* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: GOVERNANCE
  • Availability : Available
  • Translators : BHARATI PANDE
  • ISBN : 9788177667745
  • Edition : 3
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 304
  • Language : Translated From ENGLISH to MARATHI
  • Category : POLITICS & GOVERMENT
  • Available in Combos :ARUN SHOURIE COMBO 7 BOOKS
Quantity
The working of Government is just a paper work, or it remains limited to registering things, the rules get entangled within the rules itself, the committees which were originally formed to resolve problems become problems themselves, the very very important documents which may harm the security of nation get lost into the huge piles of files and visits to the courts, the appointments on the project works become a job of obligation and reveal the shabbiest functioning, the projects in the public departments become a show business but is never revealed fully before the public instead works more for the benefit of the ministers and officers. What is the difference between China and India? What is the solution for all these problems? The first and the foremost is the governing system which will make the people competent. For this, first we will have to go to the core of the problem, recognize it, record it and present it before the public. This document presents a true picture of the situation at the Government level by none other than the one who has witnessed it and has dared to reveal it. It also tells us the importance of changing it today, at this moment, without losing a single moment.
शासनव्यवहार फायलींवर नोंदी करण्यापुरताच उरतो / नियमांमध्ये नियम अडकून पडतात / समस्या सोडवण्यासाठी स्थापन करण्यात आलेल्या समित्या स्वत:च समस्या बनून जातात / राष्ट्रीय सुरक्षेला बाधा आणू शकतील इतक्या महत्त्वाच्या बाबीदेखील फायलींच्या ढिगाNयाखाली आणि कोर्टकचेयांच्या फेयांमध्ये हरवून जाऊ शकतात / प्रकल्पांवरील नेमणुकी हे उपकार करण्याचे आणि गचाळ, गबाळग्रंथी कारभाराचे बालेकिल्लेच बनून जातात / सार्वजनिक क्षेत्रातील प्रकल्प सर्वसामान्य जनतेसमोर कधीही खेचले जात नाहीत आणि मंत्री आणि अधिकारी यांची खाजगी कुरणं मात्र बनून राहतात / आपण आणि चीन यांच्यातील फरक / या सर्वांवर उपाय: जनतेला सक्षम करू शकणारी शासनव्यवस्था यासाठीची पहिली गरज, खरी परिस्थिती काय आहे हे खणून काढा, त्या परिस्थितीची संपूर्ण नोंद करा आणि ती नोंद जनतेसमोर ठेवा. आज शासनाची खरीखुरी स्थिती काय आहे हे प्रत्यक्ष पाहिलेल्या अनुभवलेल्या व्यक्तीने ती स्थिती उघड करून दाखवण्यासाठी तयार केलेला हा दस्तऐवज. आजची ही परिस्थिती संपूर्णपणे आणि ‘आजआत्ता’ का बदलली पाहिजे हे आग्रहाने सांगणारा हा दस्तऐवज.
