आजच २६ मे रोजी ध्रुव भट्ट यांनी लिहिलेले तत्वमसी हे पुस्तक गेल्या २ दिवसापासून वाचून झाले. नर्मदा परिक्रमा वरची पुस्तके भुरळ घालतात, त्याच पठडीतील हे अजून एक पुस्तक...यात शब्दशः नर्मदा परिक्रमा वर काहीच नाही आहे पण नर्मदा मां एक गूढ व्यक्तिमत्त् म्हणून पुस्तक भर व्यापून राहिलेली आहे... परदेशातून आल्यावर तेथील संस्कृती, आणि ती टिकवण्यासाठी केले गेलेले आदिवासी कडून प्रयत्न या मुळे आमुलाग्र परिवर्तन झालेला नायक आपल्याला बघायला मिळतो. आपल्या अतिशय प्रभावशाली संस्कृती वर एक वेगळाच दृष्टिकोन हे पुस्तक देते..आणि त्या भव्य संस्कृती चे आपण एक अतिशय छोटे पाईक आहोत याचा अभिमान देखील वाटतो. अशिक्षित आदिवासी या परंपरांचे पालन आणि जतन करत असताना आपण कुठे तरी कमी पडतो का ही एक टोचणी देखील लागून राहते.. नर्मदा मां चे दर्शन झाले पाहिजे हा ध्यास घेतलेल्या नायकाला आधी २ वेळा ( स्त्री आदिवासीला जेव्हा तो रोटी बांधून देतो आणि एक लहान मुलगी जी गाई सांभाळत असते जेव्हा त्या दोघी हुं जावू असे त्याला विचारतात) तेव्हा तिचे दर्शन होते असे मला वाटते...पण त्याचा तो प्रवास अतिशय भारावून टाकणारा आहे.. शब्दशः मी लेखका बरोबर त्या जंगलातून, ताऱ्यांचे दर्शन घेत, आदिवासी बरोबर राहत, शिकत प्रवास केला.. एक अप्रतिम अनुभव दिल्या बद्दल त्रिवार धन्यवाद. आत्ता तर तिच्या दर्शनाची अजून ओढ लागली आहे.. ...Read more

सस्नेह नमस्कार आजच २६ मे रोजी ध्रुव भट्ट यांनी लिहिलेले तत्वमसी हे पुस्तक गेल्या २ दिवसापासून वाचून झाले. नर्मदा परिक्रमा वरची पुस्तके भुरळ घालतात, त्याच पठडीतील हे अजून एक पुस्तक...यात शब्दशः नर्मदा परिक्रमा वर काहीच नाही आहे पण नर्मदा मां एकगूढ व्यक्तिमत्त्व म्हणून पुस्तक भर व्यापून राहिलेली आहे... परदेशातून आल्यावर तेथील संस्कृती, आणि ती टिकवण्यासाठी केले गेलेले आदिवासी कडून प्रयत्न या मुळे आमुलाग्र परिवर्तन झालेला नायक आपल्याला बघायला मिळतो. आपल्या अतिशय प्रभावशाली संस्कृती वर एक वेगळाच दृष्टिकोन हे पुस्तक देते..आणि त्या भव्य संस्कृती चे आपण एक अतिशय छोटे पाईक आहोत याचा अभिमान देखील वाटतो. अशिक्षित आदिवासी या परंपरांचे पालन आणि जतन करत असताना आपण कुठे तरी कमी पडतो का ही एक टोचणी देखील लागून राहते.. नर्मदा मां चे दर्शन झाले पाहिजे हा ध्यास घेतलेल्या नायकाला आधी २ वेळा ( स्त्री आदिवासीला जेव्हा तो रोटी बांधून देतो आणि एक लहान मुलगी जी गाई सांभाळत असते जेव्हा त्या दोघी हुं जावू असे त्याला विचारतात) तेव्हा तिचे दर्शन होते असे मला वाटते...पण त्याचा तो प्रवास अतिशय भारावून टाकणारा आहे.. शब्दशः मी लेखका बरोबर त्या जंगलातून, ताऱ्यांचे दर्शन घेत, आदिवासी बरोबर राहत, शिकत प्रवास केला.. एक अप्रतिम अनुभव दिल्या बद्दल त्रिवार धन्यवाद. आत्ता तर तिच्या दर्शनाची अजून ओढ लागली आहे.. नर्मदे हर🙏🙏🙏🙏 ...Read more

