* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: A WOMANS COURAGE
  • Availability : Available
  • Translators : Prashant Talnikar
  • ISBN : 9788184980868
  • Edition : 1
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 223
  • Language : Translated From ENGLISH to MARATHI
  • Category : BIOGRAPHY
Quantity
In retrospect, I can see I was the perfect candidate for child abuse. My parents had divorced and my mother didn`t show me much love. Her self- imposed isolation kept me away from other children. My abuser had nobody in his way.` Please Let It Stop is a gripping and ultimately inspiring memoir of suffering and determination, of obstacles and inner battles. Jacqueline Gold was abused by her stepfather for many years, but one day she summoned the courage to ask him to stop. Jacqueline went on to become Chief Executive of Ann Summers, but the journey was far from easy. In this, her no-holds-barred autobiography, Jacqueline describes her abused childhood, her tumultuous struggles to find love and conquer depression, and the heartbreak of undergoing IYE Told with remarkable honesty. her story is a testament to one woman`s ability to overcome the darkest of times.
मी भक्ष किंवा बळी ठरण्याचं नाकारते - जॅकलिन गोल्ड जॅकलिन गोल्ड ही `अ‍ॅन समर्स`, या एका प्रचंड यशस्वी किरकोळ विक्री दुकानांच्या साखळीची धडाडीची मुख्य कार्यकारी अधिकारी- चीफ एक्झिक्युटिव्ह, आहे. `कॉस्मोपॉलिटन` मासिक आणि `डेली मेल` वृत्तपत्रानं ब्रिटनमधली सर्वांत प्रभावशाली स्त्रियांपैकी एक म्हणून तिची निवड केली आहे, आणि ब्रिटनमधल्या सर्वांत यशस्वी महिलांमध्ये तिची गणना होते. पण तिला हे यश सहजासहजी मिळालेलं नाही. `अ वुमन्स करेज`मध्ये पहिल्यांदाच तिनं आपली संपूर्ण आणि अद्भुत कहाणी लोकांसमोर मांडली आहे. सावत्र वडिलांनी लहानपणी केलेल्या छळाचं- तेव्हापासून तिच्या मानगुटीवर बसलेलं भूत तिनं कसं उतरवलं, खरं प्रेम मिळवण्याच्या प्रयत्नात तिच्या आयुष्यामध्ये घडलेली आणि तिचं हृदय भग्न करणारी अनेक वादळी प्रेमप्रकरणं आणि मूल होण्यासाठी, आपलं स्वत:चं कुटुंब निर्माण करण्यासाठी तिनं गर्भनलिका प्रजनन (आय.व्ही.एफ.) तंत्र वापरण्याचे जे अयशस्वी प्रयत्न केले, त्यातून पदरी आलेली निराशा आणि दु:ख, हे सगळं तिनं मोकळेपणानं सांगितलं आहे. बार्बरा टेलर ब्रॅडफर्डच्या `अ वुमन ऑफ सबस्टन्स`शी साम्य साधणाऱ्या आपल्या या कहाणीमध्ये जॅकलिन, एम्मा हार्ट या करारी, महत्त्वाकांक्षी आणि आवडण्याजोग्या काल्पनिक नायिकेचा आधुनिक अवतार वाटते. कहाणी वाचून समस्त स्त्री-वाचकांना ती आपल्यापैकीच एक असल्यासारखं वाटेल. ही एक ज्वलंत आणि प्रभावी कथा आहे. आपलं खरं मूल्य आणि क्षमता खूप उच्च आहेत, हे जाणून असणाऱ्या आणि ती पातळी गाठण्यासाठी प्रेरणा शोधत असलेल्या स्त्रियांसाठी हे पुस्तक म्हणजे एक मंगल स्तोत्र ठरेल.