Video not available
Keywords
ARUN SHOURIE,
Customer Reviews
  • Rating StarNEWSPAPER REVIEW

    शासन व्यवहार... पत्रकारिता स्वातंत्र्यासाठी सातत्याने झगडणाऱ्या ज्येष्ठ इंग्रजी पत्रकारांमध्ये इंटरनॅशनल प्रेस इन्स्टिट्यूटने गौरवलेले ‘अरुण शौरी’ साहित्य आणि पत्रकारिता विश्वामधील ख्यातनाम पद्मभूषण स्वतंत्र बाण्याने आणि कुणाच्याही दबावाखाली न झुकतालिहिणाऱ्या अरुण शौरींनी राजकारण, समाजकारण, अर्थकारणादि विविध विषयांवर लेखन करून ताज्या घडामोडीचे अचूक विश्लेषक म्हणून आपला ठसा उमटवला. त्यांच्या निर्गुतवणकीसंबंधीच्या मूलभूत लेखनाने अर्थकारण धुरिणांनाही अंतर्मुख केले. ‘इकॉनॉमिक टाइम्स’ने त्यांना ‘बिझिनेस लीडर ऑफ द इर’ असा पुरस्कार देऊन गौरविले. मॅगसेसे पुरस्कार, दादाभाई नौरोजी पारितोषिक, फ्रीडमटू पब्लिश पारितोषिक.अ‍ॅस्टर पारितोषिक इंटरनॅशनल एडिटर ऑफ द इयर अशा विविध पुरस्कारांनी पत्रकार अरुण शौरी, गौरविले गेले. हिंदुस्थान सरकारने पद्मभूषण देऊन गौरविलेल्या या ख्यातनाम पत्रकाराने एन.डी.ए. सरकारमध्ये निर्गुतवर्तणूक खाते, माहिती आणि प्रसारण खाते अशा महत्त्वपूर्ण खात्यांचे मंत्रीपदही भूषविले होते. एवंच शासन व्यवहाराशी जागरूक पत्रकार आणि शासकीय पदस्थ म्हणून डोळस नजरेने केलेले निरीक्षण यातून आकाराला आलेले अरूण शौरी लिखित मूळ इंग्रजी पुस्तक ‘गव्हर्नन्स’ भारती पांडे यांनी तितक्याच समर्थ आणि ओघवती, परखड, अचूक, अर्थपूर्ण भाषाशैलीत मराठीत अनुवादित केले आहे. शासन व्यवहार आणि फायलीच्या ढिगाऱ्यामध्ये अडकून पडलेल्या नियमांच्या बंधनातून स्नायूक्षयबाधित समित्यांच्या शासकीय प्रशासकीयांच्या नोंदी सर्वसामान्यांसमोर कधीय येत नाहीत. समस्यांची उकल करण्यासाठी नेमलेल्या मार्गदर्शक समित्यासुद्धा बव्हंशी या समस्यांच्या जोडीने होऊन राहिलेल्या अडथळ्यांच्याच नव्या समस्या. या समस्यांच्या जोडीने देशाच्या संरक्षणाला राष्ट्रीय हिताना सुरूंग लावू शकतील अशा महत्त्वाच्या गोष्टीसुद्धा या फायलीच्या ढिगाऱ्यामध्ये आणि कोर्टकचेऱ्यांच्या फेऱ्यांमध्ये कशा लटकून राहतात, हरवून जातात याचे दर्शन आणि तोलमोल गव्हर्नन्समध्ये सहजच लक्ष वेधून घेते. पर्यावरण नष्ट होतंय? फायलीवरील नोंदी करायला अधिकारी कुठल्या रंगाची शाई वापरू शकतात? प्रश्न साधाच पण मंत्रालय चर्चेसाठी वर्षसुद्धा या विषयासाठी कमी पडावे. हिंदुस्थानी उच्चायुक्तांच्या निवासस्थानाची दुरुस्ती. केवढा ज्वलंत प्रश्न अनिर्णीत राहावा असाच कसा? या तुलनेत सर्वसामान्यांच्या जीवनमरणाचे, राष्ट्रीय सुरक्षेचे संरक्षणविषयक महत्त्वाचे प्रश्न, गुप्तहेर खाते, घुसखोर, लोकसंख्येचा बदलता नकाशा, औद्योगिक