*पुस्तक परीक्षण* मूळ भारतीय वंशाचा पण परदेशात शिकलेला कथानायक त्याच्या अमेरिकन प्रोफेसरच्या सांगण्यावरून भारतात आदिवासी बद्दल अंधश्रद्धा, धर्मांधता, याविषयी संशोधन करायला येतो. अनिच्छेने इथे आलेल्या कथानायकास सौराष्ट्राच्या जंगलातील न्मदेच्या खोऱ्यात आदिवासी प्रदेशात काम करतांना, त्यांच्या सोबत राहतांना आलेले अनुभव म्हणजे गुजराथी लेखक ध्रुव भट्ट यांची अंजनी नरवणे यांनी अनुवादित केलेली तत्वमसि कादंबरी. वास्तविक कथानायकाला या आदिवासी बद्दल ना आकर्षण ना इथे काम करण्याची इच्छा. तरीही काही दिवस राहू, माहिती गोळा करू , आदिवासींना काही शिकवता आलं, त्यांच्या श्रद्धा किती चुकीच्या आहेत हे पटवून देण्यासाठी आणि जमलं तर एखादी शाळा वगैरे काढता आली तर पाहू असा विचार करून कथानायक भारत भूवर पाय ठेवतो. इथे आल्यावर आदिवासी जीवन त्याला जवळून पहायला मिळतं. त्यांच्या श्रद्धा,परंपरा स्वतःवर असलेला विश्वास यामुळे तो नकळत त्यांच्याकडे खेचला जातो. भारतीय परंपरागत संस्कृती आणि पाश्चात्य संस्कृती याची तुलना नकळत होऊ लागते. आदिवासी प्रदेशातील काही ठिकाणं, काही घटना त्याला अचंबित करतात. तर काही प्रथा विचार करायला भाग पाडतात. नर्मदेच्या खोऱ्यात परिक्रमेसाठी आलेल्या परिक्रमा वासींची जमेल तशी सेवा करायची हे आदिवासीचे तत्व. मुळात नदीची प्रदक्षिणा करणे म्हणजे अंधश्रद्धा आणि मागासलेपण आहे असे कथानायकाला वाटते. आदिवासी भाषा शिकतांना, एखादा उपक्रम राबवितांना जसे मध गोळा करणे, शाळा सुरू करणे यासाठी त्याला आलेल्या विविध अडचणी, स्थानिक आदिवासींची परंपरेवर असलेली श्रध्दा या सगळ्या गोष्टी त्याच्या आकलन शक्तीच्या बाहेर आहेत असे त्याला वाटत राहतं. भारतीय संस्कृतीत तीर्थाटन, आचार विचार, परंपरा यांची देवाण घेवाण यामुळे भारत एकत्रित बांधला गेला आहे असे कथानायकाला आदिवासींनी केलेली परिक्रमा वासींची सेवा पाहून पटायला लागतं,. परिक्रमा करतांना प्रत्यक्ष नर्मदा दर्शन देते यावर त्याचा विश्वास नसतो. आलेल्या परिक्रमवासी शी बोलून माहिती घेण्याचा प्रयत्न कथानायक करतो. पण हे सांगून पटणारी गोष्ट नाही. यासाठी प्रत्यक्ष अनुभव घ्यावा म्हणून तो परिक्रमा अनुभवण्यास निघतो. अवघे विश्व एकाच मूलतत्वापासून निर्माण झाले आहे याचा अनुभव नर्मदेच्या तीरावर चालतांना येतो. नर्मदा नदी ही जिवंत मानली जाते. तिच्या सहवासात ,तिच्या तीरावरील रम्य अनुभव वाचतांना नकळत आपणही मी कोण? विचार करू लागतो...... तत्वमसि आवडली कारण वाचतांना खिळवून ठेवण्याचं सामर्थ्य तिच्यात आहे... वाचा आणि अनुभवा एक उत्कट अनुभव..... ©️रसिका राजीव हिंगे ...Read more

