* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: UGVATI MANE
  • Availability : Available
  • ISBN : 9788177661088
  • Edition : 5
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 156
  • Language : MARATHI
  • Category : SHORT STORIES
  • Available in Combos :ANAND YADAV COMBO 33 BOOKS
Quantity
A STORY COMES IN DIFFERENT FORMS, IT SEARCHES THROUGH THE DIFFERENT MODES OF LIFE. NONE OF THE EXPERIENCES OR FORMS OF LIFE ARE FORBIDDEN TO IT. AT THE SAME TIME, THE WRITER UNDERGOES SOME PARTICULAR LIFESTYLE. HE EXPRESSES THIS THROUGH HIS WRITINGS. STILL, HE TRIES TO TAKE AN AIM AT THE UNIVERSAL HAPPENINGS BASED ON HIS PERSONAL EXPERIENCES. THIS IN TURN MAKES THE STORY UNIVERSAL WITH ITS PECULIAR BODY AND FORM. THIS IS A UNIQUE FEATURE OF THE ARTISTIC STORIES. WE TASTE THE TRUENESS OF THIS THROUGHOUT ANAND YADAV`S STORIES SKETCHED IN "ZADVATA`, LITERALLY MEANING THE WAYS IN A JUNGLE. EVEN THOUGH THE AUTHOR IS EXPLAINING HIS PERSONAL EXPERIENCES, THE READERS FIND THEM TO BE UNIVERSAL. EACH AND EVERY LEAF OF ALL THE TREES MAKE THIS COME TRUE.
मानवी जीवनात ‘मूल’ या घटनेला एक अजोड स्थान आहे. वंशसातत्याचं मूळ रुजणं म्हणजे मूल असणं. मूळ म्हणजेच मूल. ते असेल तरच संसारवृक्ष बहरतो, फुलतो आणि फळाला येतो. नसेल तर कोमेजतो, वाळतो, निष्पर्ण होऊन शेवटी नष्ट होतो. मूल असणं म्हणजे स्वत:च पुन्हा नव्यानं जन्माला येणं. नवं शरीर, नवं मन घेऊन पुन्हा जगण्यास प्रारंभ करणं. कुणाचं तरी आईबाप, बहीणभाऊ होऊन जगणं, हे आपल्या सड्याफटिंग, एकट्या जगण्यापेक्षा किती वेगळं असतं, याचे पडताळे येऊन आपण रसिक इथं थरारून जातो; समृद्धही होतो.
राज्य पुरस्कार २००२-०३
Video not available
Keywords
#झोंबी #(महाराष्ट्र राज्य शासन पुरस्कार १९८८-८९) #(महाराष्ट्र राज्य शासन पुरस्कार १९८८-८९) #(दि फेडरेशन ऑफ इंडियन पब्लिशर्स -उत्कृष्ट ग्रंथनिर्मिती पुरस्कार १९८९) #(मारवाडी संमेलन पुरस्कार १९९०) # (साहित्य अकादमी पुरस्कार १९९०) #(प्रवरानगर - विखेपाटील पुरस्कार १९९१) #(संजीवनी साहित्य पुरस्कार, कोपरगाव १९९४) # नांगरणी # (रोहमारे ग्रामीण पुरस्कार १९९०) #घरभिंती #काचवेल #माऊली # (कालीमाता साहित्य पुरस्कार १९८६ #परिमल लेखन पुरस्कार १९८६ # नटरंग #(महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार १९८२) # गोतावळा # शेवटची लढाई #(राज्य पुरस्कार २००१-०२) #भूमिकन्या #झाडवाटा # उगवती मने #(राज्य पुरस्कार २००२-०३) # आदिताल # डवरणी #माळावरची मैना # घरजावई #खळाळ #उखडलेली झाडं #सैनिक हो, तुमच्यासाठी... #मळ्याची माती #मायलेकरं #साहित्यिकाचा गाव #मातीखालची माती #स्पर्शकमळे #पाणभवरे #साहित्यिक जडण-घडण # ग्रामसंस्कृती #(रा. ना. सबनीस वाङ्मयपुरस्कार २००२) # मराठी लघुनिबंधाचा इतिहास #साहित्याची निर्मिती प्रक्रिया #ग्रामीणता : साहित्य आणि वास्तव आत्मचरित्र मीमांसा #"ग्रामीण साहित्य : स्वरूप व समस्या #(राज्य पुरस्कार १९८३) # मराठी साहित्य - समाज आणि संस्कृती #१९६० नंतरची सामाजिक स्थिती आणिसाहित्यातील नवे प्रवाह # डॉ. आनंद यादव - एक साहित्यिक प्रवास #ZOMBI #NANGARNI #GHARBHINTI #KACHVEL #MAULI #NATRANG #GOTAVALA #SHEVATCHI LADHAI #BHUMIKANYA #ZADVATA #UGVATI MANE #AADITAL #DAVARNI #MALAVARCHI MAINA #GHARJAWAI #KHALAL #UKHADLELI ZADE #SAINIK HO TUMACHYASATHI #MALYACHI MATI #MAI LEKARA #SAHITYIKACHA GAON #MATIKHALCHI MATI #SPARSHKAMALE #PANBHAVARE #SAHITYIK JADAN-GHADAN #GRAMSANSKRUTI #MARATHI LAGHUNIBANDHACHA ITIHAS #SAHITYACHI NIRMITI PRAKRIYA #GRAMINTA SAHITYA ANI VASTAV #AATMACHARITRA MIMANSA #GRAMIN SAHITYA : SWARUP ANI SAMASYA #1960 NANTARCHI SAMAJIK STHITI ANI SAHITYATEEL NAVE PRAVAH #DR. ANAND YADAV EK SAHITYIK PRAVAS
Customer Reviews
  • Rating StarDAINIK TARUN BHARAT (MUMBAI)

    उमलत्या कळ्यांचा अद्भुत सुगंध... ‘उगवती मने’ हा आनंद यादव यांचा कथासंग्रह आपल्याला एका वेगळ्या विश्वात घेऊन जातो. मानवी जीवनात संसारामध्ये ‘मूल असणे’ या घटनेला एक महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. घरात मूल असेल तर संसार बहरतो, फुलतो, नसेल तर सर्व जीवनावर कोमजलेली कळा येते. एकटं जगण्यापेक्षा आई-बाप, बहीण-भाऊ अशा गोतावळ्यात जगणे किती समृद्धीचे आहे हे ज्याचे त्यानेच अनुभव घेऊन पाहायचे असते. घराघरातील, आसपासची, निरनिराळ्या वयाची, वेगवेगळ्या परिस्थितीतील मुलं, त्यांच्या भावना, त्यांचे अजाण वर्तन, त्यांचे मुक्त विचार याने आपले प्रौढ मन नेहमीच गोंधळात पडते. परिस्थितीने गांजलेला, दिवसभर उपाशीपोटी वणवण करणारा बाळक्या अन् त्याच्या आईची त्याच्या पोटाला दोन घास देता यावेत म्हणून चाललेली धडपड आपले मन कासावीस करते. आबा उठत का नाहीत या प्रश्नाचे वेड्यावाकड्या यशवंताजवळ उत्तर नसते. तर आता याचे पुढे कसे होईल हा प्रश्न आपल्या मनात घोळत राहतो. वंशाला दिवा हवा म्हणून कर्मठ आजीने केलेले अग्निदिव्य आपल्याला निरुत्तर करते. सटवीने मांडलेल्या डावात शेवटी दत्तू पार चीतपट होतो. मुलाची आई लहानपणी गेल्याने बापलेक दोघांचीही होणारी फरफट आपल्याला व्यथित करते. असे गरिबीने आणि खेडेगावातल्या वातावरणाने निर्माण झालेल्या मुलांच्या भावविश्वाचे दर्शन आपल्याला चकित करते. शहरी स्पर्श असलेली ‘सार्वचा पुत्र’ ही गोष्ट वडीलकीच्या अभिमानाचे गर्वहरण करणारी आहे. खरंतर मुलंच प्रौढ व्यक्तींना खूप शिकवत असतात. त्यांना नव्या वाटेने विचार करायला भाग पाडतात. बालमनाचे एक स्वतंत्र समृद्ध विश्व असते पण त्याची चाहूल घेण्याएवढा मनाचा मोठेपणा आपल्याजवळ हवा. बालमनाची विविध रूपे अनोख्या शैलीत इथे सामोरी येतात. सूक्ष्म, सखोल पातळीवरचा जीवन व्यापार अनुभवतात आपले जून, निबर मनही कोवळे होऊन जाते. उमलत्या कळ्यांचा हा अद्भुत सुगंध कितीतरी वेळ मनाशी रेंगाळत राहतो. -रजनी वैद्य ...Read more

  • Rating StarDAINIK KESARI 26-10-2003