परवाने, कायदा सुव्यवस्था, अंमलबजावणी, निर्यात नियंत्रण कायदा, निर्गुंतवणूक, शासन व्यवस्था सुधारण्यासाठीच्या अपेक्षित प्रक्रियेचे टप्पे, अर्थव्यवस्था, निर्णय आणि अंमलबजावणी अनावश्यक कामांना पायबंदांतून विकासाची साधना लक्षात आणून देणाऱ्या या गव्हर्नन्समध्ये सार्वजनिक क्षेत्रातील प्रकल्पांप्रमाणेच आपण आणि चीन यांच्यातल्या फरकाचा विचार मांडीत उपाय सांगताना जनतेला आज जो राइट टू इन्फर्मेशन माहिती अधिकार मिळाला आहे त्या जनता सक्षम करणाऱ्या शासन व्यवस्थेचा माहितीपूर्ण पाठपुरावा करण्याची पहिली गरज लक्षात आणून दिली आहे. शासन व्यवस्थेच्या डोळस निरीक्षणांतून स्वानुभवातून तयार झालेले गव्हर्नन्स (१) ओळख (२) धाडसी उपक्रम (३) अडथळ्यांची शर्यत (४) एक संस्या (५) एक क्षेत्र (६) एक जीवन मरणाचा प्रश्न (७) खरा धडा अशा सात प्रकरणांतून वाचकांपुढे मांडले आहे. घोषणाबाजीच्या चाकोरीबाहेर येऊन काम आणि सत्ता ही राज्याच्या अधिकाऱ्यांकडून समाजोन्मुख वळवणे कसे आवश्यक आहे ते सांगितले आहे. जनतेला ताकद देणारी कार्यक्षमता, समस्या, चक्रव्यूहातून बाहेर पडण्यासाठी विकासाची प्रक्रिया सुधारण्याची आवश्यकता स्वरूप बदलाची वेग वाढवण्यात महत्त्वपूर्णता अरुण शौरी इथं सांगून ठेवतात. समस्या तिथल्या तिथे सोडवून टाका. कालापव्यय टाळा. फायली वाढवू नका. स्वत: जाऊन भेटा, समोरासमोर येऊन प्रश्न सोडवणारा निर्णय घ्या व त्याची अंमलबजावणी करा. या मराठी अनुवादामध्ये भारती पांडे यांनी अरुण शौरी यांच्या मूळ इंग्रजी ‘गव्हर्ननस’मधील प्रत्येक अनुभवसिद्ध शासनव्यवस्था दर्शनाला समर्थ भाषाशैली, अर्थपूर्ण मांडणी आणि नेमकेपणाने पुरेपूर न्याय दिला आहे. मेहता पब्लिशिंग हाऊसने अरुण शौरी यांच्या गव्हर्नन्स या अभ्यासनीय इंग्रजी पुस्तकाचा मराठी अनुवाद प्रकाशित करून मोलाची कामगिरी केली आहे. चंद्रमोहन कुलकर्णी यांनी लालफीतीत अडकलेल्या काळ्या पांढऱ्या तपकिरी रंगांच्या बजबजपुरीत अडकलेल्या शासन व्यवहाराच्या दु:स्थितीचे बोलके दर्शन घडवणारे अर्थपूर्ण मुखपृष्ठ योजून ‘गव्हर्नन्स’चा हा मराठी अनुवाद ग्रंथ प्रथमदर्शनीच वेधक असल्याची ग्वाही दिली आहे. वाजवी किंमत, महत्त्वपूर्ण विषय. स्वच्छ निर्दोष छपाई मराठी वाचकांना आणि ग्रंथालयांना या पुस्तकाकडे खचित आकर्षित करील. -ललिता बापट ...Read more

  • Rating StarDAINIK SAKAL 25-02-2004

    शासन नावाच्या ‘आंधळ्या’ व्यवस्थेची कथा!... सर्वसामान्या माणसांना ग्रामपंचायत, नगरपालिका किंवा महापालिकेच्या कारभाराची तोंडओळख असते; राज्य किंवा केंद्र सरकारच्या कारभाराची माहिती फारशी नसते. भारतासारख्या विशाल क्षेत्राचा कारभार हाकणाऱ्या केंद्रीय सरकरच्या व्यवस्थेची माहिती होणे फारच दुरापास्त असते. शिवाय तो विषयही अनेक अर्थाने रूचकर असतो. आपल्या लोकप्रतिनिधींनी तरी तो कितपत कळलेला असतो, याविषयी शंका