* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
Quantity
A BENCH, A TEMPLE, A VILLAGE, PEOPLE LIKE YOU OR ME AND A BLIND OLD MAN-THESE ARE SOME OF THE SET UPS IN MRS. SUDHA MURTY`S COMPILATION OF SHORT STORIES FROM PEOPLE ACROSS INDIA. THE OLD MAN AND HIS GOD: DISCOVERING THE SPIRIT OF INDIA IS A COLLECTION OF INDIVIDUAL ACCOUNTS GATHERED BY THE WRITER FROM PEOPLE WHO HAVE THEIR OWN STORIES TO TELL. THE STORIES ARE SUCH THAT THEY ARE VERY SIMPLE TO UNDERSTAND AND WRITTEN IN A SIMPLE WAY. THEY DESCRIBE THE INCIDENTS THAT ARE RECORDED BY MRS. MURTY DURING HER JOURNEY, WHICH SHE SUBSEQUENTLY SUMMARIZED IN HER EASY TO READ BOOK. HER STORIES ARE A PART OF THE VERY SOUL OF HUMAN BEINGS. FOR INSTANCE, THERE IS ONE ABOUT HOW AN OLD BLIND MAN GAVE HER SHELTER IN A STORM WHEN THERE WAS NOWHERE ELSE TO GO. ANOTHER STORY IS ABOUT HOW BROTHERS TURNED AWAY FROM EACH OTHER WHEN SOMEWHERE ELSE TWO PEOPLE, WHO WERE NOT EVEN RELATED BECAME CLOSER THAN BROTHERS. THERE ARE ALSO STORIES OF YOUNG PEOPLE TRYING TO MAKE A CAREER FOR THEMSELVES AND ALSO ABOUT THE OPPRESSION OF WOMEN WHO STRUGGLE FOR THEIR RIGHTS. MANY DIFFERENT LIVES TOUCHED THE HEART OF MRS. SUDHA MURTY AND ENTITLED HER TO WRITE THE OLD MAN AND HIS GOD. MRS. MURTY HAS EXPLORED THE SPIRIT OF INDIA WITH HER SET OF SHORT STORIES. THE SPIRIT OF INDIA IS IN THE PEOPLE, THEIR LIVES AND THEIR STORIES WHICH CAN IMPACT THE WAY OF THE WORLD. THE OLD MAN AND HIS GOD: DISCOVERING THE SPIRIT OF INDIA WAS PUBLISHED BY PENGUIN IN 2006. IT IS AVAILABLE IN PAPERBACK EDITIONS.
‘‘लोक मला अनेकदा विचारतात, ‘एवढ्या सगळ्या चित्रविचित्र गोष्टी नेमक्या तुमच्याच बाबतीत कशा काय घडतात?’ त्यावर त्या सर्वांना माझं एकच सांगणं असतं– जीवनाच्या या प्रवासात आपल्याला सर्वांनाच नानाविध माणसं भेटतात, कितीतरी अनुभवांना सामोरं जावं लागतं... त्यातले काही अनुभव आपल्याला स्पर्शून जातात, काही अंतर्बाह्य बदलूनसुद्धा टाकतात. तुमच्यापाशी जर संवेदनाक्षम मन असेल आणि तुम्ही या अनुभवांची नियमितपणे नोंद करून ठेवत असाल, तर तुमच्याही लक्षात येईल... तुमचं आयुष्य हासुद्धा एक विविध कथांचा खजिना आहे...’’ खेड्यापाड्यात जाऊन तेथील गोरगरिबांसाठी, झोपडपट्टीवासियांसाठी आणि सामान्य माणसांसाठी कार्य करत असताना सुधा मूर्ती, एक समाजसेविका, लेखिका आणि प्राध्यापिका– त्या सर्वांशी बोलतात, त्या लोकांचं म्हणणं त्या नोंदवून ठेवतात. या माणसांचा जीवनसंघर्ष, त्यांच्या आयुष्यात आलेले खडतर प्रसंग, त्यावर त्यांनी केलेली मात, कधीतरी त्या संकटांपुढे त्यांनी मानलेली हार... हे सगळं लेखिकेने आपल्या प्रवाही भाषेत या पुस्तकात मांडलं आहे. सर्वसामान्य माणसांच्या ठायी लेखिकेला दिसून आलेल्या असामान्य दातृत्वाच्या, नि:स्वार्थी वृत्तीच्या कथा यात आहेत. सुनामीसारख्या निसर्गाच्या प्रकोपाशी झुंज देणारी माणसं असोत, अन्यायाला प्रतिकार करण्यासाठी उभ्या राहिलेल्या सबला असोत, स्पर्धेच्या युगात वरवर जाण्याची धडपड करणारे तरुण असोत– या सर्वांच्या गोष्टीतून मानवी स्वभाव आणि प्रवृत्तीच्या विविध पैलूंचं नेमकं चित्रण आपल्याला दिसतं. भारतीय समाजाचा आत्माच या पुस्तकाच्या रूपानं प्रतिबिंबित झाला आहे.