Video not available
Keywords
Customer Reviews
  • Rating StarDAINIK LOKMAT 1-8-2010

    देशातील उत्तमोत्तम साहित्यकृती आपले मन घडवतात तर विदेशातील कसदार साहित्य आपल्या विचारांच्या कक्षा रुंदावते. देशात खुलीकरणाचे वातावरण अनुभवायला मिळायला लागल्यापासून जग हे वैश्विक खेडे बनल्याची जाणीव होत आहे. म्हणूनच विदेशातल्या लोकप्रिय साहित्यिकांचे ित्तथरारक लेखन आपला व्यासंग वाढवून जाते. सामान्य जीवन जगत असताना असामान्य अनुभवांचे जास्तच कौतुक वाटते. मात्र, असामान्य जीवन जगणा-यांची जीवनवाट जवळून पाहताना आपण कमालीचे अंतर्मुख होतो. कदाचित म्हणूनच बाजारात आलेले काही थरारक आणि चाकोरीबाहेरचे अनुवाद आवर्जून तपासून पाहण्याजोगे ठरतात. ‘द फर्म’ हा असाच एक थरारक अनुवाद प्रसिद्ध अमेरिकन लेखक जॉन ग्रिशॅम यांच्या या कादंबरीचा अनिल काळे यांनी केलेला अनुवाद एका वेगळ्या विश्वाची सफर घडवतो. काळा पैसा पांढरा करणे म्हणजे मराठीत मनी लाँडरिंग - टॅक्स हेवन, स्विस बँका, त्यातली ती फक्त नंबरनं ओळखली जाणारी गुप्त खाती या गोष्टी आता आपल्यासाठीही नवीन राहिलेल्या नाहीत. वर्षभरापूर्वी झालेल्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये, भारतीयांनी स्विस बँकांमध्ये दडवून ठेवलेला कित्येक लाख कोटी रुपयांचा काळा पैसा भारतात परत आणण्याबाबत बरीच चर्चाही झाली. नंतर ती अर्थातच थंडावली. ‘द फर्म’ याच विषयावर बेतली आहे. ही जॉन ग्रिशॅम यांची पहिली कादंबरी तिच्यामुळे त्यांना लेखक म्हणून प्रचंड प्रसिद्धी मिळाली आणि तोपर्यंत वकिली करत असलेले जॉन ग्रिशॅम पुढे पूर्णवेळ लेखक बनले. कादंबरीत सर्व काही आपल्यासमोरच घडत असते, पण असे असूनही आणि पात्रांची गर्दी होऊनही कादंबरी रोचक झाली आहे. नुकताच शिक्षण घेऊन बाहेर पडलेला एक हुशार मुलगा ‘फर्म’मध्ये नोकरी मिळाल्यावर सुंदर भविष्यकाळाची स्वप्नं पाहतो. त्याला आणि त्याच्या सुंदर बायकोला वाटते आता भरपूर पैसा आणि सुख आपल्यापुढे उभे राहील. प्रत्यक्षात मात्र दोघंही ‘फर्म’च्या सोनेरी जाळ्यात अडकतात. एकीकडे माफिया फॅमिली तर दुसरीकडे एफबीआयच्या कात्रीत सापडतात. त्यातून जीव वाचवत पळत सुटतात ते कायमचेच. या थरारक कथानकाला जॉन ग्रिशॅम यांनी आकार दिला तर अनिल काळे यांनी त्याचा रंजक अनुवाद केला. स्कॉट ग्रॅहॅमलिखित ‘शूट टू किल’ ही डॉ. देवदत्त केतकर यांनी अनुवाद केलेली कादंबरी मारेक-यांदरम्यान पुâललेल्या जगावेगळ्या प्रेमाची कहाणी आहे. स्कॉट ग्रॅहॅम एक कसलेला ‘एसएएस’ (स्पेशल एअर सव्र्हिस) सैनिक होता. उत्तर आयर्लंड आणि फॉकलंड मोहिमेबद्दल त्याला शौर्यपदक मिळाले होते. ‘आयआयए’बरोबरच्या चकमकीत त्याने अनेक अतिरेक्यांना कंठस्नान घातले होते. मायरीड पॅâरेल ही ‘आयआयए’साठी बाँब पेरणारी एक लहानखुरी पण नितांतसुंदर तरुणी! या दोघांचे जीवघेणे आणि भयानक असे एक गुपित