* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: GRAMIN SAHITYA : SWARUP ANI SAMASYA
  • Availability : Available
  • ISBN : 9788171612680
  • Edition : 4
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 204
  • Language : MARATHI
  • Category : REFERENCE
  • Available in Combos :ANAND YADAV COMBO 33 BOOKS
Quantity
This work which focusses on Rural Marathi literature is a collection of 17 articles written between 1968 and 1979. The author who is a senior and eminent author and literary
ग्रामीण साहित्याचा सर्वांगीण अभ्यास करणारा हा मराठीतील पहिलाच ग्रंथ. मराठी ग्रामीण कथा, कादंबरी,कविता या साहित्य-प्रकारांचे ऐतिहासिक स्वरूप तर ग्रंथकाराने विशद करून दाखविलेच आहे; शिवाय त्यातून निर्माण होणाNया अनेक तात्त्विक प्रश्नांची उत्तरे साहित्यशास्त्रीय भूमिकेवरून देण्याचा प्रयत्न केला आहे. स्वातंत्र्यकाळातील ग्रामीण साहित्यातल्या पहिल्या पिढीच्या अनेक मर्यादाही ग्रंथकाराने स्पष्ट केल्या आहेत.ग्रामीण भाषेसंबंधीचे आपले विचार निर्भीडपणे मांडून नव्या पिढीच्या ग्रामीण साहित्याचे स्वरूप, या पिढीच्या ग्रामीण लेखकांचे व्यक्तिमत्त्व, त्यांच्या साहित्यविषयक अडचणीही दाखवून दिल्या आहेत. एवूâण मराठी साहित्यात ‘ग्रामीण साहित्याचे स्थान’ नेमके काय आहे, हे धीटपणे सांगितले आहे.ग्रामीण साहित्याच्या संदर्भात या गोष्टी प्रथमच चिकित्सक रसिकांच्या समोर येत आहेत. ग्रामीण साहित्याची स्वत: निर्मिती करणाNया डॉ. आनंद यादव यांनी एवूâण ग्रामीण साहित्याचा केलेला विचार त्यांच्या स्वानुभवाचे तेज घेऊन आल्याचे ग्रंथातील अनेक प्रखर आणि परखड विधानांतून जाणवते.
Keywords
Customer Reviews
  • Rating StarDAINIK TARUN BHARAT 14-10-1979

    प्रा. आनंद यादव हे ग्रामीण कथाकार, कवी, ललित लेखक म्हणून जसे आपल्याला परिचयाचे आहेत तसेच ते टीकाकार म्हणूनही परिचयाचे आहेत. ‘सत्यकथा’, ‘प्रतिष्ठान’, ‘हंस’ मधून त्यांचे टीकालेखन आपल्यापुढे सतत येत असते. १९६८ ते १९७९ या काळातील टीकालेखांचे संकलन करून गरामीण साहित्याविषयीचे त्यांचे विचार साकल्याने ‘ग्रामीण साहित्य स्वरुप आणि समस्या’ या पुस्तकाच्या रुपाने आपल्यापुढे येत आहे. स्वत: लेखक असून टीकाकार असणाऱ्यांपैकी आनंद यादव एक आहेत. मराठी ग्रामीण कथा, कविता, तिची जडणघडण, तिच्या प्रेरणा, तिची भाषा या सर्वांबद्दल ते अभ्यासपूर्ण विधाने करतात, तर ग्रामीण साहित्यिक ग्रामीण रसिक, ग्रामीण साहित्यिकांच्या, रसिकांच्या अडचणी, नव्या पिढीतील ग्रामीण साहित्यिकांच्या व्यक्तिमत्त्वाविषयी ते आस्थेने, आपुलकीने लिहितात. या सर्व लेखनामागे त्यांचा जिव्हळा तीव्रतेने जाणवतो. स्वत:च्या