Video not available
Keywords
#SUDHA MURTY #N.R.NARAYANA MURTY #LEENA SOHONI #UMA KULKARNI #WISE & OTHERWISE #GOSHTI MANSANCHYA #PUNYABHUMI BHARAT #THAILIBHAR GOSHTI #SUKESHINI AANI ITAR KATHA #BAKULA #AYUSHYACHE DHADE GIRAVTANA #AAJICHYA POTADITALYA GOSHTI #MAHASHWETA #DOLLAR BAHU #SAMANYATALE ASAMANYA #PARIGH #PITRURHUN #ASTITVA #HARAVALELYA MANDIRACHE RAHASYA #TEEN HAJAR TAKE #SARPACHA SOOD #GARUDJANMACHI KATHA #TRISHANKU #A BETTER INDIA A BETTER WORLD #NARAYAN MURTY : MULYA JAPNARA EK ADWITIYA AAYUSHYA #सुधा मूर्ती #एन.आर.नारायण मूर्ती #लीना सोहोनी #उमा कुलकर्णी #वाइज अँड अदरवाइज #गोष्टी माणसांच्या #पुण्यभूमी भारत #थैलीभर गोष्टी #सुकेशिनी #बकुळा #आयुष्याचे धडे गिरवताना #आजीच्या पोतडीतल्या गोष्टी #महाश्वेता #डॉलर बहू सामान्यांतले असामान्य #परीघ पितृऋण #अस्तित्व #हरवलेल्या मंदिराचे रहस्य #तीन हजार टाके #सर्पाचा सूड #गरुडजन्माची कथा #त्रिशंकू #अ बेटर इंडिया अ बेटर वर्ल्ड : नारायण मूर्ती #नारायण मूर्ती : मूल्यं जपणारं एक अद्वितीय आयुष्य
Customer Reviews
  • Rating StarDAINIK LOKSATTA 18-11-2007

    अनुभवांचा इंद्रधनुषी शब्द आलेख... सुधा म्हणजे मध. मूर्ती म्हणजे प्रकट झालेले. जीवनातील मधासमान दृष्टी आणि अनुभव एकत्र होऊन शब्दरूपाने प्रकट होतात तेव्हा सुधा मूर्तीचे लेख जन्म घेतात. सुधा मूर्तींनी समाजात वावरताना आलेल्या अनुभवांचे, मधमाशीच्या मध गोा करण्याच्या वृत्तीने संकलन केले आहे. हे करताना त्या चांगल्या गोष्टींचे भरभरून कौतुक करतात तर चांगल्या गोष्टी दाखवून देताना त्यांच्यातील अनुकंपा आणि दया यांचे दर्शन होते. प्रत्येक लेखाला मानवी स्वभावाच्या विश्लेषणाचे अस्तर आहे. हे विश्लेषण कोरडे आणि शुष्क नाही; त्याला दयार्द्र दृष्टीचा ओलावा आहे. लेखिकेला आलेल्या अनुभवांचे चित्रण सर्वच्या सर्व खरंखुरं आहे... प्रामाणिकपणे जसंच्या तसं लिहिलं आहे... काही लोकांना त्यामुळे ते भावलं आहे... असं सुधा मूर्ती मनमोकळेपणानं सांगतात. मातृत्व, वात्सल्य, संतानप्रेम हे एकाच भावनेचे अनेक पैलू. निरनिराळ्या अनुभवातून त्याचे वेगवेगळे कंगोरे दिसून येतात. कधी आनंदाने मन उचंबळून येतं. तर कधी विदारक अनुभव वाचताना मन विषण्ण होतं. मानवी मनोव्यापाराचे विश्लेषण हेच या सबंध पुस्तकाचे मूलसूत्र आहे. नोकरी ही कहाणी अशीच आहे. मुलाखतीतून निरनिराळ्या उमेदवारांची मनोवृत्ती कळते. एक हुशार, सधन घरातली मुलगी, ‘मला स्वतंत्रपणे रहायचे आहे, कार ठेवायची आहे, तेव्हा जास्त पगार हवा’ असे सांगते, तर दुसरा हुशार, श्रीमंत डॉक्टरचा मुलगा मात्र ‘मला याच गावात दुसरं देखील काम होतं, मी आत्याच्या घरी उरतलो होतो’ असे कारण सांगून प्रवासभत्ता घेण्याचे नाकारतो. या संदर्भात ‘वाइज अ‍ॅण्ड अदरवाइज’ या सुधा मूर्तींच्या दुसऱ्या पुस्तकांतील एका हुशार पण बढाईखोर सॉफ्टवेअर इंजिनीयरची आठवण होते. धारवाडच्या इंजिनीअरींग कॉलेजात सुवर्णपदक मिळाल्याचे खोटंच सांगणाऱ्यांची मनोवृत्ती लेखिकेला आणि वाचकांनासुद्धा कोड्यात टाकते. परस्पर विरोधी घटना समोरासमोर उभ्या करून जणू वाचकांपुढे सुधा मूर्ती प्रश्न उभा करतात. त्या प्रतिपादनात कुठेही समस्या सोडविण्याचा अभिनिवेश असतं नाही पण वाचकांच्या मनात खळबळ मात्र जरूर निर्माण होते. हुशार दत्तक मुलीच्या शिक्षणासाठी स्वत:च्या सोन्याच्या बांगड्या गहाण टाकायला निघालेली लीलाम्मा बघून आनंद होतो. त्याच लेखात अमानुष रामप्पा या बापाचे वर्णन येते. रामप्पा स्वत:च्या लहान मुलाच्या कॅन्सरचे भांडवल करतो, लाखो रुपये चंदा गोळा करतो. मुलाच्या इलाजासाठी एक पैसाही खर्च करीत नाही. घर-वाहन विकत घेऊन मौज करतो हे वाचून मन खिन्न होते. फाटके कपडे घालून फुकट वैद्यकीय सेवेसाठी दोन गाड्यांची श्रीमंत मालकीण त्या पाहतात. गरीब वस्तीत ब्लँकेट वाटताना परत मागण्यासाठी पण श्रीमंतांची क्षुद्र वृत्ती आणि मनाची गरीबी त्यांना जास्त दु:ख देते. एका पाकिस्तान भेटीच्या वेळी, तेथील लोक, हिंदी सिनेमाच्या गाण्याची धून गुणगुणारा टॅक्सी ड्रायव्हर, मेजवानीतील चना-भटुरा, आलू पराठा, जिलेबी, सगळं सगळं कसं घरच्यासारखं वाटत होतं. त्या तक्षशीला येथे म्युझियम पाहायला जातात. तिथे परदेशी पाहुण्यांसाठी तिकीट जास्त आहे. आपण जणू भारतातच आहे असं समजून त्या विचारतात, ‘माझ्याकडून दोनशे का घेतले?’ तेव्हा ‘तुम्ही भारतीय म्हणजे परदेशी’ हे उत्तर त्यांना वास्तवाची जाणीव करून देते. दुसऱ्या एका भेटीच्या वेळी चेन्नईच्या मिसेस कपूर त्यांच्याबरोबर असतात. मिसेस कपूरचं बाळपण, खेळणं बागडणं सुरुवातीचं शिक्षण, फाळणीपूर्व पंजाबात झालं. त्यांची जन्मस्थानाला - पिंडीला भेट देण्याची अनावर ओढ, ते घर आता तिथे नसल्यामुळे व्यथित झालेल्या मिसेस कपूर, शेजारी डॉ. सलीम यांचे अगत्यशील वागणं, हे सगळं सुधा मूर्ती अत्यंत भावूकपणे वर्णन करतात. इन्फोसिस ही कॉम्प्युटर क्षेत्रातील फक्त भारतातील नव्हे तर जगातील अग्रगण्य व श्रीमंत कंपनी आहे. इन्फोसिस फौंडेशन ही त्या कंपनीची समाजिक आणि धर्मादाय कार्य करणारी संस्था आहे. या संस्थेच्या प्रमुख या नात्याने सुधा मूर्तींचा विविध क्षेत्रातील संस्थांचा आणि व्यक्तींचा संबंध येतो. हिरालाल जैन हे व्यावसायिक नाव गुप्त ठेवण्याच्या अटीवर फौंडेशनला मदत पाठवित असतात. त्यांच्यानंतर दुसरी पिढी व्यवसायाची धुरा सांभाळते. नवीन व्यवस्थापन इन्फोसिस फौंडेशनला विचारते, आम्हाला या मदतीमुळे काय प्रसिद्धी मिळेल? बदलत्या व्यक्तिगत, सामाजिक आणि व्यावसायिक मूल्यांची चुणूक या लेखाद्वारे आपणास कळून येते. या पुस्तकातील प्रत्येक लेख एक आरसा आहे. प्रत्येकात वेगवेगळे प्रतिबिंब आहे. पण प्रत्येकात माणसांच्या वृत्ती प्रवृत्तींच्या वेगवेगळ्या रंगाचे दर्शन आहे, जणू भारत दर्शन आहे. या साऱ्या गोष्टी मनाला स्पर्शून जातात; सरळ सच्चेपणा भावतो. सगळ्याच लेखांचा परिचय देणे शब्दमर्यादेत बसत नाही. पण ‘तू शंभर मुलांची आई हो!’ हा त्यांच्या आजीचा आशीर्वाद त्यांनी वेगळ्या संदर्भात अनेकांना मदत करून सार्थ केला असे वाटते. कर्मठ आणि प्रगत विचारसरणी एकत्र नांदू शकतात याचा सुधा मूर्तींच्या आजीमध्ये सुंदर संगम आढळतो. असा आहे सुधा मूर्तींच्या अनुभवांचा इंद्रधनुषी शब्द आलेख! द ओल्ड मॅन अ‍ॅण्ड हिज गॉड (डिस्कव्हरींग द स्पिरीट ऑफ इंडिया) या मूळ इंग्रजी पुस्तकाचा अनुवाद लीना सोहोनी यांनी सरसरित्या केला आहे. तळमळीने लिहिलेले अनुभव आणि ओघवती भाषा यामुळे हाती घेतलेले पुस्तक केव्हा संपते ते कळतच नाही. उगाच नाही एकवीस भाषात भाषांतर झालं! कॉम्प्युटर युग माणसाला समाजापासून अलग करते आहे असं म्हणतात पण ही बाई तर पूर्णपणे समाजमय झाली आहे. लेखनाचे मानधन सुधा मूर्ती सामाजिक कार्याला अर्पण करतात. -मधुसूदन आदवाणीकर ...Read more

  • Rating StarDAINIK SAMANA 13-05-2007

    समाजमनाची गमतीदार निरीक्षणे... सुधा मूर्ती या मूळच्या सुधा कुलकर्णी. म्हणजे मराठी नव्हे; कानडी भाषिक. इन्फोसिस या आंतरराष्ट्रीय ख्यातनाम संगणक कंपनीचे जनक नारायणमूर्ती यांच्या त्या पत्नी. आपण मराठी माणसं जरासं दक्षिणी वळणाचं नाव दिसलं की ‘मद्रासी’ कंवा ‘साऊथ इंडियन’ असा एक शेरा मारून मोकळे होतो. प्रत्यक्षात दक्षिण हिंदुस्थानात कर्नाटक, तामीळनाडू, आंध्र आणि केरळ असे चार प्रांत आहेत. तिथल्या भाषा वेगवेगळ्या आहेत. किंबहुना कोटेकोरपणे बोलायचं तर आपला महाराष्ट्रही दक्षिण हिंदुस्थानातच मोडतो ही सगळी वस्तुस्थिती आपल्या गावीही नसते. तर सुधा मूर्ती या कन्नड भाषिक असून स्वत: अव्वल दर्जाच्या सॉफ्टवेअर इंजिनीयर आहेत. इन्फोसिसच्या उत्तुंग यशात आपल्या पतीइतकाच त्यांचाही वाटा आहे. अलीकडे त्या समाजकार्य आणि लेखनाकडे वळल्या आहेत. वेगवेगळ्या इंग्रजी नियतकालिकांमधून त्यांचे स्तंभ नियमितपणे प्रसिद्ध होत असतात. त्यांचे लेखन लोकप्रिय आहे. श्रीमंताच्या बायकांना वेळ घालवण्यासाठी समाजकार्य करणं आणि इंग्रजीतून(च) लेखन करणं यात नवीन काहीच नाही. हा ब्रिटिश मडमांचा वारसा आहे. आपल्याकडे त्यांची ‘अतिविशाल महिला मंडळ’ म्हणून टिंगल होत असते. पण सुधा मूर्तीचे काम आणि लेखन या दोहोंची जातकुळी वेगळी आहे. एकतर त्या श्रीमंत नवऱ्याची कर्तृत्वशून्य बायको नाहीत. उलट प्रचंड गुणवत्ता आणि प्रचंड कर्तबगारी गाजवून आता त्या सामाजिक कार्यात उतरल्या आहेत. अशा लोकांचं लक्ष बहुधा कायम युरोप-अमेरिकेकडे लागलेलं असतं. तिथलं ते सगळं चांगलं नि इथलं ते सगळं टाकाऊ अशी त्यांची धारणा असते. सुधा मूर्तींची इथल्या समाजासाठी काहीतरी काम करण्याची भावना, तळमळ अस्सल आहे. त्या कामाला त्यांनी पाश्चिमात्त्य पद्धतीच्या शिस्तीची योजनाबद्धतेची उत्तम जोड दिल्यामुळे सोन्याला सुगंध लाभला आहे. या सामाजिक कार्यात सतत येणाऱ्या कडू-गोड गमतीदार अनुभवांवरच त्या सतत लिहित असतात. प्रस्तुत ‘पुण्यभूमी भारत’ हे अशाच अनुभवकथांचं अतिशय वाचनीय पुस्तक आहे. हिंदुस्थानला जगाचं लघुरूप (मिनिएचर ऑफ दि वर्ल्ड) म्हटलं जातं. जगातल्या सर्व प्रकारच्या वृत्ती-प्रवृत्ती इथे आढळतात. टोकाची बदमाशगिरी आणि टोकाचा प्रामाणिकपणा, आत्यंतिक श्रीमंती आणि आत्यंतिक दारिद्र्य, अस्सल साधू आणि पक्के भोंदू असे सर्व मानवी नमुने इथे सापडतात. सुधाबार्इंच्या अनुभवकथांमधून त्यांच्या स्वत:च्या सुंदर भाष्यासह ते आपल्यासमोर येतात. त्या भाष्यामधून आपल्या हेही लक्षात येतं की, लेखिकेची काही चिरंतन अशा मानवी मूल्यांवर दाट श्रद्धा आहे आणि काळ कितीही बदलला तरी ही मूल्यं अचल, अढळ, शाश्वत अशीच राहणार आहेत. ती मूल्यंच चांगलं जीवन जगू पाहणाऱ्यांना आत्मबळ देणार आहेत. हिंदुस्थान ही पुण्यभूमी असल्याचा हाच तर निकष आहे. -मल्हार कृष्ण गोखले ...Read more