असते. आपल्या पक्षाच्या आणि सैन्याच्या नियमांना बगल देत ते अनेक वर्षे एकमेकांवर उत्कट प्रेम करत राहतात. ‘आयआरए’च्या तीन नि:शस्त्र अतिरेक्यांना रॉक ऑफ जिब्राल्टरवर गोळ्या घालून ठार करण्यात आले आणि स्कॉट आणि मायरिडच्या छुप्या प्रेमप्रकरणाचा शेवट झाला. ‘एसएएस’च्या इतिहासातला तो एक वादग्रस्त प्रसंग ठरला. स्कॉट ग्रॅहॅमच्या असाधारण प्रेमाचे आणि जगाला हादरवून सोडणाNया तीन हत्यांचे चित्तथरारक सत्यकथन ‘शूट टू किल’ मधून घडते. १४० पानांचा हा अनुवाद आपल्याला एका वेगळ्या विश्वाची सफर घडवतो. जॅकलिन गोल्ड ही ‘अॅन समर्स’ या एका प्रचंड यशस्वी ठरलेल्या रिटेल दुकानांच्या साखळीची, धडाडीची मुख्य कार्यकारी अधिकारी. ब्रिटनमधल्या सर्वात यशस्वी महिलांमध्ये तिची गणना होते. पण तिला हे यश सहजासहजी मिळालेले नाही. ‘अ वुमन्स करेज’मधून तिने आपली अद्भूत कहाणी लोकांसमोर आणली आहे. सावत्र वडिलांनी लहानपणी केलेला छळ. खरे प्रेम मिळवण्याच्या प्रयत्नात आयुष्यामध्ये घडलेली, हृदय भग्न करणारी अनेक वादळी प्रेमप्रकरणे, मूल होण्यासाठी आपले स्वत:चे कुटुंब निर्माण करण्यासाठी तिने केलेले अयशस्वी प्रयत्न, त्यातून पदरी आलेली निराशा आणि दु:ख तिने मोकळेपणाने सांगितले आहे. ‘अ वुमन्स करेज’ ही एक ज्वलंत आणि प्रभावी कथा आहे. प्रशांत तळणीकर यांनी केलेला अनुवाद आपल्याला खिळवून ठेवतो. लहानपणी वाचलेल्या गोष्टीतील राजा, ‘मी हात लावलेले सारे सोन्याचे होऊ दे’ असा वर मागत आजही सोन्यामागे धावत आहे. साNया जगभर तो वावरतो आहे. त्या कृतीचे परिणाम त्याला आणि इतर सर्वांना जाणवू लागले आहेत. परंतु प्रगतीचा मार्ग अजूनही धूसरच दिसतो आहे. अॅलेक्स पॅटाकोस लिखित ‘प्रिझनर्स ऑफ अवर थॉट्स’मधून स्वप्नापाठी पळण्याच्या या हव्यासाचे नेमके परिणाम दिसतात. व्यावसायिक आणि वैयक्तिक जीवनात संपन्न मार्गाची दिशा दाखवणारे, सुप्रसिद्ध मनोवैज्ञानिक डॉ. व्हिक्टर फ्रान्क्ल यांच्या तत्त्वांवर हे पुस्तक आधारित आहे. डॉ. अॅलेक्स पॅटाकोस यांनी लिहिलेल्या या पुस्तकाचा हल्लीच्या काळातही समृद्ध, अर्थपूर्ण जीवन जगायला उपयोग होऊ शकतो. अॅलेक्स पॅटाकोसलिखित या पुस्तकाचा अनुवाद डॉ. विजया बापट यांनी केला आहे. ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

Daily Loksatta 22-2-20

मुघल गेले, इंग्रज आले; मधे काय झाले?... इंडोनेशियामध्ये मसाल्यांच्या व्यापाराकरिता अयशस्वी प्रयत्न केल्यावर कंपनीने भारतावर भर दिला... ‘मुघल बादशहाला अंकित करणे हेच ईस्ट इंडिया कंपनीच्या भारतातील सत्तेचे परिणत स्वरूप’ हे तथ्य मांडू पाहणारे इतिहासका विल्यम डॅलरिम्पल यांचे हे नवे पुस्तक ईस्ट इंडिया कंपनीचा भारतात शिरकाव आणि विस्तार कसा झाला, याची रोचक कहाणी सांगते.. चिमूटभर इंग्रजांनी यथावकाश अख्खा भारत काबीज केल्याची कथा भारतात शालेय इतिहासामुळे ढोबळमानाने परिचित