येते. ज्येष्ठ पत्रकार अरुण शौरी यांनी वाजपेयी सरकारामध्ये विविध खात्याचे मंत्र म्हणून काम करताना आलेल्या अनुभवातून कथा ‘गव्हर्नन्स’ या इंग्रजी ग्रंथातून मांडली आहे. भारती पांडे यांनी एका किचकट विषयावरील पुस्तकाचा अनुवाद छान केला आहे. अरुण शौरी हे राजकीय घडामोडीचे विश्लेषण करणारे ज्येष्ठ पत्रकार. भाजप आघाडीचे सरकारमध्ये मंत्री म्हणून सहभागी झाल्यानंतर त्यांनी निर्गुंतवणूक खाते, माहिती आणि प्रसार खाते, नियोजन खाते, माहिती आणि प्रसारण खाते, नियोजन खाते आदीचा कारभार पहिला. हा कारभार पाहताना त्यांच्यातील शोध पत्रकारिता सतत जागी होती. सरकारचे धोरण, राजकारण आणि व्यवहार यांची सांगड घालून काम करताना एक पत्रकार म्हणून तटस्थपणे या व्यवहाराकडे तो पाहत असल्याचे आणि या व्यवस्थेचे विश्लेषण करीत असल्याचे हे पुस्तक वाचताना पानोपानी जाणवतं. निर्गुंतवणूक खात्याचा कारभार सांभाळताना जे अनुभव आले, त्याचा पूर्ण पाढा वाचतानाच शासनाच्या अंगीकृत असलेल्या हॉटेलचे खासगीकरण करताना जी माहिती पुढे आली, ती वाचली की आपल्या शासनाचा कारभार म्हणजे ‘आंधळ दळतंय अन् कुत्र पीठ खातंय’ असाच वाटतो. पंतप्रधानांच्या कार्यालयापासून थोड्याच अंतरावर असलेले हॉटेल ज्या जमिनीवर उभे आहे, त्या जमिनीची नेमकी मालकी कुणाची? याचे उत्तर सापडत नाही. वाराणसीमधील आयटीडीसीचे अशोक हॉटेलचे खासगीकरण करण्यासाठी कागदपत्राची जुळवाजुळव सुरू केली. १९७६मध्ये या हॉटेलसाठी पर्यटन विकास महामंडळाकडून जागा घेतली होती; मात्र पर्यटन विकास महामंडळानेच ही जागा विकत घेतल्याची कोठे नोंद नाही. ‘आयटीडीसी’ या जागेसाठीचा कर भरते आहे. तरीदेखील ही जागा महसूल खात्याकडे नोंद आहे, ती एका नेपाळी व्यक्तीच्या नावे! पर्यटन विकास मंडळाने ही जागा केव्हा विकत घेतली याचा शोधूनही सापडला नाही. अनेक ठिकाणी अशा हॉटेलची बांधकामे करताना इतरांच्या जागेवर अतिक्रमण केलेले आहे किंवा या हॉटेलवरच्या जागेवर इतरांनी अतिक्रमण केले आहे. या हॉटेलचा आर्थिक कारभारही अजब आणि तोट्यांचा होता म्हणून सरकारने ते न चालविता विकण्याचा निर्णय घेतला होता. त्यासाठी आवश्यक कागदपत्रेच सरकार दरबारी नव्हती. प्रत्यक्ष या हॉटेलच्या खासगीकरणाची प्रक्रिया सुरू झाल्यानंतर कशा प्रकारचे अडथळे आले आणि शासन यंत्रणा कशी काम करते, याचे खूपच चांगले चित्रण करण्यात आले आहे. ते संतापजनक तसेच मनोरंजनात्मकही वाटते. समजून घ्यावे असे वाटते. त्यामुळे या पुस्तकातील ‘अ कॉरल.... रीफ’ हे प्रकरण थोडे कंटाळवाणे वाटू लागते. मात्र दूरसंचार आणि माहिती तंत्रज्ञान खात्याचा कारभार कसा चालतो, धोरणात्मक निर्णय घेताना नोकरशाही कशी वागते, त्यांचे हितसंबंध कसे निर्माण होतात, ते जपण्यासाठी त्यांची धडपड कशी चालू असते, याची माहिती डोळ्यांत अंजन घालणारी आहे. देशाचे नियोजन मंडळ म्हणजे एक प्रचंड प्रकरण आहे. अतिरिक्त