  • Rating StarDAINIK AIKYA 27-05-2007

    संवेदलशील मनाची प्रचिती... ‘पुण्यभूमी भारत’मध्ये सुधा मूर्ती यांनी वेगवेगळे अनुभव सांगणाऱ्या ३१ लेखांचे संकलन केले आहे. त्या इन्फोसिस फाउंडेशनच्या अध्यक्ष आहेत आणि विश्ववस्तनिधीद्वारे अनेक समाजोपयोगी कार्यांना सक्रिय मदत देत असतात. कर्नाटकात लहान लहन खेडेगावातही फाउंडेशनद्वारे त्यांनी ‘गाव तेथे ग्रंथालय’ हा उपक्रम व्यापक प्रमाणावर राबवला आहे. गरजू विद्यार्थ्यांना मदत, आपत्तिग्रस्तांना मदत, वसतिगृहांना मदत, परदेशी शिक्षणासाठी शिष्यवृत्ती, वृद्धाश्रमांना सहाय्य, रुग्णालयांना इमारती व उपकरणे यासाठी अनुदान अशा निरनिराळ्या मार्गांनी समाजाकडून जे मिळते ते समाजाला परत देण्याचा धर्म त्या निभावत आहेत. मात्र हे दान सत्पात्री असावे यावर त्यांचा कटाक्ष असतो. त्या वेगवेगळ्या सामाजिक कार्यामध्ये सहभागी होतात; सेवाभावी व्यक्ती आणि संस्था यांच्या कामाची प्रत्यक्ष माहिती घेतात; चांगल्या कामासाठी योग्य ती मदत करतात. कुठल्याही प्रकारची बडिवार न माजवता, प्रसिद्धीची अपेक्षा न धरता त्या मदतीसाठी तत्पर असतात. सुधा मूर्ती यांचे अनुभव रेखाटणारे तीन-चार पृष्ठांचे लेख. पण ते वाचकांच्या हृदयाला भिडतात. त्यामुळेच त्यांच्या या पुस्तकांचे अनुवाद वीस-बावीस भारतीय भाषांमध्ये अल्पावधीतच झाले. सुधा मूर्ती यांचे हे बरेचसे अनुभव इन्फोसिस फाउंडेशनच्या निमित्ताने भेटणाऱ्या व्यक्तींबद्दलचे आहेत आणि त्याद्वारे मानवी स्वभाववृत्तीच्या वेगवेगळ्या पैलूंचे जे दर्शन त्यांना घडते; ते कधी त्यांना विस्मयचकित करणारे ठरले तर कधी उद्विग्न करणारे वाटले; आपल्याला जाणवलेले. हे भलेबुरे अनुभव लिहून काढण्यात आणि सांगण्यात त्यांना स्वारस्य वाटते. ते अनुभव आपल्या वाचकांना वा सुद्धा कथाकथन करण्यात, शेअर करण्यात त्यांना आनंद वाटतो. आपल्याला आले तसेच अनुभव इतरांनाही येत असणार आणि त्यायोगे त्यांनाही मानवी स्वभाववृत्तीतील चांगुलपणा किंवा उथळपणा, नि:स्वार्थीपणा किंवा आपमतलबीपणा, आत्मियता किंवा तुटकपणा जाणवला असणार... त्यावरून योग्य तो बोध घेणे, सावधगिरी घेणे आणि वाईट अनुभव आले तरी त्यामुळे आपले चांगुलपण न विसरता काम करीत राहणे; नकारात्मक अनुभवांमुळे मानवतेवरचा विश्वास डळमळीत होऊ न देणे... या दृष्टीने त्या वाचकांचे मनोबलही जणू परिपुष्ट करतात. खूप माणसे बघितल्याने प्रामाणिक माणूस कोण आणि ढोंगी माणूस कोण हे सहजपणे ओळखता येते आणि ढोंगी माणसाला ‘एक्स्पोझ’ करण्याची संधीही त्या वाया दवडत नाहीत. तिबेटच्या ल्हासा शहरातील जोखांग मंदिरात गेल्यावर तेथील मठाधिकारी सुधा मूर्तींशी हस्तांदोलन करून एक पांढरा स्कार्फ त्यांच्या खांद्यावर ठेवतात; तर तेथे दर्शनाला आलेली एक वृद्ध स्त्री त्यांचा हात हाती घेऊन त्याचे चुंबन घेऊन काहीतरी पुटपुटते; आणि तिचा नातू इंग्लिशमध्ये सांगतो, ‘माझ्या आजीचं वागणं मनावर घेऊ नका. ते विचित्र वाटेल तुम्हाला... पण ती तुमचे आभार मानते. तुमच्या देशाने आमच्या दलाई लामांना सन्मानपूर्वक आश्रय दिला आहे. आम्ही दलाई लामांना साक्षात परमेश्वर मानतो. माझी आजी त्यांची नि:स्सीम भक्त आहे. ती तुम्हाला ‘भारत ही पुण्यभूमी आहे’ असे सांगत होती. इन्फोसिस फाउंडेशनच्या कामाच्या निमित्ताने भेटणाऱ्या व्यक्ती, देणगीच्या नावाने फसवणूक करणाऱ्या व्यक्ती, खोटे कारण सांगून मदत मिळवणाऱ्या व्यक्ती, मदतीच्या कार्यात अडथळा आणणारे महाभाग, चांगल्या कामाला मदत देण्याची संधी असूनही त्याबाबत अनुत्साह वा तिटकारा दाखवणाऱ्या व्यक्ती, सवलतीत वा मोफत उपचार मिळविण्यासाठी फाटके कपडे घालून येणाऱ्या सुखवस्तू कुटुंबातील व्यक्ती, एकापेक्षा अधिक वेळा रांगेत उभे राहून ब्लँकेट्स वगैरे दोन-दोनदा घेऊ पाहणाऱ्या व्यक्ती यांचे किस्से या लेखांमध्ये आले आहेत. आपल्या मुलाला– सोमनाथाला कॅन्सर झाला आहे, उपचारासाठी पैसे हवेत म्हणून मदत घेऊन जाणारा त्याचा बाप रामप्पा सुधा मूर्ती यांजकडून मिळालेल्या मदतीच्या आधारे इतरांकडूनही पैसे गोळा करतो आणि सोमनाथवर उपचार न करता स्वत:चं घर बांधतो; सोमनाथ मरणारच आहे तर त्यावर उपचारापोटी उगाच खर्च कशाला करा, असा रामप्पाचा युक्तिवाद असतो.’ (वात्सल्य) चार हप्त्यात पैसे परत करीन असे आश्वासन देऊन गणपती हा इन्फोसिसकडून एक लाख रुपये गावातील पाणपोईसाठी नेतो. इमारतीचे उद्घाटन सुधा मूर्तींच्या हस्ते होते. त्यावेळी इन्फोसिसच्या ‘मदतीचा चेक’ म्हणून दहा हजार रुपये देतो व उरलेल्या ९५ हजार मध्ये पाणपोईचे काम झाले असे सांगतो. मात्र तेथील संगमरवरी शिलेवर ‘गावच्या प्रेमासाठी गणपतीकडून भेट’ असा मजकूर असतो. पैसा इन्फोसिसचा, श्रेय स्वत:ला असा प्रकार (देणगी). इन्फोसिस फाउंडेशनमुळे सुधा मूर्ती यांना सेलिब्रेटी स्टेट्स लाभलेली आहे. लोक सुधा मूर्ती यांना कार्यक्रमांना बोलावतात, फोटो वगैरे काढून घेतात; पण कधीकधी साध्या चहाचे वा जेवणाचेही आतिथ्य करायचे विसरतात. याचेही काही मजेदार नमुने ‘दुधारी सुरी’ मध्ये आले आहेत. सुधा मूर्ती यांच्या अनेक जुन्या-नव्या मैत्रिणींचे किस्सेही या पुस्तकात येतात. बोलकी राधा व अबोल शांत रोहिणी या त्यांच्या विद्यार्थिनी म्हणून हाताखालून गेल्यावर काही काळाने भेटतात, तेव्हा त्यातील रोहिणीमध्ये न्यूनगंडाची भावना प्रबळ दिसते; त्याबद्दलची कारणमिमांसा ‘निवडीचं’ स्वातंत्र्यामध्ये आलेली आहे. संपन्न ‘राधा, रोहिणीच्या मुलांसाठी भारी भेटी आणते तेव्हा ती आपल्याला हिणवते आहे, असे रोहिणीला वाटत राहते. सुधा मूर्ती तिला सल्ला देतात, ‘भेटीमागची भावना लक्षात घे. उगाच न्यूनगंड बाळगू नकोस. त्यामुळे तुझ्यात वा राधामध्ये दुरावा निर्माण होईल. सावित्री ही कॉलेजमधील सहकारी प्राध्यापिका. ती दुसऱ्याबद्दल कायम टीकात्मक बोलत असते. अफवा पसरवत असते. तेव्हा लेखिका तिला एकदा सांगते, ‘अशा अफवांमुळे कितीतरी कुटुंब उद्ध्वस्त झाली आहेत. एखाद्या व्यक्तीच्या पाठीमागे तिच्याविषयी बोलणं, अफवा पसरवणं ही वाईट गोष्ट आहे. अशा व्यक्तींपासून लोक नेहमी चार हात दूर राहणं पसंत करतात. (गॉसिप) आपली आजी अंबाबाई... अंबाक्का... हिनं गावात शंभरावर बाळंतपणं केली. त्यामुळे तिला लोक शंभर मुलांची माता म्हणत. आजी एकदा लेखिकेला म्हणते, ‘मला फक्त दहा मुलं झाली; पण या दोन हातांनी मी गावातल्या शंभरावर मुलांना जनम दिला आहे. अक्का, तू तुझ्या आयुष्यात तुझ्या पोटच्या कितीही मुलांना जन्म दे. पण तरीही तू सुद्धा शंभर मुलांची आई हो.’ या पुस्तकातील काही लेख हे पाकिस्तान, तिबेट, दक्षिण आफ्रिका, ब्लॅक फॉरेस्ट येथील भेटीच्या संदर्भातील आहेत. पाकिस्तानात अगदी भारतात असल्यासारखे वाटते. पण तेथील म्युझियमच्या प्रवेशासाठी शुल्क मात्र ‘परदेशी’ म्हणून भरमसाट घेतले जाते असा अनुभव त्या नमूद करतात. सुधा मूर्ती यांच्या व्यक्तिमत्वातील प्रांजल, निरपेक्ष पैलूंमुळे त्यांच्या या अनुंभवांमध्ये वाचकांनाही सहजपणे सहभागी होता येते. त्यांच्या मैत्रिणी, त्यांचे प्रवास, त्यांचे इन्फोसिसमार्फत चाललेले कार्य, त्यांची समाजसेवा याबद्दल जाणून घेता आल्याने त्यांच्याबद्दलची जवळीक वाटते. त्यांच्या या लेखात अनेक सुविचार, सुभाषिते विखुरलेली आहेत. ती लक्ष वेधून घेतात. जो माणूस स्वत: असमाधानी असतो तो दुसऱ्याला कधीच आनंद देऊ शकत नाही. तुमचा दृष्टिकोन जर चांगला असेल तर तुम्ही स्वत:भोवती स्वर्ग निर्माण करू शकता... तुम्ही कुठेही असलात तरी! माणसाचं सौंदर्य त्याच्या चेहऱ्यावर जे तेज असतं त्यातच असतं. ते काही दागिन्यांमध्ये नसतं. पैसा, संपत्ती या गोष्टी काळानुसार येतात, जातात. पण खरी घट्ट धरून ठेवायची असते ती मात्र मैत्री. निरागसपणा हा माणसाच्या ठायी असणारा विश्वास आणि श्रद्धा यामुळे आलेला असतो. लहान मूल हे नेहमीच निरागस असतं. आपण मोठी माणसं अज्ञानी असलो तरी निरागस नसतो. आपण स्वत: संकटांशी झुंजत असताना दुसऱ्याचा विचार करणारी माणसं या जगात विरळाच! इथे तुमचे शिक्षण, भाषा, जातपात, धर्म या कशाकशाचा संबंध नसतो. त्यासाठी हृदयात अपार करुणा असावी लागते. ही सर्व निरीक्षणे आपल्याला अंतर्मुख लागते. ही सर्व निरीक्षणे आपल्याला अंतर्मुख करतील, आपल्याला विशिष्ट कसोटीच्या वेळी मार्गदर्शन करतील. ‘पुण्यभूमी भारत’ मधील लेखांमुळे जीवनाच्या विविध पैलूंवर प्रकाश पडतो. सुधा मूर्ती यांच्या अनुभवविश्वात सहज प्रवेश मिळवून देणारे हे पुस्तक आहे. संवेदलशील मनाची प्रचिती ...Read more

  • Rating StarMAHARASHTRA TIMES 26-11-2006