असते. मात्र २०१५ साली ऑक्स्फर्ड विद्यापीठात ख्यातनाम लेखक आणि खासदार शशी थरूर यांच्या छोटय़ा, परंतु घणाघाती भाषणाने इंग्रज वसाहतवादाचा भेसूर चेहरा जगभर पुन्हा एकदा उघड केला. समाजमाध्यमांमार्फत त्यांच्या भाषणाचे दृक्मुद्रण प्रसारित झाले आणि या विषयाबद्दल पुन्हा नव्याने चर्चा होऊ लागली. थरूर व जॉन विल्सन यांच्या पुस्तकांनंतर प्रख्यात लेखक विल्यम डॅलरिम्पल यांचे नवे पुस्तकही त्याच मालिकेतील आहे. संशोधन आणि ओघवती, रोचक मुद्दे अधोरेखित करणारी लेखनशैली या दोहोंची सांगड घालणाऱ्या मोजक्यांमध्ये डॅलरिम्पल यांची गणना होते. ३१ डिसेंबर १६०० रोजी इंग्लिश ईस्ट इंडिया कंपनीची स्थापना झाली. इंडोनेशियामध्ये मसाल्यांच्या व्यापाराकरिता अयशस्वी प्रयत्न केल्यावर कंपनीने भारतावर भर दिला. कापडासोबतच नीळ, गंधक, इत्यादी वस्तूंचा व्यापार होऊ लागला. या पुस्तकात सतराव्या शतकातील कंपनीची ओझरती चर्चा झाल्यामुळे त्यामागील पार्श्वभूमीची नीट कल्पना येते. सुरतेला वखार उघडण्यासाठी थॉमस रो या इंग्रज राजदूताने तत्कालीन मुघल सम्राट जहांगीरशी केलेल्या वाटाघाटींचे वर्णन सांस्कृतिक फरकांचे उत्तम उदाहरण म्हणून मुळातूनच वाचण्यासारखे आहे. मुंबई, कोलकाता आणि मद्रास ही ठिकाणे ब्रिटिश सत्तेचे तीन खांब कशी बनली, याचा इतिहासही इथे येतो. औरंगजेबाच्या काळात मुघल साम्राज्य ताकदवान असताना झालेल्या अँग्लो-मुघल युद्धातील कंपनीच्या पराभवाचे तपशीलही रोचक आहेत. एकूणच मुघल साम्राज्य एकसंध टिकून असतानाची सुव्यवस्था आणि सामर्थ्य यांपुढे युरोपीय कसे हतबल होते, हे डॅलरिम्पल आवर्जून सांगतात. यातच शिवचरित्राला थोडक्यात स्पर्श करून डॅलरिम्पल पुढे मुघल-मराठे संघर्ष विस्ताराने कथन करतात. पुढे मराठय़ांच्या उत्कर्षांची आणि मुघलांच्या अपकर्षांची नांदी सांगून ते वाचकांना एकदम नादिरशहाच्या आक्रमणापाशी नेऊन पोहोचवतात. नादिरशहाने केलेली दिल्लीची अनिर्बंध लूट हा मुघल साम्राज्याला, विशेषत: राजधानी दिल्लीला बसलेला मोठाच धक्का असून त्यानंतर मुघलांचे उरलेसुरले सामर्थ्यही संपू लागले. मुघल आणि अन्य भारतीय सत्तांमध्ये या घडामोडी चालू असतानाच इ.स. १७५० पासून बंगाल प्रांतात एकामागोमाग एक अतिशय वेगाने घटना घडू लागल्या. बंगालमध्येच ब्रिटिश साम्राज्याची पायाभरणी झालेली असल्याने तेथील घडामोडी अधिक विस्ताराने वर्णिलेल्या आहेत. बंगालमधील घडामोडी नवाब अलीवर्दीखान १७५६ साली मरण पावल्यापासून १७७० सालच्या दुष्काळापर्यंत बंगालचा आणि त्यासोबतच कंपनीचाही चेहरामोहरा आमूलाग्र बदलला. बंगाल हा कंपनीच्या शासनाखाली येणारा पहिला भारतीय प्रदेश बनला. व्यापारी संस्थेपासून एका सामर्थ्यशाली सत्तेपर्यंत कंपनीचा प्रवासही प्रथम इथेच झाला. या अभूतपूर्व स्थित्यंतराची कहाणी डॅलरिम्पल विस्ताराने सांगतात. अलीवर्दीखानानंतर त्याचा नातू सिराजउद्दौलाच्या