जबाबदारी म्हणून नियोजन खात्याचे मंत्री अरुण शौरी होते, तेव्हा त्यांनी शासकीय अधिकारीच नियोजन मंडळ म्हणजे एक वाहनतळ, एक गोठा, किंवा एक पांजरपोळ असे वर्णन करतात. म्हणून त्यांनी या प्रकरणास ‘एक वाहनतळ’ असे नाव दिले आहे, ते अधिकच समर्पक आहे. कारण देशाच्या विकासाचे नियोजन कशा पद्धतीने चालते, नियोजन मंडळाची नेमकी भूमिका काय असते आणि कोठे चुकले याचे उत्तर येथे मिळते. पर्यावरणासारख्या गंभीर समस्येकडे सरकारी यंत्रणा कितपत आस्थेने पाहते, यावर प्रकाश टाकला आहे. केंद्र सरकारच्या पर्यावरण मंत्रालयानेच तयार केलेल्या अहवालात विषारी पदार्थ भारतात आणण्यावर घातलेल्या बंदीला न जुमानता आयात केली गेल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. म्हणजे सरकारची बंदी, न्यायालयाची बंदी असे असतानाही हजारो टन टाकाऊ विषारी पदार्थांची आयात होते, याची नोंद शासनाच्या पर्यावरण मंत्रालयाच्या अहवालातच करण्यात येते, यापेक्षा या कारभाराचा विरोधाभास आणखी काय असू शकतो? बदलती अर्थव्यवस्था, तंत्रज्ञान, जागतिकीकरण आदी प्रक्रिया पाहता, आपल्या देशाचा कारभार पाहणारी शासन व्यवस्था कशी नसावी, याचा लेखाजोखाच अरुण शौरी यांनी या पुस्तकाद्वारे मांडला आहे. -वसंत भोसले ...Read more

  • Rating StarDAINIK LOKSATTA LOKRANG 28-10-2007

    एखाद्या समस्यवेर अथवा सूचनेवर अंमलबजावणीऐवजी कागदी घोडे नाचविण्याच्या सरकारी पद्धतीवर झगझगीत प्रकाश टाकणारे माजी मंत्री अरूण शौरी यांचे ‘गव्हर्नन्स’ हे पुस्तक परिस्थितीवर भाष्य करणारे आहे. या पुस्तकाचा अनुवाद भारती पांडे यांनी केला आहे. सरकारी लालफितत अडकलेल्या कारभारात कुणाचे प्रश्न मार्गी लागतात आणि कुणाचे मागे राहतात हे पाहणे रंजक तसेच विचार करण्यास भाग पाडणारे आहे.फायलींवर नोंदी करण्यासाठी नेमक्या कोणत्या रंगाच्या शाईचा वापर करावा, हे निश्चित करण्यासाठी सरकारी यंत्रणा एक संपूर्ण वर्ष घेते. या दरम्यान या विषयावर बराचसा काथ्याकूट केला जातो, डोकेफोड होते आणि अखेरीस काळ्या, हिरव्या, निळ्या आणि लाल अशा चारही रंगांच्या शाईचे पर्याय स्वीकारले जातात. एका साध्या शाईची ही कथा, तर जिथे सामान्यांना तातडीने न्याय हवा आहे आणि काही प्रश्नांची तड लावायची असेल, तिथे नेमके काय होत असेल याची नुसती कल्पनाच केलेली बरी. सरकारी यंत्रणेची ही प्रवृत्ती, हा स्वभाव बदलण्यासाठी शौरी यांनी काही उपायही या पुस्तकात सुचवले आहेत. आज अस्ताव्यस्त पसरलेली शासनव्यवस्था बांधेसूद आणि चोख काम करणारी हवी असेल तर काय करता येईल, याचा अदमास या पुस्तकात घेण्यात आला आहे. ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

FOUR SEASONS
FOUR SEASONS by SHARMILA PHADKE Rating Star
Maharashtra Times Samwad 23-6-19