    सुधा मूर्ती यांची एकच एक ओळख नाही. इन्फोसिस फाऊंडेशनच्या माध्यमातून त्या समाजकार्य करतात, त्यांनी लिहिलेल्या कादंबऱ्या आवडीने वाचल्या जातात, आता तर त्या मालिकांमध्येही काम करू लागल्या आहेत! त्यांचं मूळ लेखन इंग्रजीत असलं तरी त्याच्या अनुवादित पुस्तकानाही वाचकांचा चांगला प्रतिसाद मिळतो. अशाच त्यांच्या एका पुस्तकासंदर्भात... अनुभवाची शिदोरी … ‘पुण्यभूमी भारत’ या पुस्तकात सुधा मूर्ती यांनी ‘इन्फोसिस’च्या माध्यमातून तसंच भटकंती करताना आलेल्या अनुभवांविषयी लिहिलं आहे. वेगवेगळ्या घटना आणि प्रसंग एका समान धाग्यात बांधले आहेत. इन्फोसिस फाऊंडेशनच्या निमित्ताने त्यांनी समाजातल्या वेगवेगळ्या स्तरातल्या लोकांशी संवाद साधला. त्यांच्यासाठी काम करताना अनेक चांगलेवाईट अनुभव त्यांच्या वाट्याला आले. त्यातले अनेक प्रसंग आपल्याला व्यथित तर कधी चकीत करतात. मूर्ती यांच्या लेखनाचं वेगळेपण म्हणजे त्यांनी आपल्या अनुभवांचा बडेजाव न बाळगता ते स्पष्टपणे मांडलं आहे. कधी कधी वाईट अनुभवांमुळे त्या व्यथितही होतात, तर काही ठिकाणी तडजोड करतात. अशी तडजोड करणं ही गरजच होती, हेही त्या मान्य करतात. कदाचित त्यामुळेच या पुस्तकातले छोटे-छोटे प्रसंगही अत्यंत परिणामकारक ठरतात. त्सुनामीग्रस्ताना मदत करणाऱ्या घटनांतून जगात काही चांगली आणि काही पोकळ डौल मिरवणारी माणंस आहेत, हे दिसून येतं. तर गरीब, झोपड्यांमध्ये राहणाऱ्यांची आभाळाएवढी मनं पाहायला मिळतात. तर श्रीमंतीत वाढणारी काही विचारी तर समाजाशी काही देणंघेणं नसलेली. माणसंही त्यांनी मांडलेल्या प्रसंगातून दिसून येतात. अगदी आपल्या मैत्रिणींच्या स्वभावातले गुणदोषही त्या एखाद्या घटनेच्या निमित्ताने लिहून जातात. त्यातून त्यांना, असंही वागणारी माणसं असतात बरं का, असंच जणू सांगायचं असतं. किंबहुना लोकांच्या अशा वागण्याला आपल्याकडे काहीच उत्तर नाही, त्यामुळे आपण आपलं काम करत जायला हवं, वेळप्रसंगी आपल्याला त्यांच्या विरोधात जावं लागलं तरी चालेल, असा पवित्रा त्या प्रत्येक प्रसंगातून मांडतात. काहींना हे प्रेरणादायी वाटेल तर काहींना आपल्याच मैत्रिणींचा केलेला उद्धारही वाटू शकेल. मूर्ती यांच्या पुस्तकातली पात्रं केवळ खरीच नाही तर वैशिष्ट्यपूर्ण आहेत. शिवाय अधूनमधून त्यांच्या अध्यात्मिक मतांना थोडक्यात वाट करून दिली आहे. केवळ कोणाच्या तरी भजनी लागण्यापेक्षा आपल्या देशवासियांची जमेल तशी सेवा करण्याचा मंत्र मात्र कोणी घेईल का, हाच प्रश्न आहे. अनुवादक लीना सोहोनी यांनी पुस्तकातल्या भाषेचा साधेपणा कायम ठेवला आहे, ही दखल घ्यावी अशी बाब आहे. -अपर्णा पाटील ...Read more

  • Read more reviews
Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

TATVAMASI
TATVAMASI by DHRUV BHATT Rating Star
Ashiwini Gore

` तत्वमसि` ही रूढार्थाने कादंबरी असली तरी ते एक मुक्त चिंतन आहे. ते चिंतन रंजक वाटावे म्हणून त्याला कथेत परावर्तीत केले आहे असे फार तर आपण म्हणू शकतो. ध्रुव भट्ट ह्या प्रसिद्ध गुजराती लेखकाची ही कादंबरी अंजली नरवणे ह्यानी मराठीत अनुवादित केली आहे. गुराती आणि भारतीय साहित्य अकादमीचा पुरस्कार ह्या कादंबरीला मिळालेला आहे . लेखक म्हणतात ही कादंबरी म्हणजे नर्मदा नदी, तिच्या आजूबाजूचे आदिवासी , तिच्या काठच्या मंदिरांमधून किंवा आश्रमांमधून राहिलेले परिक्रमावासी ह्या सगळ्यांकडून ऐकलेल्या गोष्टी आणि काही माझ्या स्वतःच्या कल्पना ह्याचे फळ आहे. भारताच्या उत्तर आणि दक्षिण भागाला जोडण्याऱ्या नर्मदेच्या काठी ही कथा आकार घेते. कथेला नायक नाही, वाचकच त्याचा नायक होतो इतकी ही कथा आपली होऊन जाते. बालपणीचा काही काळ हा आपला नायक भारतात राहिलेला असतो नंतर मात्र तो परदेशात जातो आणि जवळजवळ १८ वर्षानंतर परत येतो, ह्या मधल्या काळात तो आपल्या ह्या मायभूमीपासून दुरावलेला असतो त्यामुळे त्याचे प्रोफेसर रुडॉल्फ जेव्हा त्याला आदिवासी संस्कृतीच्या अभ्यासासाठी भारतात जायला सांगतात तेव्हा तो काहीसा नाखूष होतो, त्यांच्याकडे बरीच रदबदली करून बघतो, दुसऱ्या एका योग्य सहकाऱ्याचे नाव सुचवतो परंतु काहीही उपयोग होत नाही. `सुप्रिया भारतीय` ह्या तिथे आदिवासींमध्ये काम करणाऱ्या एका स्वयंसेविकेचे नाव प्रो. रुडॉल्फ त्याला सांगतात तेव्हा तर ही कोणीतरी ६०-६५ वर्षाची चष्मा घालणारी, खादी वापरणारी, भाषणं देणारी स्त्री असेल अशी त्याची खात्रीच होते. शेवटी ` तू आदिवासींमध्येच रहा, तिथे एक शाळा काढ, त्यांचं रोजचं आयुष्य बघ आणि त्याची टिपणं काढून मला पाठव` ह्या बोलीवर त्याची रवानगी भारतात होते. भारतातला त्याचा पहिलाच रेल्वेप्रवास म्हणजे बालपणीच्या आठवणींचं मोहोळ असतं. लहान वयातच आईला पारखा झालेल्या त्याने नंतरचं एक वर्ष गुजरातमधल्या एका छोट्या खेड्यात नानीजवळ काढलेलं असतं. सकाळी उठल्याबरोबर झालेलं नर्मदेचं पाहिलं दर्शन त्याला त्याच्या बालपणीच्या काळात घेऊन जातं. परदेशातल्या खाजगीपणाची सवय झालेल्या त्याला माणसं ओळख नसतांना इतकी एकमेकांशी कशी बोलतात,किंवा काय काय बोलू शकतात, ह्याचं भयंकर आश्चर्य वाटतं ` भारतीयत्व` म्हणून जे काही आहे ते म्हणजे काय ह्याची ओळख त्याला व्हायला लागते. भोपाळहून पुढे प्रत्यक्ष कामाच्या ठिकाणी जायला म्हणून आपला नायक रेल्वेत बसतो आणि आदिवासींशी त्याची पहिली तोंडओळख होते. आपल्यातच मग्न होऊन गाणाऱ्या एका आदिवासी युवतीला बघून नायकाला प्रश्न पडतो ` अनेक गोष्टींचा अभाव असतांना , अंगभर कपडे आणि पोटभर अन्न नसतांना सुद्धा ही मुलगी एवढी आनंदी कशी ?