कथा, कवितेविषयीही ते मोकळेपणाने लिहितात. स्वत:च्या लिखाणाकडे त्रयस्थपणानी बघण्याची चिकित्सक दृष्टी, तितकी अलिप्तता, त्यांच्या ठिकाणी आहे. ग्रामीण साहित्यनिर्मितीचा संबंध सरळसरळ सामाजिक परिस्थितीशी आहे. (तसा सर्वच साहित्याचा संबंध सामाजिक परिस्थितीशी असतो.) १९२० साली सामाजिक क्षेत्रात गांधीच्या तत्त्वज्ञानाचा उदय झाला आणि समाजजागृतीची लाट शहराकडून खेड्याकडे वळली. लोकोद्धाराच्या कल्पनेतून, सहानुभूतीतून ग्रामीण जीवनाकडे शहरी मध्यमवर्गीय सहानुभूतीपूर्ण दृष्टीने पाहिले, तेव्हा मध्यमवर्गीय कल्पना आरोपित करून लिहिले गेलेले सुरुवातीचे साहित्य होय. ‘१९४० पर्यंतची साहित्यदृष्टी आरोपित होती’ असे आनंद यादव म्हणतात ते याच अर्थाने. १९४० ते १९४५ मध्ये श्री. म. माटेंच्या लिखाणापासून खऱ्या ग्रामीण वाङ्मयाचा उदय दिसतो. १९४५ ते १९५० मध्ये दांडेकर, पेंडसे-पुढे १९४७ ते १९५५ मध्ये व्यंकटेश माडगूळकर, मिरासदार, शंकरराव खरात, उद्धव शेळके असा टप्प्या-टप्प्याने ग्रामीण साहित्याचा विकास झाला. ग्रामीण साहित्याने खूपच उंच भरारी मारली. स्वातंत्र्योत्तर काळातील लेखकांच्या पिढीने ग्रामीण जीवन अनुभवले होते, पण तरी हे लेखक खेड्यातील सुखवस्तू, जमीनदार घराण्यातील सुशिक्षित लेखक एका मर्यादेपर्यंत ग्रामीण जीवन रेखाटण्यात यशस्वी झाले आहेत. कुमार नलगे, सखा कलाल, चारुता सागर, महादेव मोरे ही नावे ग्रामीण साहित्याला पांढरपेशा जाणिवेतून बाहेर काढण्यास यशस्वी ठरली. पांढरपेशा जाणिवेतून ग्रामीण वाङ्मयाची मुक्तता झाली. ‘ग्रामीण साहित्य’ ही संज्ञा केव्हापासून वापरली जाते आहे हे काही निश्चित सांगता येणार नाही. पण ‘प्रादेशिक वाङ्मय’ हा शब्दप्रयोग १९३० च्या मडगाव साहित्य संमेलनात आपल्या कानावर पडला’ असे श्री. बोरकर हे ‘बोरकरांची कविता’ या संग्रहाच्या प्रस्तावनेत म्हणतात. ‘प्रादेशिक’ आणि ‘ग्रामीण’ असे शब्दप्रयोग वापरले जातात, तेव्हा या दोघांमध्ये फरक काय? नकारात्मक पद्धतीने सांगायचे झाल्यास जे नागर नाही ते ग्रामीण म्हणजेच प्रादेशिक. ‘ग्रामीण’ हा शब्द त्या त्या प्रदेशातील शहरी वाङ्मयाला आपोआप व्याधात करणारा आहे.’ (पृ.६५) म्हणून आनंद यादव या दोन्हीपैकी ग्रामीण शब्द वापरतात. ग्रामीण साहित्याचा वाचक वर्ग हा सुशिक्षित शहरी जीवन जगणारा आहे. नाविन्य म्हणून ग्रामीण साहित्य चवीने वाचले गेले, पण आज नाविन्य संपताच वाचकवर्ग ग्रामीण साहित्यापासून दुसरीकडे खेचला जातो आहे. ऐतिहासिक, पौराणिक आणि झोपडपट्टीच्या जीवनातील साहित्याकडे तो वळला. अनुभवाचे वेगळेपण संपले आणि लोकप्रियता ओसरली. ग्रामीण साहित्य पूर्वी होते तिथेच घोटाळू लागले - हे विदारक सत्य आनंद यादव स्पष्टाणे मांडतात. ‘हे लेखक सुरक्षित चाकोरीतील, हमखास यश देणारे पूर्वसिद्ध वळणाचेच लेखन करीत राहतात’ (पृ.