    कोवळ्या बालमनांच्या कथा... मराठी साहित्यात डॉ. आनंद यादव हे एक महत्त्वपूर्ण असे नाव आहे. ‘उगवती मने’ हा त्यांचा अलीकडे प्रकाशित झालेला कथासंग्रह आहे. या पूर्वी ‘खळाळ’, ‘डवरणी’, ‘उखडलेली झाडे’, ‘आदिताल’, ‘घरजावई’, ‘माळावरची मैना’ इत्यादी कथासंग्रही तयांचे प्रसिद्ध झालेले आहेत. १९६० नंतर मराठी साहित्यात जो ग्रामीण साहित्याचा प्रवाह आला, त्यामुळे ग्रामीण कथाकार म्हणून डॉ. आनंद यादव यांचे योगदान खूप मोठे आहे. ‘उगवती मने’ या कथासंग्रहातून ग्रामीण जीवनाचे विविध पैलू दिसून येतात. ग्रामीण माणसांची सुख-दु:ख हा त्यांच्या कथांचा केंद्रबिंदू आहे. जीवनातल्या ताणतणावांना, संघर्षाला सामोऱ्या जाणाऱ्या या कुटुंबातील बालमनाची विविध रूपे तयांनी टिपलेली आहेत. आजूबाजूच्या परिसराचा, घडणाऱ्या घटनांचा, माणसाच्या कृती-उक्तीचा बालमनावर कसा परिणाम होतो, अनेकविध घटनांचे अर्थ ते कसे लावतात. याचे प्रत्ययकारी चित्रण कथांतून येते. फ्रॉईडने माणसाच्या मनाची जाणीव, अर्धजाणीव आणि नेणीव असे तीन स्तर कल्पिलेले आहेत. या नेणिवेच्या स्तरावरचे अबोधमन डॉ. आनंद यादव यांनी उलगडून दाखविलेले आहे. कुटुंबात मूल असणे हा एक समृद्ध करणारा अनुभव असतो. त्या मुलाच्या जगण्यात पुन: पुन्हा आपणही जगत असतो. ही बालमने प्रौढ मनाला दर क्षणाला वेगळे अनुभव देतात. त्यांचे स्वत:चेही एक आगळेवेगळे बालविश्व असते. या कोवळ्या बालमनाचे दर्शन या संग्रहातील कथांतून होते. संग्रहातील सगळ्याच कथांमधून ग्रामीण परिसर येतो. ग्रामीण माणसाचे जीवन, त्यांची जीवनशैली, नियतीचा खेळ, नशिबाचा घोळ, दारिद्र्य, उपासमार, अज्ञान, निरक्षरता यांना लपेटून या कथा लिहिलेल्या आहेत, असे असूनही या माणसांच्या जगण्याचा आवेश मात्र अभंग आहे. ‘अन’ या कथेतला बाळक्या वडिलांच्या पश्चात आईने दुसऱ्याशी ठेवलेले संबंध पाहून सैरभर होतो. ‘बाप्पा’ कथेतला छोटा यशवंता तिरडीवर ठेवलेल्या वडिलांच्या अंतिम दर्शन घेताना सहजपणे ‘गणपती बाप्पा मोरया’ म्हणतो. काळा धागा मधली म्हातारी महादेवी फक्त मरण येत नाही म्हणून जगत असते, पण घरात जन्मलेल्या पणतवाचे मुख पाहताच पुन्हा हर्षभरीत होते. आपले सरलेले आयुष्य पुन्हा एकदा मागे वळून पाहू लागते. ‘चित्रपट’ ही मूल होत नसलेल्या सरू आणि दत्तू या जोडप्याची कथा हृदयद्रावक आहे. ‘पोरकं घर’ मधला गोंदा बायको गेल्यावर लहान मुलाला सांभाळायला कुणीतरी बाईमाणूस हवे आहे म्हणून पुन्हा लग्न करायला निघतो, पण त्याला कळून चुकलेले असते की या पोरक्या मुलाला सावत्र बहीण भाऊ झाल्यावर ते अधिकच पोरकं होणार आहे. ‘कंदुरी’ कथेत घरातल्या शेरडासाठी जीव टाकणारा हेंदू येतो. ‘पाखर’ या कथेत नामा, गुंडा, शिध्या ही गावातल्या जनीवर प्रेम करणारी मुलं तिच्या लग्नात अनेक आठवणींना मनातल्या मनात उजाळा देत अबोलपणे आपले प्रेम व्यक्त करतात. ‘दाट किर्र गवत’ या कथेत छोटा आन्ध मृत्यू पावलेल्या छोट्या मैत्रिणीच्या आठवणीत गुंतून पुन: पुन्हा जगत असतो. ‘उपाशी जा’ या कथेतील ऐन दिवाळीच्या दिवशी भुकेने अर्धमेले झालेल्या भिक्या, शंकऱ्या, रत्नी या लहानग्या जीवांची घालमेल हृदयाला पीळ पडणारी आहे. या सर्वच कथांतील प्रसंग, पात्र, निसर्ग, परिसर, बोलीभाषा ग्रामीण आहेत. ग्रामीण बोलीभाषेमुळे कथाविषय झालेल्या ग्रामीण जीवनानुभवाला वास्तवाचे भाव आलेले आहेत. सहजता, नेमकेपणा, चित्रमयता ही आनंद यादव यांच्या लेखनाची वैशिष्ट्ये आहेत. अस्सल जीवनानुभव आणि कलात्मक मांडणी यांचा समतोल आनंद यादव यांनी साधलेला आहे. ‘उगवती मने’ या कथासंग्रहातून ग्रामीण बालविश्वाच्या मनोभूमिकेचा घेतलेला वेध परिणामकारक आहे. या कथासंग्रहाचे मुखपृष्ठ अतिशय बोलके आहे. फळातून फुटलेला कोंब मानवी जीवनाविषय बरेच काही सांगून जातो. एकूणच हा कथासंग्रह वास्तवाचे भान देणारा आहे. वाचनीय आहे. -ज्योत्स्ना आफळे ...Read more

