं आहे. सुनीति काणे यांचा अनुवाद उत्तम. -अंजली पटवर्धन ...Read more