`स्व`प्रतिमेच्या शोधाची आगळी-वेगळी गाथा... शर्मिला फडके यांच्या नुकत्याच प्रकाशित झालेल्या `फोर सीझन्स` या कादंबरीला पर्यावरणाची पार्श्वभूमी आहे, पण हे केवळ नैसर्गिक पर्यावरण नाही; ते माणसाच्या अंतरंगातले, मानवी नातेसंबंधांचेही पर्यावरण आहे. या साहि्यकृतीची नायिका कामायनी बरेच प्रदेश, नाती ओलांडून एका उजाड माळरानावर आली आहे. रखरखीत भूतकाळात मायेचे, ओलाव्याचे काही निसटते क्षण तिच्या वाट्याला आले होते; पण तिच्या मूळ अस्थिर, अस्वस्थ स्वभावाने तिला ते स्वीकारण्यापासून नेहमीच रोखून धरले आहे. मुंबईत उच्चभ्रू वस्तीत, संपन्न बंगल्यात राहणारी ही मुलगी विलक्षण एकाकी आहे. तसाच तिचा बाबा, जोसेफ, आई हेही एकेकटेच. तिचे अस्वस्थपण अगदी बाबा आणि जोसेफलाही समजून घेता येत नाही आणि तिला त्यांचे. तरीही ती आपल्या जगण्याचे आयाम शोधते ते बाबा-जोसेफ-बानीदा-अनिर्बन-एरीक यांच्या संदर्भातच. तिचे असे तिच्याकडे काहीच का नाही? स्वतःचे निर्णय स्वतः का घेता येत नाहीत? `सगळं सोडून इथेच का आलीस?` या प्रश्नालाही उत्तर नाही. हे माळरान कधीकाळी विलक्षण समृद्ध होते. पण इथे आता आहे फक्त कुसळी गवत, बोरी-बाभळी, पिंपळ-अंजनाची मोजकी झाडं. नागदेवीचा कातळ. हिर्वाकाळा डोह. ना फुलपाखरं-पक्षी-प्राणी. फक्त रखरखीत गवताच्या छटा आणि काहीच नाही. पण नाही कसे? कामायनी राहते आहे ते ब्रिटिशकालीन रेस्टहाऊस. टेकाडावरच्या पवनचक्क्या, पर्यटनस्थळ, फार्महाऊसेस, होऊ घातलेला इको-टुरिझम प्रकल्प आणि फ्लोरिकल्चरचे ग्रीनहाऊस. ग्रीन, इको-फ्रेंडली अशी बिरुदे मिरवणाऱ्या देशी-विदेशी कन्सल्टन्सीज, सरकारी शासनयंत्रणा आणि कॉर्पोरट उद्योगसमूहांनी इथे कधीच पावले रोवली आहेत. विकासाच्या नावाखाली इथल्या डोंगर-टेकाडावरच्या जमीन-जंगलावर ताबा मिळवून स्थानिक लोकांच्या उपजीविकेचे मार्ग हिसकावून, निर्वासित होण्याचा हुकूम फर्मावणारा जागतिकीकरणाचा अदृश्य पंजा आता माळरानाच्या दिशेने सरसावला आहे. या विध्वंसाला विरोध करणारी `बोटॅनिकल रीसर्च इन्स्टिट्यूट` आणि `पलाश`सारखी सेवाभावी संस्थाही माळरानावर आहे. विजेचा प्रवाह असलेल्या तारांचे कुंपण असलेली. जलाशयावर गुराढोरांना येण्याची मनाई करणारी. तितकीच बंदिस्त. पर्यावरण आणि माणसामधला संघर्ष हा विषय चिरंतन आहे, विकसनशील देशात राहणारा माणूस या संघर्षात भरडून निघतो आहे. इथे `धरण`, `पाणी कुठवर आलं... `, `वृषभसूक्त` आठवतात. अशा संघर्षाचे चित्रण करणारी साहित्यकृती म्हणून `फोर सीझन्स`चे वेगळेपण लक्षात घेतले पाहिजे. कामयानी ही परदेशी विद्यापीठातून ग्रीन मॅनेजमेंटची पदवी घेतलेली, ग्रीन अॅडव्हर्टायझिंगचा अनुभव घेऊन, त्यातून भ्रमनिरास झालेली , पण तिची भ्रमनिरासाची वेदना पर्यावरण-विध्वंसक कॉर्पोरेट्स, विकासाची आभासी स्वप्ने रंगवणारे बांडगुळी जाहिरातक्षेत्र आणि या विध्वंसाला विरोध करणाऱ्या संस्थांपुरती मर्यादित नाही. हरपलेल्या नातेसंबंधांच्या वैफल्य-नैराश्याचा स्तर