मनमानी कारभारावर कुटुंबीयांसोबतच जगत्सेठसारखे सावकारही नाखूश होते. इंग्रजांसोबतच्या वादामुळे सिराजने कोलकात्यावर स्वारी करून कब्जा केला. प्रत्युत्तरादाखल मद्रासहून क्लाइव्ह आणि वॉट्सनने पाठवलेल्या सैन्याने कोलकाता व चंद्रनगरचे फ्रेंच ठाणे ताब्यात घेतले आणि त्यातूनच प्लासीची लढाई झाली. मीरजाफरच्या दगाबाजीमुळे सिराजचा त्यात पराभव झाला. मीरजाफर आणि कंपनीमधील कराराप्रमाणे सिराजला मारण्यात आले. मीरजाफरशी संबंध सुरुवातीला चांगले असूनही बंगालमधील अराजक थांबवण्यात आलेल्या अपयशामुळे त्याला हटवून त्याचा जावई मीरकासिमला नवाब करण्यात आले. मीरकासिमने अल्पावधीतच राज्यकारभारात चांगला जम बसवून बंगालची आर्थिक घडी अंशत: नीट बसवली. दिल्लीहून निसटून बंगालमध्ये आलेल्या नामधारी मुघल बादशहा शाहआलमकडून बंगालची दिवाणगिरीही स्वत:ला मिळवली. इंग्रजांच्या उद्धटपणा आणि करचुकवेगिरीला वैतागलेल्या मीरकासिमने शाहआलमसोबतच अवधच्या शुजाउद्दौलासोबत युती केली. शाहआलमच्या दिल्लीतील पुन:स्थापनेसोबतच इंग्रजांची खोड मोडणे हा या युतीचा मुख्य हेतू होता. पण १७६४ मध्ये बक्सारच्या लढाईत इंग्रजांनी या त्रिकुटाचा पराभव केला. शुजाउद्दौलाने स्वत: मीरकासिमला कैद करून त्याची संपत्ती हडपली. इंग्रजांनी शुजाउद्दौलाशी फायदेशीर करार करून त्याला धाकात ठेवले. शाहआलमला अलाहाबादेत ठेवून त्याच्या हस्ते बंगालची दिवाणगिरी मिळवली. अशा प्रकारे कंपनीला भारतातील सर्वात सुपीक आणि श्रीमंत प्रांत जवळपास आयताच ताब्यात मिळाला. कंपनीने त्याचा पुरेपूर फायदा उठवून बंगाल लुटण्यास सुरुवात केली. या घटनांमधील बारकावे डॅलरिम्पल यांच्या ओघवत्या शैलीत वाचून घटनांच्या वेगाची आणि दूरगामी परिणामांची कल्पना येते. शुजाउद्दौलाचा बेरकीपणा आणि त्याच्याही वरताण करणाऱ्या इंग्रजांची कुटिलता वाचकांसमोर यथातथ्य उभी राहते. यामुळे कंपनीचे उखळ प्रमाणाबाहेर पांढरे झाले. पण बंगालमधील जनसामान्यांसाठी कंपनीचे शासन म्हणजे मरण होते. याचे प्रत्यंतर १७७० सालच्या दुष्काळात आले. कमी पावसामुळे पिकांवरही परिणाम झाला, बंगालभर अन्नान्न दशा होऊनही मोजके अपवाद वगळता कोणत्याही सवलतीशिवाय कंपनीने वसुली चालूच ठेवली. परिणामी कंपनीला मोठा फायदा होऊन भांडवलदारांनाही उत्तम परतावा मिळाला. समकालीन साधनांआधारे याचे करुण चित्र डॅलरिम्पल उभे करतात. हळूहळू बंगालमधील अत्याचारांची कहाणी इंग्लंडपर्यंत पोहोचली. तत्कालीन छापील माध्यमांद्वारे हा विषय अखेरीस पार्लमेंटमध्ये पोहोचल्यावर क्लाइव्हसह अनेकांवर भ्रष्टाचाराचे आरोप होऊन त्यांना पदच्युत करण्याचे प्रयत्नही झाले. त्यात पुरेसे यश न येताही तत्कालीन पंतप्रधान लॉर्ड नॉर्थने कंपनीला पार्लमेंटप्रति उत्तरदायी करण्यात यश मिळवले. याच सुमारास नुकत्याच दिलेल्या परताव्यामुळे आणि अनेक युद्धांमुळे कंपनीवरचा आर्थिक