` सुखाची हिची व्याख्या नक्की आहेतरी काय ?. ही वनकन्या म्हणजे पुरिया पुढे नायकाला त्याच्या इच्छित स्थळी घेऊन जाते. कादंबरीत मध्ये मध्ये येणारी आदिवासींची भाषा खूप गोड वाटते , अर्थात लगेच त्याचा अनुवाद केलेला आहे त्यामुळे कथा सहज पुढे जाते. ह्या निर्मनुष्य स्थानकावर काही वेळ वाट बघून नायक एकटाच पुढे निघतो, इथला निसर्ग हळूहळू त्याच्या नजरेसमोर जणू उलगडत असतो. एका मोठ्या रायण वृक्षाच्या सावलीत बसल्यावर `मुनि का डेरा` आणि `बित्तुबंगा` असं लिहिलेले दोन दगड आणि त्यावरची व्याधाची आकृती त्याचं लक्ष वेधून घेते आणि लगेच तो आपली संशोधक मैत्रीण ल्युसी हिला त्याबद्दल कळवतो. थोड्यावेळाने त्याला घ्यायला येणारे गुप्ताजी आपल्याबरोबर सुप्रिया भारतीय ला घेऊन येतात आणि तिला बघून आपला नायक आश्चर्यचकित होतो, आनंदी, तरुण सुप्रिया बघून हिला काय दुःख असेल म्हणून ही इथे येऊन राहतेय ? असा अगदी सामान्य माणसाला पडेल असा प्रश्न त्यालाही पडतो. अतिशय हुशार, तंत्रकुशल अशी ही चुणचुणीत सुप्रिया आदिवासींची, गुप्तांजींच्या परिवाराची खूप जवळची असते, त्या साध्या लोकांनी तिचं नावही साधं सोपं करून टाकलेलं असतं, ते तिला `सुपरिया` म्हणत असतात. आपला नायक सुपारियाला बित्तुबंगा बद्दल विचारतो पण ती त्याला ताकास तूर लागू देत नाही, गुप्तजींबरोबर राहून तो इथली सगळी माहिती घेत असतो, इथल्या लोकांचे आचारविचार,त्यांची भाषा , संस्कृती ह्याबद्दलचं त्याचं गूढ मात्र वाढतच जात असतं. नकळत तो ह्या सगळ्यांमध्ये रमायला लागतो, कुठेतरी ह्यांच्यात आणि आपल्यात काहीतरी समान धागा आहे हे त्याला जाणवायला लागतं. इतकी वर्ष विस्मरणात गेलेलं कच्छच्या छोट्याशा खेड्यातलं त्याचं एक वर्ष पुनः पुनः त्याच्या डोळ्यासमोर उभं राहायला लागतं, त्याची नानी, मामा, मामी ,त्याच्या नानाजींचे एक चुलतभाऊ जे मंद बुद्धीचे होते ह्यांचं एकमेकांशी जोडलेलं असणं, एकमेकांना जपणं, सांभाळून घेणं, सहजपणे सामावून घेणं आज तो परत नव्याने अनुभवू लागतो. नायक म्हणतो तसं ऐशोआराम, भरपूर संपत्ती, पद, प्रतिष्ठा हे सगळं मिळवूनही सुखी, सुंदर नसलेले चेहरे आपल्या अवतीभवती सतत वावरत असतात किंवा बरेचदा तर आपणही त्यात असतो मग ह्या सगळ्याचाच अभाव असतांना इथे ह्या जंगलात सुपरियाच्या, पुरियाच्या, आदिवासींच्या किंवा लहानपणी पाहिलेल्या वरवर कठोर भासणाऱ्या नानीच्या रुपात एवढं नितळ निर्मळ सौन्दर्य कसं काय असू शकतं ?...ह्या आणि अशा अनेक प्रश्नांची उकल त्याला आदिवासींच्या सहवासात मिळत जाते. बित्तुबंगा ह्या नावाबद्दलचं गूढ उकलतं हे दोघे आदिवासी भाऊ असतात पुढे एका नरभक्षीण वाघिणीच्या हल्ल्यात त्यातला एक मरण पावतो , आपल्या भावाचा बळी घेणारी ही वाघीण नंतर बित्तुच्या मदतीने वनविभागाच्या जाळ्यात पकडल्या जाते, सुडाने बेभान झालेला बित्तु तिला खरंतर ठार मारणार असतो पण ही वाघीण जेव्हा थोड्याच काळात पिल्लाला जन्म देणार असते हे त्याला कळतं तेव्हा तो सहज तिला मुक्त करतो. इतक्या सहजपणे क्षमा करण्याची वृत्ती कुठलेही तथाकथित शिक्षण न घेतलेल्या बित्तुकडे कुठून येतात ह्याचं नायकाला महादाश्चर्य वाटतं. मध्ये एकदा नायकाला एक छोटासा अपघात होतो आणि बेशुद्ध अवस्थेत नर्मदा तीरावरच्या गणेश शास्त्रींच्या आश्रमात त्याच्यावर उपचार होतात गणेश शास्त्री , गुप्ताजी किंवा सुप्रिया हे सगळे आदिवासीसाठीच काम करणारे असतात. गणेश शास्त्रीशी इथला धर्म,संस्कृती ,परंपरा रीतिरिवाज ह्या विषयांवर भरपूर चर्चा होते. शास्त्रीजी त्याला समजावून सांगतात तुला इथे काम करायचे असेल , इथल्या लोकांच्या चुकीच्या समजुती बदलायच्या असतील, त्यांना काही नवं द्यायचं असेल तर आधी तुला त्यांना समजून घ्यावं लागेल, त्यांच्याशी मैत्री करावी लागेल, हळूहळू नायकाच्या विचारात परिवर्तन होऊ लागतं तो बदलू लागतो, त्याला ह्या लोकांबद्दल आत्मीयता वाटायला लागते, स्वयंसेवकांच्या मदतीनी तो इथे शाळा, मधुमक्षिका पालन असे छोटे उद्योग सुरु करतो. अतिशय साध्या वाटणाऱ्या ह्या आदिवासींची क्रूर बाजू सुद्धा पुरियाच्या निमित्ताने त्याच्या समोर येते तेव्हा तो हबकतो, अल्लड निरागस पुरीयाला काही कारणानी `डाकिण` ठरवलं जातं आणि मग अशी डाकीण नको म्हणून सगळे आदिवासी तिला ठार मारायला निघतात अशावेळी `साठसाली` ह्या आदिवासी जमातीची प्रमुख `कालेवाली माँ ` तिथे पोहचते आणि हकनाक बळी जाणारी पुरीया वाचते, तेव्हापासून हे `साठसाली` कोण आणि हि नखशिखांत बुरख्यात वावरणारी ` कालेवली माँ` काय प्रकरण आहे ह्याबद्दल