१५६) इथे आनंद यादवांनी नेमके मर्मावर बोट ठेवले आहे. पण तरीही कोणालाही न दुखावता, नवोदितांचा हिरमोड, उत्साहभंग न होऊ देता त्यांचे दोषदर्शन करणे हे त्यांच्या टीकालेखनाचे कौशल्य होय. सत्यकथेसारख्या दर्जेदार मासिकाच्या मर्यादा ते स्पष्टपणे दाखवतात. आजच्या ‘नवजागरणाच्या’ काळात ‘सत्यकथे’सारख्या साक्षेपी मासिकाने जागरुक असायला हवे - पण तसे ते नाही १९५० ते १९६२ पर्यंत ‘सत्यकथे’च्या अभिरुचीत अनेकभिमुखता जाणवते - पुढे ती चौकट बंदिस्त होत गेली, अभिरुची टोकदार होत गेली. ग्रामीण साहित्य जाणून घ्यायला पठडीबाहेरचा डोळा टीकाकाराजवळ हवा. मला वाटते की असा पठडीबाहेरचा डोळा आनंद यादवांना लाभला आहे. ग्रामीण साहित्याचा गेल्या पन्नास वर्षांचा इतिहास आज डोळ्यांसमोर धरुन टीका करणारे समर्थ टीकाकार ग्रामीण साहित्याला लाभले आहेत. ग्रामीण साहित्याचा भुतकाळ, वर्तमानकाळ, भविष्यकाळ ज्यांच्या डोळ्यापुढे लख्खं उभा आहे असे हे डोळस टीकाकार! त्यांच्या टीकेद्वारा वाचकाचा अभ्यासमार्ग उजळून निघतो. या पुस्तकातील संकलित लेखात ग्रामीण कथेवर जास्त भर दिला आहे. त्यामानाने ग्रामीण काव्य, नाट्य, लोकसाहित्य हे वाङ्मयप्रकार दुर्लक्षित वाटतात. परंतु पुस्तकाचे स्वरुप हे प्रबंधाचे नसून स्फुट लेखांचे असल्यामुळे वाचकांच्या ग्रामीण साहित्य विषयक अपेक्षांची पूर्ती करण्याची जबाबदारी लेखकावर येत नाही. तरीही अभ्यासक मात्र आनंद यादवांचे या विषयांवरील लिखाण वाचण्यास उत्सुक आहेत एवढंच. ही अपेक्षा आनंद याद भविष्यकाळात पूर्ण करतील अशी आशा आहे. ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Latest Reviews

MAZE TALIBANI DIWAS
MAZE TALIBANI DIWAS by ABDUL SALAM ZAEEF Rating Star
DAINIK LOKSATTA (LOKRANG) 20-01-2019

तालिबानचे अंतरंग... अफगाणिस्तान हा भारतीय उपखंडातील एक महत्त्वाचा देश. असंख्य समस्यांनी ग्रासलेला. राजेशाहीपासून साम्यवादी एकाधिकारशाहीपर्यंत सर्व प्रकारच्या राजवटींचे दशावतार पाहिलेला. या ना त्या कारणाने गेली तीन ते चार दशके सतत आंतरराष्ट्रीय स्तरार चर्चेत राहिलेला. अशा या देशातून सोव्हिएत आक्रमक फौजेला परतवून लावण्याच्या इराद्याने उभी राहिलेली कट्टर मुजाहिदीनांची संघटना- ‘तालिबान’! इस्लाममधील ‘जिहाद’च्या संकल्पनेची झिंग चढलेल्या या फौजेला अमेरिकेने पोसले नसते तरच नवल मानावे लागले असते. रशियन कैद्यांच्या शरीराची सालडी ते जिवंत असताना सोलणाऱ्या आणि त्या सैनिकांच्या आक्रोशात आसुरी आनंद मानणाऱ्या या तालिबान्यांना एके काळी अमेरिकेने गौरवलेदेखील. तथापि, एकदा सोव्हिएत फौजा माघारी परतल्यानंतर या मुजाहिदीनांना जाणीव झाली ती अमेरिका तिच्या राष्ट्रीय हितसंबंधांच्या रक्षणाच्या नावाखाली अफगाणिस्तानात