त्या वेदनेत सामावलेला आहे. पूर्वीच्या त्या सुरक्षित-सुंदर जगात बाबा, जोसेफ, वनस्पतिशास्त्रज्ञ -चित्रकार-बाउल गीते गाणारे बानीदा होते आणि अनिर्बन. तोही होताच. सुंदरबनातून परतताना तिला अजिबात न रोखणारा. सुंदरबनात रोज जन्म घेणाऱ्या आणि नष्ट होणाऱ्या सामुद्री बेटांचे अस्थिर जग असो वा मिलान-कॅलाब्रियामधल्या व्हिलातले सुरक्षित जग, तिने स्वतःच तिथे जगण्या-रुजण्याच्या शक्यता उध्वस्त केल्या होत्या. त्या जगात कधीच परतून जाता येणार नाही, पण पुढे काय? यातून मुक्त होण्याचा मार्ग? तो तरी कुठे ठाऊक होता? कामायनी इको-टुरिझम प्रकल्पावर काम करता करता दिनचक्रानुसार बदलणारे माळरानाचे रंग आणि मूड्स टिपत माळावरून फिरायला लागते आणि माळरान तिच्याशी बोलू लागते. हे माळरान व्हिन्सेंट व्हॅन गॉगच्या चित्रात सूर्याच्या प्रखरतेत तापून निघालेले माळरान आहे. रात्रीच्या अंधारात शेकोटीत काटक्या सारणाऱ्या व्हिन्सेंटच्या, मातीसच्या, गोगॉच्या हाका तिला माळरानावरून ऐकू येत राहतात. व्हिन्सेंटच्या माळरानाशी तिचे नाते जुळणे, हा या कादंबरीतला खिळवून ठेवणारा घटक आहे. निसर्गातली अशी अनेक विलक्षण चित्रमय गूढे या कादंबरीत पेरुन ठेवली आहेत, ती `पुढे काय…` अशी ओढ लावत कथाप्रवाह पुढे नेतात. ही संपूर्ण कथा कामायनीच्या दृष्टिकोनातून, तिच्या भूत-वर्तमानाचे ताणेबाणे विणत, तिच्या एकाकी आयुष्यातल्या अनेक गुंत्याचे चित्रण करत जाते, म्हणून कादंबरीच्या पूर्वापार चालत आलेल्या संकल्पनेला छेद देणारा, कथानकाच्या गरजेनुसार खुलत जाणारा अतिशय वेगळा रूपबंध इथे अवतरला आहे. विकसित आणि विकसनशील देशांतल्या प्रगती-संघर्षाच्या ताण्याबाण्यांत जगणाऱ्या माणसाचे आयुष्य आता पूर्वीसारखे साधे-सोपे राहिलेले नाही, त्याच्या अगणित ठिकऱ्या उडाल्या आहेत. या ठिकऱ्यांमध्ये नेहमीच संगती लावता येत नाही. मायमातीपासून दुरावलेला माणूस आज जितका अस्थिर, अस्वस्थ आणि परात्म आहे, तितका तो कधीच नव्हता. अशा माणसांची कहाणी सरळधोप-एकरेषीय सांगणे कसे शक्य आहे? या कथानकात निसर्गाशी नाते तुटलेली, सुशिक्षित म्हणवणारी, कॉर्पोरेट कल्चरमधली श्रीरंजन-नाडकर्णी-देशमुख, जाहिरातविश्वातली रघु-मधोक, तसेच सरकारी देवकर-निर्मल- सुब्रतो आहेत; तशीच निसर्गाशी आदिम नात्यांनी घट्ट बांधली गेलेली, खरीखुरी शहाणी राणू -लाखी-मणी, पर्यावरण संशोधक आस्ताद आणि विहान अशी माणसेही आहेत. त्या रेस्टहाऊसमध्ये पूर्वी राहणारी वनस्पती-संशोधक मार्गारेट ग्रॅहॅम फिलिप आणि त्यावेळचा तिचा सहकारी, शंभरी उलटून गेलेला आदिवासी येशा ही दोन विलक्षण पात्रे या कथानकात आहेत. काळाचे पडदे भेदून डायरी, जर्नल्स, प्रवासवर्णनातून अवतरलेली मार्गारेट आणि रेस्टहाऊसमधल्या थबकलेल्या घड्याळाची गंजकी चावी फिरवून, काळाला गती देणारा येशा... हे दोघेही जन्म-मृत्यूचे चक्र भेदणारे जणू कालयात्रीच. ते कामायनीला