मागच्या आठवड्यात गुजराथी लेखक ध्रुव भट्ट यांच्या तत्वमसि कादंबरीचा अंजली नरवणे यांनी केलेला मराठी अनुवाद वाचला. भारतातील लोकांच्या मनात असलेल्या अनेक समजुती, किंवा शास्त्राने दिलेली आज्ञा म्हणून पाळल्या जाणाऱ्या अनेक गोष्टी, मग त्या भोळ्या समजुती असतल किंवा समजुती नसून खरेच ते सत्य असेल किंवा अमुक एक गोष्ट करण्यामागे किंवा न करण्यामागे अमुक अमुक शास्त्रीय कारण आहे, फक्त लोकांच्या समजुतीखातर त्याला पाप-पुण्याचे संकेत दिले असावेत इत्यादी गोष्टींवर अनेकदा चर्चा होताना आपण ऐकतो. तर अशा समजुती किंवा शास्त्राच्या आज्ञा असण्याने आपल्या देशात नेमकं काय झालंय याबद्दल खूप साधेपणाने बोलणारे हे पुस्तक आहे. फार अवजड काही न बोलता, सांस्कृतिक वारशाचे जतन कारण्याबद्दलचा खूप महत्वाचा आणि मोठा विचार या पुस्तकातून प्रभावीपणे मांडलेला आहे. निसर्गाच्या समीप राहिल्यामुळे आदिवासी माणूस जास्त संवेदनशील असतो आणि सजीव-निर्जीव अशा सर्वच घटकांबद्दल त्याला निसर्गतःच खूप ममत्व असते असा अनुभव नायक घेतो. एक वेळ अशी येते की, त्याला प्रश्न पडतो, आदिवासींना सुधारण्याचा अधिकार खरंच आपल्याला आहे का? आदिवासींना पाहून आणि त्यांचे निरीक्षण करून करून सुरुवातीला त्यांना अडाणी, घाणेरडे समजणारा नायक कशा नकळत त्यांच्यावर प्रेम करू लागतो, त्यांना सुसंस्कृत समजू लागतो. नर्मदा परिक्रमा, आदिवासी लोकसंस्कृती, जंगलात राहताना त्यांच्यापुढे येणाऱ्या अडचणी यांच्याभोवती गुंफलेले कथानक आदिवासींच्या आयुष्यातील अनेक पैलूंवर प्रकाश टाकते. बरेचदा कादंबरी एका विशिष्ट वळणावर येऊन थांबते, मग लेखक आपला विचार मांडून त्या गोष्टीचा समारोप करतो. इथे तसं न होता, कादंबरीच्या शेवटातून अनेक नवीन विचारांची मनात सुरुवात होते. कादंबरीचा नायक अगदी सुरुवातीपासून एका प्रश्नाचं उत्तर शोधताना सापडतो, तो प्रश्न म्हणजे भारतातील सर्व लोकांच्यात असं काय उपजतच आहे जे सर्वांना एका सामान धाग्यात बांधून ठेवते? या प्रश्नापासून सुरु झालेला त्याचा प्रवास त्याला अनेक वेगवेगळ्या वाटांवरून घेऊन जातो. त्यावेळी अजूनही अनेक प्रश्न त्याच्या मनात येतात. कादंबरीच्या नायकाची काही ठाम समजूत झालेली आहे असं ना दाखवता आजूबाजूच्या लोकांचे विचार, आणि त्यातून त्याचं झालेलं विचारमंथन हे आपल्यालादेखील काही विचार करण्यास भाग पडतं, ही यातील सर्वात आवडलेली गोष्ट. ...Read more