  • Rating StarDAINIK LOKSATTA 17-08-2003

    छोट्यांच्या मोठ्या मनाची चित्रे... आजूबाजूच्या समाजात वावरत असताना एखादे सर्जनशील मन अनुभवांचं गाठोडं हाती घेत, निसर्ग आणि प्रत्यक्ष जीवन यांची सांगड घालत जाते. निसर्गातले उमलते रूजते कोंब आणि आसपासची निरागस मुले यातील साधर्म्य ते मन शोधत राहते. विवध वयोगटातील भिन्न परिस्थितीतील मुले, त्यांचे वर्तन, त्यांच्या भावना यांचा मागोवा शब्दांकित करायचा मोह टाळता येत नाही. अशाच काही अबोध बालमनांचा वेध डॉ. आनंद यादव यांनी आपल्या ‘उगवती मने’ या कथासंग्रहातून मोकळेपणाने घेतलेला आहे. डॉ. यादव यांचे ग्रामीण भागांशी, तिथल्या समस्यांशी फळत्या-फुलत्या निसर्गाशी आणि तिथल्या जीवनाशी अतूट नाते आहे. त्यांच्या संवदेनशील मनाने या बालमनाची टिपलेली ही रूपे, त्या साऱ्या व्यक्तिरेखा मनाला वेढून राहतात, असेही काही जगणे असते, असेही त्यांचे प्रश्न असतात, याचे भान या साऱ्याच कथा देतात. ‘ऊन’ कथेतला बाळ्या, दारिद्र्याची पासोडीच अंगावर बाळगणारा, अन्नाला मोताद, वडील नसल्याने पोटाची भुकेने आईने कुणीलातरी जवळ केलेले, तो घरी आला की बाळक्याला घराबाहेर घालवले जायचे. भुकेच्या जाणिवेबरोबर गोंधळलेल्या मनाने वावरणारा बाळक्या आईने घर उघडावे यासाठी आकांत करणारा बाळक्या, त्याचे मनातले कंगोरे अस्वस्थ करून टाकतात. आई-वडिलांविना पोरक्या असलेल्या यशवंताचा जीवापाड सांभाळ करणारे आबा. भाऊबंदकीपासून आपली मालमत्ता आपल्या पाच वर्षांच्या नातवासाठी दूर ठेवणारे हे आजोबा. त्यांच्या मृत्यू नातवाच्या अबोध मनाला जाणवतच नाही. अखेरच्या प्रवासासाठी छान कपड्यातील, फुलांच्या राशीतली आबांची मूर्ती पाहून त्याला प्रेमाचे भरते येते. अन् अभावितपणे तो ओरडतो, ‘गणपती बाप्पा मोरया’ लेखकाने केलेला कथेचा शेवटही समर्पक आहे. ‘‘त्याचा माणसाएवढा उंच गणपती पाण्यात पडायला चालला होता.’’ ‘काळा धागा’ या कथेतल्या महादेवीच्या मनातली आंदोलने ज्या प्रभावीपणे कथेत व्यक्त झालेली आहे, त्याच प्रभावीपणे अपत्याची वाट पाहणाऱ्या सरू आणि दत्तूच्या मनातली स्पंदनेही लेखकाने सहजपणे चित्रित केली आहेत. सरूने मृत मुलाला जन्म दिल्यानंतर दु:खी झालेला दत्तू डॉक्टरांकडून स्वत:च्या पुरुषत्वाविषयी शंका घेतच बाहेर पडतो. पिंजऱ्यातला पोपट आणि पाळलेले मोतीराम माकड वास्तवाची जाणीव त्याला करून देतात. त्यांच्या भुकेल्या नजेरतील तृप्ती त्याचे मन थंड करीत जाते. ‘पोरकं घर’ या कथेतल्या महादेवाच्या मनातील दोलने वाचताना पुरुषांच्या मनाचा तळ किती गहिरवलेला असतो, त्यांच्या मनातले कढ किती तीव्र असतात, याचाही प्रत्यय येतो. दुसऱ्या अपत्याला जन्म देताना पत्नीचा झालेला मृत्यू महादेवाला अस्वस्थ करतो. प्रथम अपत्याच सांभाळ करताना येणाऱ्या समस्यांना तोंड देताना कावलेला महादेव एक डोळ्याने आंधळ्या मुलीशी तडजोड म्हणून लग्न करायला तयार होतो. आपल्या छोट्या पोरग्याला लग्नाचे सांगताना तो आपला आपणच अंतर्मुख होत जातो. दुसऱ्या मुलाची वाट पाहणारा, पहिल्या रोगट मुलावर रागवणारा ‘दिवा’ कथेतला बाबू, पत्नीने मुलीला जन्म दिल्यावर रोगट मुलगा हाच आपला वंशाचा दिवा हे पटून त्याच्याशी वागण्यात बदल करणारा बाबू, हा समाजातील एका वृत्तीचे प्रतिनिधित्व करणारा आहे. ‘पाखर’मधल्या जनीला काळ्या