आयुष्याकडे बघण्याची नवी दृष्टी देतात. तिचे थिजलेले अंतरंग चेतवून पुढे निघायला प्रवृत्त करतात. या प्रत्येक पात्राची या कहाणीपलीकडे, आधीपासून एक कहाणी होतीच, ती या कथेत कालक्रमाची मोडतोड करत प्रवाहित झाली आणि ती जिथे संपलीशी वाटते तिथे ती संपली आहे थोडीच? `फोर सीझन्स`मध्ये असे अनेक संदर्भांचे, उपकथानकांचे काही ठळक-पुसट ठिपके आहेत; पण ते एकमेकांशी जोडण्याचा, प्रत्येक उपकथेला शेवटापर्यंत पोहोचवण्याचा अट्टाहास नाही. म्हणूनच यातून मिळणारा अनुभव एकरेषीय होत नाही, तो होऊही शकत नाही. त्याचा मागोवा वाचकाने आपल्या परीने घ्यायचा आहे. निसर्गाचे बोट बाळमुठीतून सुटून गेलेल्या माणसाचे परात्मपण बाई खूप आतून समजून घेऊ शकते, कारण तिचे आंतरिक नाते त्या आदिमायेशी, त्या `मदर अर्थ`शी जुळलेले असते. त्या आंतरिक नात्याची ओढ कामायनीला मार्ग दाखवत राहते. आयुष्याच्या टप्प्यांवर तिला बानीदा, मार्गारेट, येशा, मणी , लाखी, विहान आणि आस्तादांसारखी माणसे भेटतात. तिला मार्ग सापडतो, पुढच्या हाका ऐकू येतात, त्यावरुन ती एकटीच पुढे जाऊ शकणार असते, हेही समजते. `फोर सीझन्स` ही कामायनी आणि तिच्या निसर्गाशी असणाऱ्या नात्याच्या शोधाची, तिच्या स्व-प्रतिमेच्या शोधाची कहाणी आहे. या कादंबरीतील भाषाशैलीची विविधता, काव्यात्मकता आणि चित्रमयता हा एक वेगळाच विषय आहे. कदाचित पुढच्या काळात येणाऱ्या कथा-कादंबऱ्या असेच रूपबंध घेऊन अवतरणार असतील, कुणी सांगावे! ...यशोधरा काटकर ...Read more

THE 3 MISTAKES OF MY LIFE
THE 3 MISTAKES OF MY LIFE by CHETAN BHAGAT Rating Star
अजित अशोक कुरणे

आपण अनुवादित केलेली अर्थात भाषांतरित केलेली पुस्तिका ‘द थ्री मिस्टेक्स ऑफ माय लाइफ’ मूळ लेखक आदरणीय श्री. चेतन भगत सर यांनी बिझिनेस, क्रिकेट आणि धर्म याभोवती गुंफलेली कहानी मी कारागृहामध्ये वाचली. संपूर्ण कहानी वाचत असताना माझे मन अगदी वेगळ्याच विश्ामध्ये रमले होते. माझं मन अगदी अहमदाबाद, गोवा, ऑस्ट्रेलिया, सिंगापूर, अयोध्या, मुंबई इकडं सगळीकडं धावलं! ईश, ओमी, गोविंद, या तिघांची मैत्री, मित्रप्रेम, व्यावसायिक दृष्टिकोन, क्रिकेटबद्दल असलेलं त्यांचं निस्सिम प्रेम, त्यामध्येच बिट्टुमामाच धर्मवेडेपणा आणि अलीबद्दल सांगायचे झाले, तर अगदी अखेरच्या पानापर्यंत मनाला लागून राहणारी उत्कंठा! विद्या आणि गोविंद यांची थोडकीच परंतु रोमहर्षक प्रेमकहानी वाचताना मनाला विरंगुळा वाटत होता. परंतु त्यांनी उचललेलं टोकाचं पाऊल आणि सरते शेवटी ईशला अर्थात विद्याच्या भावाला हा सर्व प्रकार जेव्हा समजला तो क्षण अगदी मनात धडकी भरवणारा होता. एकंदरीतच कथेमधील ओमी गेल्याने मन दुखावले मात्र विद्या आणि गोविंद यांच्या प्रेमाचा अंत गोड झाला आणि अलीला क्रिकेट खेळण्याच्या दृष्टीने त्याच्या मनगटात बळं आलं हे सरतेशेवटी वाचून मन अगदीच सुखावले. ...Read more