करत असलेल्या घुसखोरीची. मग ते अमेरिकेच्या साम्राज्यवादाविरुद्धही त्याच त्वेषाने लढू लागले. अमेरिकेने लष्कर पाठवून आणि आपल्या मर्जीनुसार राज्य चालवायला तयार असणाऱ्या नेत्यांना सत्तास्थानांवर बसवून तालिबानचे आव्हान मोडून काढायचा बरीच वर्षे प्रयत्न केला, पण तो सपशेल फसला. त्या देशातून बाहेर कसे पडायचे, हा अमेरिकी प्रशासनाला भेडसावणारा एक मुख्य प्रश्न आहे. अफगाणिस्तानच्या ७० टक्के प्रदेशावर तालिबानची हुकमत तरी आहे किंवा धोक्याचे सावट तरी आहे. अशी ही संघटना, तिची ध्येयधोरणे, तिची अंतर्गत रचना आणि सत्तासंघर्षांबद्दल आपल्याला पुरेशी माहितीच नसते. विशेषत: पाकिस्तानबरोबर या संघटनेचे नेमके संबंध कसे आहेत, याबद्दल भले भले राजकीय नेतेही अंधारात चाचपडताना दिसतात. त्या दृष्टीने अब्दुल सलाम झैफ या तालिबानी राजनैतिक अधिकाऱ्याचे आत्मकथन- ‘माझे तालिबानी दिवस!’ हे अनुवादित स्वरूपात का होईना, मराठी वाचकांना आता उपलब्ध झाले आहे. ‘माय लाइफ विथ द तालिबान’ हे मूळ इंग्रजी पुस्तक २०१० सालीच प्रसिद्ध झाले होते आणि चर्चेतही होते. पुस्तकाच्या प्रारंभीच झैफची अवघ्या सात ओळींची, परंतु ‘स्वातंत्र्य’ आणि ‘लोकशाही’ या दोन मूल्यांच्या व्यावहारिक आविष्कारातील प्रचंड अंतर्विरोधांवर अत्यंत तीव्र, बोचरी टीका करणारी कविता वाचायला मिळते. ग्वान्टानामो तुरुंगात असताना झैफने लिहिलेल्या या कवितेचा प्रमोद जोगळेकरांनी केलेला उत्कृष्ट भावानुवाद झैफबद्दल आस्था निर्माण करतो. पुढे मूळ पुस्तकाच्या संपादकांनी लिहिलेला प्रदीर्घ परिचयपर लेख आहे. त्यात झैफचे कंदहार शहराशी, त्या शहराचे अफगाण इतिहासाशी, त्या शहरात जन्मलेल्या तालिबान चळवळीच्या मूळच्या व नंतर बदलत गेलेल्या स्वरूपाचे त्या अभागी देशातल्या रक्तरंजित संघर्षांशी असणारे जवळचे नाते उलगडून सांगितले आहे. त्यापाठोपाठ असलेली पुस्तकातील पात्रांची यादी वैशिष्टय़पूर्ण आहे. त्यानंतर न्यू यॉर्क विद्यापीठातील ‘आंतरराष्ट्रीय सहकार्य केंद्रा’तील एक तज्ज्ञ बार्नेट रुबिन यांची प्रस्तावना थोडक्यात झैफच्या या आत्मकथनाचे महत्त्व स्पष्ट करते. पाठोपाठ वाचायला मिळते खुद्द झैफची भूमिका. या नऊ पानी निवेदनात ज्या चार कारणांसाठी तो हे आत्मकथन लिहायला तयार झाला, त्या कारणांचे स्पष्टीकरण मिळते. यापुढील मुख्य पुस्तकाच्या २२ प्रकरणांमध्ये झैफने अफगाणिस्तानातील संघर्षांचे असंख्य कंगोरे उलगडून दाखवले आहेत. त्या निवेदनात त्याच्या वैयक्तिक जीवनाचे उभे-आडवे धागे असे विणले गेले आहेत, की हे पुस्तक एकाच वेळी दोन स्तरांवरील घटनाचक्राचे बहुमिती चित्रण करते आहे असे आपल्याला जाणवते. आपण त्यात अधिकाधिक गुंतत जातो. असंख्य प्रसंगांतले थरारनाटय़ पोहचवण्यात अनुवादक चांगलेच यशस्वी झाले आहेत. प्रत्येक