बोजा वाढला होता. इंग्लंडमधून घेतलेल्या कर्जाची परतफेड आणि कस्टम डय़ुटी भरण्यात १७७२ मध्ये प्रथमच कंपनीला अपयश आले. परंतु पार्लमेंटचे जवळपास ४० टक्के सदस्य हे कंपनीचे शेअरहोल्डर असल्याने आणि इंग्लंडचा जवळपास निम्मा परदेशी व्यापार कंपनीतर्फे होत असल्यामुळे पार्लमेंटतर्फे कंपनीला ‘बेल-आऊट’ करण्यात आले. कंपनीवर नियंत्रणाचे बहुतेक प्रयत्न हे कंपनी आणि पार्लमेंट सदस्य व राजघराणे यांची मिलीभगत असल्याने अयशस्वी होत. साधनशुचितेकडे पूर्ण दुर्लक्ष करून हेतू साध्य करणारा कंपनीचा मनमानी कारभार वाचकांच्या मनावर बिंबवण्यात डॅलरिम्पल यशस्वी झाले आहेत. यादरम्यानच शाहआलम महादजी शिंदेंच्या संपर्कात होता. त्यांच्या मदतीने १७७३ मध्ये तो पुन्हा दिल्लीच्या गादीवर बसला. त्याचा सरदार नजफखान आणि महादजी शिंदे या दोघांनी रोहिल्यांवर स्वारी केली. पत्थरगडला नजीबखानाचा मुलगा झाबेताखान याचा दोघांनी पराभव केला. झाबेताखानाचा मुलगा गुलाम कादिर याला मुघलांच्या हवाली करण्यात आले. शाहआलमने त्याची चांगली काळजी घेऊनही त्याला नपुंसक केल्याने गुलाम कादिर त्याच्यावर चिडून होता. पुढे शाहआलमची व्यवस्था लावून महादजी अन्यत्र मोहिमांसाठी निघून गेले तेव्हा नजफखानाने दिल्लीच्या आसपासचा काही भाग आपल्या कौशल्याने जिंकून घेतला. एका दशकभराने नजफखानही मरण पावल्यावर शाहआलमची शेवटची आशाही मावळली. पुढे १७८८ मध्ये गुलाम कादिरने महादजी शिंदे हे राजस्थानात असल्याचा फायदा घेऊन रोहिल्यांच्या छोटय़ा सैन्यासह दिल्लीवर हल्ला करून राजपरिवारावर अनन्वित अत्याचार व लूटमार केली. महादजी शिंदे परत आल्यानंतर त्यांनी गुलाम कादिरला पकडून ठार मारले. शाहआलमने आपला बचाव आणि मुघल साम्राज्याच्या स्थापनेसाठी केलेल्या अनेक खटपटींचे तपशीलवार वर्णन या पुस्तकात आलेले आहे. विशेषत: शाहआलमची इतकी तपशीलवार माहिती अन्यत्र मिळणे विरळाच. सामान्यत: दुर्लक्षित असलेला हा पैलू डॅलरिम्पल विस्ताराने सांगतात. दोन आव्हाने : मैसूर आणि मराठे कंपनीला आव्हान देऊ शकणाऱ्या दोनच सत्ता आता उरल्या होत्या- मैसूर आणि मराठे. हैदरअलीने १७६७ व १७८० मधील पोल्लिलूरच्या लढाईत कंपनीच्या केलेल्या दणकेबाज पराभवांमागे कुशल लष्करी नियोजन होते. हैदर आणि त्याचा पुत्र टिपू सुलतान या दोघांनी कंपनीप्रमाणेच आपल्याही वखारी देशोदेशी उघडण्यासोबतच आरमारही विकसित केले होते; परंतु वेळ आणि पैशाअभावी ते मागे पडले. परदेशात आपले प्रतिनिधी पाठवून आंतरराष्ट्रीय साहाय्य मिळवण्यासाठीही टिपूने खूप खटपट केली होती. फ्रेंचांकडून तंत्रज्ञानाची आयात करून आपले लष्कर अद्ययावत ठेवण्यात त्यांना यशही मिळाले होते. विशेषत: हैदरच्या काळात दक्षिण भारतात मैसूरचे सामर्थ्य खूप वाढले होते. पण पुढे टिपूच्या काळात मैसूरचे मराठे व निजामाशी असलेले संबंध पूर्वीपेक्षा बिघडल्याने मैसूरचे सामर्थ्य