जमिनीसारखा दिसणारा नवरा आई-बापांनी बघून दिल्याचे सोयरसुतक अजिबात नव्हते. आपल्याच नादात ‘लग्ना’चा आनंद घेणारी जनी आणि झाडावरून रानावनात उडणारी पाखरं यांचे एक सुंदर चित्रण या कथेत केलेले आढळते. भिंत खचल्यामुळे त्या खाली गाडल्या गेलेल्या पोरावरची माती दूर करताना सातप्पाची मानसिकता, ‘पावसाचं पोर’ झालेल्या शाम्याला सतावणारी मुलं, पण त्या थट्टेचाही मनमुराद आनंद लुटणारा तो, ही सारी व्यक्तिचित्रणं आनंद यादव यांच्या या कथेतून भेटायला येतात. या साऱ्या व्यक्तिरेखा आपल्याला आपल्या जीवनात वारंवार भेटत असतात, असे या कथावाचनातून जाणवत राहते. या साऱ्या कथासंग्रहात अधीमधी प्रौढ प्रगल्भ मने भेटतात. पण त्यापेक्षा निर्व्याज अबोध बालमनाचा प्रत्ययही यातून अधिक प्रमाणात येतो. या छोट्या मुलांच्या मनोव्यापारातून प्रौढांनादेखील खूप काही शिकायला मिळते. त्यांचा प्रत्येक प्रश्न हा जगण्याशी निगडीत असतो. त्याला पडलेले कोडेदेखील आपल्याला कोड्यात टाकू शकते. त्यांच्या निरागसतेचं मूर्तिमंत चित्र मुखपृष्ठावर आहे. ‘उगवत्या मनांना’ निसर्गप्रतिमांची, ग्रामीण जीवनाची पार्श्वभूमी लाभलेली आहे. चंगळवादी संस्कृतीत वाढलेल्यांना जीवनात असेही काही प्रश्न असू शकतात, याचे भान हे पुस्तक नक्कीच देते. ग्रामीण जीवन, परंपरा यात वावरणाऱ्या या व्यक्ती त्यांचे जगणेच अंतर्मुख करतात. उमलत्या मनामधल्या पुरुष आणि बालमनातले कल्लोळ जाणून घेताना, त्यातले नाट्यपूर्ण अनुभव वाचताना मन अस्वस्थ होते. बहुजन समाजाची भाषा, त्या बोलीचा सहज सोपा आविष्कार आनंद यादव यांच्या पुस्तकातून घडतो. त्यामुळेच हे प्रसंग वाचत राहावेसे वाटतात. -स्वाती खंडकर ...Read more

  • Rating StarDAINIK SAMANA 07-12-2003

    बालमनाची स्पंदने टिपणाऱ्या गावरान कथा... ‘उगवती मने’ हा आनंद यादव यांचा कथासंग्रह मेहता पब्लिशिंग हाऊसने प्रसिद्ध केला आहे. एकूण १५ कथांचा समावेश या संग्रहात आहे. बहुतांश कथा या बालमनाच्या कोवळ्या स्पंदनांशी निगडित आहेत. ग्रामीण भागातल्या वास्तवात डलेल्या या कथा वाचताना वाचकाचं मनही कुठेतरी कोवळीक जपू लागलं तर ते लेखकाच्या कथावस्तूचं, मांडणीचं आणि उभ्या केलेल्या प्रत्ययकारी वास्तवाचं द्योतक आहे. बालमनाचं विश्व हे त्याच्या स्वतंत्र अनुभवाशी निगडित असल्याने त्यांच्या विश्वाचं वेगळेपण हे स्वतंत्रपणेच जपण्यासारखं, हा अनुभव अनेक कथांतून येतो. या कथांतील पात्रांदेखील ग्रामीण मनाची स्पंदनं टिपणारी. राधी, श्यामा, संतराम, सगुणा, दत्तू, बाळक्या अशा वैशिष्ट्यपूर्ण नावांची पात्रं आपल्याला या कथांत भेटतात. गावात आढळणारे भावाभावांचे नातेसंबंध, परस्परांचा वाटणारा दु:स्वास याचं एक आगळं चित्रण ‘दिवा’ कथेत आढळतं. पाचव्यांदा गर्भार असलेली सगुणा, तिचा अशक्त देह, दोन पोरं वर्सावर्साची होऊन मेलेली. उरलेला नाऱ्या हा मुलगा व राधी ही मुलगी. राधी चटपटीत देखणी आणि हुशार. मात्र नाऱ्या हा मुलगा असूनही रोगिष्ट, हातापायाच्या काड्या झालेला आणि सदैव माती खाणारा! म्हणूनच बाप बाबू सदैव नाऱ्यावर डाफरत राहणारा. भावाला असलेल्या दणकट मुलांबद्दल मनात असूया बाळगणारा बाबू आपल्यालाही वंशाचा दिवा घर उजळणारा लाभेल या आशेत असताना सगुणाला परत मुलगीच होते आणि निराश झालेला बाबू कधी नव्हे तो नाऱ्याला (माती खातो म्हणून नेहमी