पानावरील मजकुराशी संबंधित संपादकीय टिपा त्याच पानावर तळटिपांच्या स्वरूपात वाचायला मिळत असल्यानेही वाचकांची बरीच सोय झाली आहे. अफगाणिस्तानच्या भू-सामरिक महत्त्वामुळे गेली कित्येक दशके तो देश बडय़ा देशांच्या सत्तासंघर्षांत तर पिसला गेला आहेच; परंतु प्रत्येक सत्तांतरानंतर सत्ताधारी अफगाण नेत्यांच्या विरोधात काही अफगाण नेते उभे राहिलेच आहेत. या अंतर्गत यादवीमुळे त्या देशात निर्माण झालेली विदारक स्थिती पुस्तकभर एखाद्या पार्श्वभूमीप्रमाणे सतत आपल्याला जाणवत राहते. अफगाणिस्तानातील परस्पर विरोधी गटांपैकी कुणाला तरी हाताशी धरून आपापले राष्ट्रीय स्वार्थाचे घोडे पुढे दामटू पाहणारे अन्य देशांचे नेते झैफच्या संतापाचे लक्ष्य बनावेत यात नवल नाही. परंतु पाकिस्तानचे लष्करशाह जनरल मुशर्रफ यांच्याबद्दल झैफने या पुस्तकात लिहिले आहे, ते अत्यंत महत्त्वाचे आहे. झैफ पाकिस्तानमध्ये तालिबानचा वकील म्हणून काम करत होता, तेव्हा त्याची मुशर्रफ यांच्याशी एकूण चार वेळा भेट झाली होती. त्या चारही भेटींचे अगदी थोडक्यात वर्णन करून झाल्यावर झैफने अवघ्या एका परिच्छेदात मुशर्रफ यांच्या हिडीस राजवटीबद्दल जी आगपाखड केली आहे, ती मुळातूनच वाचण्याजोगी आहे. ‘पाकिस्तान बीफोर एव्हरीथिंग’ या आत्मकथनपर पुस्तकात मुशर्रफ यांनी तालिबान्यांना व इतरही काही मुसलमानांना आपण कसे निर्दयपणाने वागवले, याची कबुली दिली होती. मुशर्रफ यांनी पैशाच्या मोबदल्यात अनेक अफगाण मुजाहिदीनांना अमेरिकेला विकले होते. ते लोक ग्वान्टानामोत खितपत पडले होते. त्या यमयातना भोगाव्या लागलेल्या अफगाणी कैद्यांमध्ये खुद्द अब्दुल झैफचाही समावेश होता आणि तब्बल चार वर्षांच्या तशा तुरुंगवासातून काही मित्रांच्या प्रयत्नांमुळे २००५ साली तो सुटला. हा संदर्भ लक्षात घेतला म्हणजे २०१० साली लिहिलेल्या या आत्मकथनात झैफने ‘मुशर्रफ म्हणजे पाकिस्तानच्या इतिहासाला लागलेला काळा डाग आहे’ असे म्हटल्याबद्दल मुळीच आश्चर्य वाटत नाही. मुशर्रफना ‘इस्लामशी गद्दारी करणारा ढोंगी, क्रूर नेता’ असे म्हणणारा झैफ अमेरिकेवरील विध्वंसक हल्ल्याबद्दल चुकूनही पश्चात्ताप व्यक्त करत नाही, हेही लक्षात घेण्याजोगे आहे. इस्लामचा नारा देत पुढे सरसावणारे सर्व जण एकाच झेंडय़ाखाली एकत्र उभे ठाकत नाहीत. त्या झुंडीत अनेक जण आपापले स्वतंत्र झेंडे मिरवत पुढे घुसण्याच्या प्रयत्नात असतात, हे वास्तव झैफच्या आत्मकथनामुळेही पुन्हा प्रकर्षांने पुढे येते. असे अनेक मुद्दे विचारासाठी समोर येत जातात आणि तालिबान हे प्रकरण कसे आणि का जगावेगळे आहे, हे हळूहळू समजू लागते. हे या आत्मकथनाचे यश आहे. -आनंद हर्डीकर ...Read more

VANSHVRUKSHA
VANSHVRUKSHA by S. L. Bhairappa Rating Star
Smita Pawar

Vachla ahe...nice book👌