कमी कमी होत गेले. अखेरीस १७९२च्या तहान्वये टिपूला कंपनीस बराच प्रदेश द्यावा लागला. बंगालनंतर कंपनीला झालेला हा मोठाच प्रदेशलाभ होता. धर्मवेड आणि अनावश्यक क्रूरपणा या अवगुणांनीही टिपूचे खूप नुकसान केले. १७९९ मध्ये अखेरच्या अँग्लो-मैसूर युद्धात टिपू मरण पावल्यावर मैसूरचा धोका ब्रिटिशांसाठी नष्ट झाला. मैसूरच्या तांत्रिक, लष्करी (रॉकेट्स) व आर्थिक सुधारणांची तपशीलवार चर्चा करून डॅलरिम्पल दाखवून देतात की, भारतीय राज्येही कंपनीला तिच्याच युक्त्या वापरून हरवू शकत होती. त्याचे स्पष्ट प्रत्यंतर मैसूरसंबंधित प्रकरणे वाचताना येते. हैदराबादच्या निजामासोबत तैनाती फौजेचा करार अगोदरच केलेला असल्याने इंग्रजांचे पुढील शत्रू मराठेच होते. १७७९ मध्ये प्रथम अँग्लो-मराठे युद्धात अनेक ठिकाणी इंग्रज लष्कराला मराठय़ांनी गनिमी काव्याने हतबल केले. १७८२ मधील सालबाईच्या तहाने दोहोंत शांतता प्रस्थापित होऊनही इंग्रजांनी मराठय़ांच्या दुफळीचा फायदा घेण्यासाठी बरेच प्रयत्न केले. नाना फडणवीसांनी कंपनीची चाल ओळखून निजाम आणि हैदर यांच्याशी युतीचा प्रस्ताव ठेवला होता; परंतु टिपूच्या आडमुठेपणामुळे पुढे युती झाली त्याच्याविरुद्ध! नानांचे राजकारण पाहता, डॅलरिम्पल त्यांना ‘मराठा मॅकिआव्हेली’ असे सार्थ संबोधन वापरतात (निकोलो मॅकिआव्हेली (इ.स. १४६९ ते १५२७) हा इटलीतील राजकीय तत्त्वज्ञ होता.). महादजी आणि नाना या दोघांच्याही मरणानंतर मराठेशाहीत अराजक डोके वर काढू लागले. महादजींनी डय़ुबॉइन या फ्रेंच सेनापतीच्या साहाय्याने विकसित केलेली आणि अखिल उत्तरेत गाजलेली सेना पुढे दौलतराव शिंदे नीट वापरू शकले नाहीत. होळकरांच्या सत्तासंघर्षांत दुसऱ्या बाजीराव पेशव्यांनी हस्तक्षेप केल्याने चिडलेल्या यशवंतराव होळकरांनी १८०२ मध्ये पुण्यावर हल्ला केला. त्याला भिऊन पेशवे पळून इंग्रजांना जाऊन मिळाले. पुढे पेशव्यांशी १८०३ मध्ये तैनाती फौजेचा करार करून इंग्रजांनी त्यांना आपल्या अंकित केले आणि त्याच एक-दोन वर्षांत शिंदे आणि होळकरांचाही पराभव करून त्यांच्याशीही तसेच करार केले. उत्तरेत लेक नामक सेनापतीने दिल्लीवर स्वारी करून नामधारी मुघल बादशहाला कंपनीअंकित केले. इथे पुस्तकातील कथाभाग संपतो. मुघल बादशहाला आपल्या अंकित करणे हेच लेखकाच्या मते कंपनीच्या सत्तेचे परिणत स्वरूप असल्याचे दिसते. बलस्थान आणि मर्यादा मराठेशाहीतील गुंतागुंतीच्या आणि महत्त्वाच्या या घटनाक्रमाचा परामर्श डॅलरिम्पल त्रोटकपणेच घेतात. कंपनीला हरवण्याची मराठय़ांची क्षमता, नामधारी मुघल बादशहाला आपल्या अंकित करणे, आदींचा उल्लेख करूनही त्यासंबंधीचे विशेष तपशील ते देत नाहीत. तुलनेने शाहआलमच्या खटपटींना बरीच जागा मिळते. इंग्रजांचे सर्वात प्रबळ आरमारी शत्रू असलेल्या आंग्रेंचा साधा उल्लेखही येत नाही. याखेरीज खटकणारी गोष्ट म्हणजे तत्कालीन