मारणारा) न मारता उचलून घेतो, आधी लेकीला दूर सारतो. नव्या मुलीकडे तर पाहतही नाही. ‘उन’ कथेतील आईचे कदमशी असलेले संबंध न आवडणारा बाळक्या, वडील गेल्याचेही न कळलेला ‘बाप्पा’ कथेतील यशवंता मनाच्या कप्प्यात कुठेतरी घर करून राहतात. या कथांतील प्रसंगदेखील ग्रामीण सवयींवर, ग्रामीण अनुभवांवर बेतलेले. ‘ऊन’ कथेतील बाळक्या सुईचं टोक सरळ ढेकणांच्या पाठीत आत घुसवून ढेकणं ओवायचा उद्योग सुरू करतो. ‘काळा धागा’ कथेतील हे वर्णन - आकडी दुधाचा चहा पिऊन महादेवी आतल्या अंगानं परसात गेली. ‘भिंत’ कथेतील हे वर्णन खेड्याचं - माणसं उठून नशीब काढण्यासाठी शहरगावाकडं जातेली. उरलेली कशीतरी प्रचंड वारूळातल्या चुकारीच्या गोरलीगत जगतेली. वर्णनं करताना वापरलेली भाषा, त्यातल्या उपमादेखील गावाशी प्रतारणा होऊ न देणाऱ्या. ‘एखादं टरफल सोलून टाकावं तशी नारायणाला टाकून गाडी लांब जाताना दिसत होती.’ ‘बोलणाऱ्यांनी काखेत बसलेल्या राधीचं कौतुक केलं, गालाचं गचवारं काढलं.’ ‘जे स्वप्न बाबूनं खूप तंद्री लावून बघितलं, पण शेवटी त्याच्या मनासमोरचं ते चित्र ढेकळांच्या लगुरीगत ढासळलं.’ ‘आभाळाघरचे वैरी’ कथेतल्या ओव्या, ‘पावसाचं पोर’मधलं हे जेवणाचं वर्णन - ‘बोलता बोलता दोघांचीही पोरं पोहणी पडली. भाकऱ्या सोडल्या शाम्याकडे. दीड भाकरी नि तुरीच्या डाळीची उसळ होती. पोटात दुपारची भूक कोळकोळत होती.’ एकंदरीत सर्व कथांत समोर चित्र उभं राहील असं वास्तववादी चित्र, त्याला साजेशी भाषा आणि पात्रांची रेखाटलेली अचूक चित्रणं, त्यांच्या भावनांची आंदोलने टिपणारी, त्यानुसार मुलांची होणारी प्रतिक्रियेगत कृती हे सारं वाचताना आनंद यादव यांचं अचूक निरीक्षण आणि लेखनसामर्थ्य तर जाणवतंच, पण कथा बांधण्याची धाटणी वाचकाला आवडून जाते, एवढं खरं. ‘रसिकलाल मारू’ यांचं आतल्या आशयाला पूरक असं मुखपृष्ठ त्याची रंगसंगती खूप काही सांगून जाते. -सायली ढवळे ...Read more

  • Read more reviews
Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

TATVAMASI
TATVAMASI by DHRUV BHATT Rating Star
Ashiwini Gore

` तत्वमसि` ही रूढार्थाने कादंबरी असली तरी ते एक मुक्त चिंतन आहे. ते चिंतन रंजक वाटावे म्हणून त्याला कथेत परावर्तीत केले आहे असे फार तर आपण म्हणू शकतो. ध्रुव भट्ट ह्या प्रसिद्ध गुजराती लेखकाची ही कादंबरी अंजली नरवणे ह्यानी मराठीत अनुवादित केली आहे. गुराती आणि भारतीय साहित्य अकादमीचा पुरस्कार ह्या कादंबरीला मिळालेला आहे . लेखक म्हणतात ही कादंबरी म्हणजे नर्मदा नदी, तिच्या आजूबाजूचे आदिवासी , तिच्या काठच्या मंदिरांमधून किंवा आश्रमांमधून राहिलेले परिक्रमावासी ह्या सगळ्यांकडून ऐकलेल्या गोष्टी आणि काही माझ्या स्वतःच्या कल्पना ह्याचे फळ आहे. भारताच्या उत्तर आणि दक्षिण भागाला जोडण्याऱ्या नर्मदेच्या काठी ही कथा आकार घेते. कथेला नायक नाही, वाचकच त्याचा नायक होतो इतकी ही कथा आपली होऊन जाते. बालपणीचा काही काळ हा आपला नायक भारतात राहिलेला असतो नंतर मात्र तो परदेशात जातो आणि जवळजवळ १८ वर्षानंतर परत येतो, ह्या मधल्या काळात तो आपल्या ह्या मायभूमीपासून दुरावलेला असतो त्यामुळे त्याचे प्रोफेसर रुडॉल्फ जेव्हा त्याला आदिवासी संस्कृतीच्या अभ्यासासाठी भारतात जायला सांगतात तेव्हा तो काहीसा नाखूष होतो, त्यांच्याकडे बरीच रदबदली