नायकाला उत्सुकता वाटायला लागते . आदिवासींच्या सांगण्यानुसार साठसाली हि जंगलातल्या आतल्या भागात राहणारी अतिशय कट्टर अशी आदिवासी जमात आहे आणि त्यांच्या भागात कोणालाही सहज प्रवेश मिळत नाही, `कालेवली माँ ` चा रहस्यभेद मात्र लगेच होत नाही. नायकाला आता ह्या भागात येऊन 2,3 वर्ष झालेली असतात, उन्हाळ्याच्या दिवसांमधे रखरखीत निष्पर्ण झालेल्या ह्या जंगलात आग लागते आणि ही आग हा हा म्हणता पसरत जाते, हा वणवा विझवण्याच्या कामी सरकार, तिथे काम करणारे स्वयंसेवक, आदिवासी सगळे एकत्र येतात, त्यात येणारी छोटी खेडी, आदिवासी पाडे रिकामी करायला लागतात, नायकाला हे संकट नवं असतं पण आता तो इथे सरावलेला असतो, ह्या प्रसंगामुळेच इथल्या प्राथमिक शाळेच्या ध्येयवेड्या शिक्षकाची आणि त्याची मैत्री होते. दरम्यानच्या काळात ह्या सगळ्या घटनांची माहिती, त्याचं निरीक्षण, अनुमानं हे सगळं तो जमेल तसं प्रो. रुडॉल्फ आणि ल्युसी ह्यांना पाठवत असतो, आपल्या अभ्यासाचा एक भाग म्हणून ल्युसी इथे येते, ह्या भागात फिरते तिला हवी ती माहिती गोळा करते, तिच्यासोबत फिरताना नायकाला कालेवाली माँ ला भेटण्याचा योग येतो ही कालेवाली माँ म्हणजे दुसरीतिसरी कोणी नसून सुपरियाची आई असते, ह्याच प्रवासात ` जिंदा सागबान ` चे सुद्धा नायकाला दर्शन होते. दैवी भासणारा हा सागचा सदाहरित वृक्ष म्हणजे जणू ह्या संपूर्ण जंगलाचा पुराणपुरुष असतो, अवघ्या चराचर प्राणिसृष्टीचा पोशिंदा असतो. तुम्ही जर कुठल्याही प्रकारचं वाईट काम कधीही केलं नसेल तर तुम्हाला इथे कुठलाही धोका नाही उलट तुम्ही ह्या वृक्षाच्या छत्रछायेत अगदी सुरक्षित आहात अशी आदिवासींची समजूत असते. ल्युसी ह्या सगळ्याच प्रकरणाकडे खूप तार्किक,वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहत असते अर्थात नायकाचा सुरवातीचा दृष्टीकोन काही फारसा वेगळा नसतो पण आता इथे राहून तो ह्या सगळ्याबद्दल जास्त खोलात जाऊन विचार करू लागतो आणि त्यामुळेच ल्युसी जेव्हा त्याला इथून परतण्याबद्दल, स्वतःच्या नात्याबद्दल विचारते तेव्हा तो तिच्याकडे ह्या सगळ्यासाठी वेळ मागतो. नर्मदा ही निव्वळ नदी नाही तर ती एक जिवंत अनुभूती आहे हे इथल्या लोकांचा मानणं त्यानं सुरवातीला नाकारलेलं असतं पण त्याला आलेल्या काही अनुभवांवरून , अचानकपणे घडलेल्या परिक्रमेवरून तो गोंधळून जातो. शूलपाणीच्या जंगलात येणाऱ्या नायकाला तिथले आदिवासी लुटतात, त्याच्याजवळचं होतं नव्हतं ते सारं काढून घेतात आणि वरून हा नर्मदा मैय्याचा आदेश आहे असं सांगतात, नायक म्हणतो का असा आदेश देत असेल मैय्या ? आधीच निष्कांचंन, थकलेल्या जीवाकडून त्यांना काय मिळणार? पण जिवंत राहण्यासाठी तडफडणारा हा उपाशीतापाशी वस्त्रविहीन प्रवासी जेव्हा इथून बाहेर येईल तेव्हा `अहं ब्रह्मस्मि। ` हा त्याचा अहंकार पूर्णपणे नष्ट होईल आणि `तत् त्वं असि।` अर्थात ` ते तू आहेस` ह्या सृष्टीत जे काही दैवी आहे ते अंशरूपाने तुझ्यात आहे आणि जे तुझं आहे, तू प्राप्त केलं आहेस तेच ह्या सृष्टीत परत जाणार आहेस हे ज्ञान त्याला प्राप्त होईल. आपल्या प्रवासाच्या शेवटच्या टप्प्यात नायकाच्या मनातल्या ह्या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरं त्याला मिळतात, आपलं हरवलेलं मुल परत आल्यावर आई जसे त्याचे सगळे हट्ट पुरवेल तसंच त्याची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी नर्मदा मैय्या सुद्धा त्याला स्वतःच नाव सांगून दर्शन देते आणि इथे कादंबरी संपते . ही कादंबरी वाचतांना आपल्याला सुद्धा अनेक प्रश्न पडतात, इतके विविध धर्म, समाज ,पंथ, जाती ,उपजाती त्यांचे आचारविचार असणाऱ्या आपल्या देशात असं काय आहे की जे भारतीय म्हणून आपल्याला इतकी शतकं एकत्र ठेवतय, हो अगदी एक देश म्हणून अस्तित्वात येण्याच्या अधीही आपण कुठल्यातरी सुत्राने बांधलेलो होतोच ते सूत्र वरीलपैकी काहीच नव्हतं तर कादंबरीत म्हटल्याप्रमाणे ते सुत्र होतं निसर्गाचं, त्यानं सुरु केलेल्या परंपरांचं, त्यानं रुजवलेल्या संस्कृतीचं, त्यानं दिलेल्या क्षमा, दान , परतफेड ह्या संस्कारांचं, धर्म हा कधीच इथल्या लोकांसाठी महत्वाचा नव्हता धर्म म्हणजे जीवन चांगल्या तऱ्हेने जगण्यासाठी सांगितले गेलेले नियम. इतका सरळ अर्थ सांगून कादंबरीचा शेवट होतो अर्थात आपल्या मनात मात्र ती सुरुच राहते कारण चिंतन , विचार ही एक प्रक्रिया आहे आणि तेच आपल्या जीवंतपणाचं लक्षण आहे . © अश्विनी गोरे ...Read more

DECEPTION POINT
DECEPTION POINT by DAN BROWN Rating Star
Nitin Patil

एक नंबर पुस्तक आहे,त्यात एकाचा पाण्यात बर्फाच्या बुडुन मृत्यू होताना नेमकं काय होत असेल त्याचा जबरदस्त वर्णन आहे...must read, Dan brown always rocks