भारतातील सत्तासंघर्षांकडे डॅलरिम्पल मुघलकेंद्री दृष्टिकोनातूनच पाहतात. मुघलांना नामधारी प्रतिष्ठा असूनही शेवटी मराठय़ांना हरवूनच कंपनीने भारतावर राज्य केले, हे सत्य या पुस्तकातून पुढे येत नाही. अठराव्या शतकाकडे ‘अराजकाचे शतक’ म्हणून बघण्याची पूर्वी परंपरा होती; कारण ब्रिटिशांच्या समर्थनासाठी त्याचा उपयोग होत असे. याविरुद्धच्या संशोधनानंतरही हा जुना समज कायम आहे. मुघल आणि ब्रिटिश यांमधील स्थित्यंतराच्या काळातील एक प्रादेशिक सत्ता इतके दुय्यम स्थान मराठेशाहीचे खचितच नव्हते. या पुस्तकाद्वारे मराठय़ांच्या इतिहासाला न्याय मिळत नाही, हे खेदाने म्हणावे लागते. या मोठय़ा त्रुटी सोडल्यास, कंपनी व क्लाइव्ह, हेस्टिंग्ससारख्या कंपनीच्या अधिकाऱ्यांबद्दल पुस्तकात मोठी तपशीलवार माहिती मिळते. कंपनीच्या साम्राज्यवादी मनोवृत्तीवर लेखकाने टीका करूनही, विशेषत: वॉरन हेस्टिंग्सने केलेल्या भ्रष्टाचाराचा उल्लेखही इथे येत नाही. त्याच्या महाभियोगाची प्रसिद्ध कहाणी मोठय़ा विस्ताराने येऊनही एकुणात त्याचे समर्थनच सापडते. तेच क्लाइव्हच्या राक्षसी महत्त्वाकांक्षेचे वर्णन विस्ताराने येते. तांत्रिक प्रगतीपेक्षा कंपनीचे भारतातील अफाट आर्थिक सामर्थ्य हाच भारतातील त्यांच्या बंगालनंतरच्या विजयाचा पाया असल्याचे डॅलरिम्पल आवर्जून सांगतात. ब्रिटिश सैन्यापेक्षाही दुप्पट असलेले कंपनीचे सैन्य आणि त्याआधारे भारतात मनमानी करणारी कंपनी, तिच्यावर नियंत्रण ठेवायला धडपडणारे ब्रिटिश अधिकारी, जगभरातील कंपनीचा जगड्व्याळ कारभार यांची उत्तम कल्पना पुस्तक वाचून येते. उत्तम छपाई, अनेक चित्रे आणि विविध स्रोतांमधील रोचक आकडेवारी दिल्याने पुस्तक अधिक वाचनीय होते. विषयच मोठा असल्याने कैक ठिकाणी योग्य तो न्याय दिला गेलेला नाही. हे अटळ नक्कीच म्हणता येणार नाही. ब्रिटिश आणि मुघल इतिहासातील नेहमीची तथ्ये सोप्या भाषेत काही ठिकाणी अधिक माहितीसोबत सांगितली आहेत, त्यावरून तुलनेने थोडय़ा अधिक तपशिलात या सत्तांतराची ढोबळ कल्पना हे पुस्तक वाचून येते. हेच याचे बलस्थान व मर्यादाही! -निखिल बेल्लारीकर | ...Read more

PARVA
PARVA by DR. BHYRAPPA S. L. Rating Star
SAPTAHIK SAKAL 22-02-2020

भैरप्पांची ‘पर्व’ कादंबरी मराठीत उशिरा आली. कादंबरी असूनही महाभारतातल्या सर्व अद्भुत घटना भैरप्पांनी तर्काच्या चौकटीत बसवल्या आहेत. ज्योतिष्यांनी वर्तवलेले कंसवधाचे भाकीत, जरासंधवध, जयद्रथाला ठार करताना सूर्यास्ताचा आभास आणि इतर सर्व. यात द्रोणाचार्यएकलव्य आणि परशुराम-कर्ण यांचे संबंध चक्क सौहार्दाचे दाखवले आहेत. जरासंधाला कृष्ण ‘थोडा सुंदर, पण विलक्षण आकर्षक चेहरा’ असा दिसतो! अनेक फ्लॅशबॅक्स असूनही कादंबरी रटाळ होत नाही. शेवटच्या प्रकरणात युद्धाचे भीषण परिणाम आणि नैसर्गिक आपत्ती सामोऱ्या येतात. -विजय तरवडे ...Read more