करून बघतो, दुसऱ्या एका योग्य सहकाऱ्याचे नाव सुचवतो परंतु काहीही उपयोग होत नाही. `सुप्रिया भारतीय` ह्या तिथे आदिवासींमध्ये काम करणाऱ्या एका स्वयंसेविकेचे नाव प्रो. रुडॉल्फ त्याला सांगतात तेव्हा तर ही कोणीतरी ६०-६५ वर्षाची चष्मा घालणारी, खादी वापरणारी, भाषणं देणारी स्त्री असेल अशी त्याची खात्रीच होते. शेवटी ` तू आदिवासींमध्येच रहा, तिथे एक शाळा काढ, त्यांचं रोजचं आयुष्य बघ आणि त्याची टिपणं काढून मला पाठव` ह्या बोलीवर त्याची रवानगी भारतात होते. भारतातला त्याचा पहिलाच रेल्वेप्रवास म्हणजे बालपणीच्या आठवणींचं मोहोळ असतं. लहान वयातच आईला पारखा झालेल्या त्याने नंतरचं एक वर्ष गुजरातमधल्या एका छोट्या खेड्यात नानीजवळ काढलेलं असतं. सकाळी उठल्याबरोबर झालेलं नर्मदेचं पाहिलं दर्शन त्याला त्याच्या बालपणीच्या काळात घेऊन जातं. परदेशातल्या खाजगीपणाची सवय झालेल्या त्याला माणसं ओळख नसतांना इतकी एकमेकांशी कशी बोलतात,किंवा काय काय बोलू शकतात, ह्याचं भयंकर आश्चर्य वाटतं ` भारतीयत्व` म्हणून जे काही आहे ते म्हणजे काय ह्याची ओळख त्याला व्हायला लागते. भोपाळहून पुढे प्रत्यक्ष कामाच्या ठिकाणी जायला म्हणून आपला नायक रेल्वेत बसतो आणि आदिवासींशी त्याची पहिली तोंडओळख होते. आपल्यातच मग्न होऊन गाणाऱ्या एका आदिवासी युवतीला बघून नायकाला प्रश्न पडतो ` अनेक गोष्टींचा अभाव असतांना , अंगभर कपडे आणि पोटभर अन्न नसतांना सुद्धा ही मुलगी एवढी आनंदी कशी ?` सुखाची हिची व्याख्या नक्की आहेतरी काय ?. ही वनकन्या म्हणजे पुरिया पुढे नायकाला त्याच्या इच्छित स्थळी घेऊन जाते. कादंबरीत मध्ये मध्ये येणारी आदिवासींची भाषा खूप गोड वाटते , अर्थात लगेच त्याचा अनुवाद केलेला आहे त्यामुळे कथा सहज पुढे जाते. ह्या निर्मनुष्य स्थानकावर काही वेळ वाट बघून नायक एकटाच पुढे निघतो, इथला निसर्ग हळूहळू त्याच्या नजरेसमोर जणू उलगडत असतो. एका मोठ्या रायण वृक्षाच्या सावलीत बसल्यावर `मुनि का डेरा` आणि `बित्तुबंगा` असं लिहिलेले दोन दगड आणि त्यावरची व्याधाची आकृती त्याचं लक्ष वेधून घेते आणि लगेच तो आपली संशोधक मैत्रीण ल्युसी हिला त्याबद्दल कळवतो. थोड्यावेळाने त्याला घ्यायला येणारे गुप्ताजी आपल्याबरोबर सुप्रिया भारतीय ला घेऊन येतात आणि तिला बघून आपला नायक आश्चर्यचकित होतो, आनंदी, तरुण सुप्रिया बघून हिला काय दुःख असेल म्हणून ही इथे येऊन राहतेय ? असा अगदी सामान्य माणसाला पडेल असा प्रश्न त्यालाही पडतो. अतिशय हुशार, तंत्रकुशल अशी ही चुणचुणीत सुप्रिया आदिवासींची, गुप्तांजींच्या परिवाराची खूप जवळची असते, त्या साध्या लोकांनी तिचं नावही साधं सोपं करून टाकलेलं असतं, ते तिला `सुपरिया` म्हणत असतात. आपला नायक सुपारियाला बित्तुबंगा बद्दल विचारतो पण ती त्याला ताकास तूर लागू देत नाही, गुप्तजींबरोबर राहून तो इथली सगळी माहिती घेत असतो, इथल्या लोकांचे आचारविचार,त्यांची भाषा , संस्कृती ह्याबद्दलचं त्याचं गूढ मात्र वाढतच जात असतं. नकळत तो ह्या सगळ्यांमध्ये रमायला लागतो, कुठेतरी ह्यांच्यात आणि आपल्यात काहीतरी समान धागा आहे हे त्याला जाणवायला लागतं. इतकी वर्ष विस्मरणात गेलेलं कच्छच्या छोट्याशा खेड्यातलं त्याचं एक वर्ष पुनः पुनः त्याच्या डोळ्यासमोर उभं राहायला लागतं, त्याची नानी, मामा, मामी ,त्याच्या नानाजींचे एक चुलतभाऊ जे मंद बुद्धीचे होते ह्यांचं एकमेकांशी जोडलेलं असणं, एकमेकांना जपणं, सांभाळून घेणं, सहजपणे सामावून घेणं आज तो परत नव्याने अनुभवू लागतो. नायक म्हणतो तसं ऐशोआराम, भरपूर संपत्ती, पद, प्रतिष्ठा हे सगळं मिळवूनही सुखी, सुंदर नसलेले चेहरे आपल्या अवतीभवती सतत वावरत असतात किंवा बरेचदा तर आपणही त्यात असतो मग ह्या सगळ्याचाच अभाव असतांना इथे ह्या जंगलात सुपरियाच्या, पुरियाच्या, आदिवासींच्या किंवा लहानपणी पाहिलेल्या वरवर कठोर भासणाऱ्या नानीच्या रुपात एवढं नितळ निर्मळ सौन्दर्य कसं काय असू शकतं ?...ह्या आणि अशा अनेक प्रश्नांची उकल त्याला आदिवासींच्या सहवासात मिळत जाते. बित्तुबंगा ह्या नावाबद्दलचं गूढ उकलतं हे दोघे आदिवासी भाऊ असतात पुढे एका नरभक्षीण वाघिणीच्या हल्ल्यात त्यातला एक मरण पावतो , आपल्या भावाचा बळी घेणारी ही वाघीण नंतर बित्तुच्या मदतीने वनविभागाच्या जाळ्यात पकडल्या जाते, सुडाने बेभान झालेला बित्तु तिला खरंतर ठार मारणार असतो पण ही वाघीण जेव्हा थोड्याच काळात पिल्लाला जन्म देणार असते हे त्याला कळतं तेव्हा तो सहज तिला मुक्त करतो. इतक्या सहजपणे क्षमा करण्याची वृत्ती कुठलेही तथाकथित शिक्षण न घेतलेल्या बित्तुकडे कुठून येतात ह्याचं नायकाला महादाश्चर्य वाटतं. मध्ये एकदा नायकाला एक छोटासा अपघात होतो आणि बेशुद्ध अवस्थेत नर्मदा तीरावरच्या गणेश शास्त्रींच्या आश्रमात त्याच्यावर उपचार होतात गणेश शास्त्री , गुप्ताजी किंवा सुप्रिया हे सगळे आदिवासीसाठीच काम करणारे असतात. गणेश शास्त्रीशी इथला धर्म,संस्कृती ,परंपरा रीतिरिवाज ह्या विषयांवर भरपूर चर्चा होते. शास्त्रीजी त्याला समजावून सांगतात तुला इथे काम करायचे असेल , इथल्या लोकांच्या चुकीच्या समजुती बदलायच्या असतील, त्यांना काही नवं द्यायचं असेल तर आधी तुला त्यांना समजून घ्यावं लागेल, त्यांच्याशी मैत्री करावी लागेल, हळूहळू नायकाच्या विचारात परिवर्तन होऊ लागतं तो बदलू लागतो, त्याला ह्या लोकांबद्दल आत्मीयता वाटायला लागते, स्वयंसेवकांच्या मदतीनी तो इथे शाळा, मधुमक्षिका पालन असे छोटे उद्योग सुरु करतो. अतिशय साध्या वाटणाऱ्या ह्या आदिवासींची क्रूर बाजू सुद्धा पुरियाच्या निमित्ताने त्याच्या समोर येते तेव्हा तो हबकतो, अल्लड निरागस पुरीयाला काही कारणानी `डाकिण` ठरवलं जातं आणि मग अशी डाकीण नको म्हणून सगळे आदिवासी तिला ठार मारायला निघतात अशावेळी `साठसाली` ह्या आदिवासी जमातीची प्रमुख `कालेवाली माँ ` तिथे पोहचते आणि हकनाक बळी जाणारी पुरीया वाचते, तेव्हापासून हे `साठसाली` कोण आणि हि नखशिखांत बुरख्यात वावरणारी ` कालेवली माँ` काय प्रकरण आहे ह्याबद्दल नायकाला उत्सुकता वाटायला लागते . आदिवासींच्या सांगण्यानुसार साठसाली हि जंगलातल्या आतल्या भागात राहणारी अतिशय कट्टर अशी आदिवासी जमात आहे आणि त्यांच्या भागात कोणालाही सहज प्रवेश मिळत नाही, `कालेवली माँ ` चा रहस्यभेद मात्र लगेच होत नाही. नायकाला आता ह्या भागात येऊन 2,3 वर्ष झालेली असतात, उन्हाळ्याच्या दिवसांमधे रखरखीत निष्पर्ण झालेल्या ह्या जंगलात आग लागते आणि ही आग हा हा म्हणता पसरत जाते, हा वणवा विझवण्याच्या कामी सरकार, तिथे काम करणारे स्वयंसेवक, आदिवासी सगळे एकत्र येतात, त्यात येणारी छोटी खेडी, आदिवासी पाडे रिकामी करायला लागतात, नायकाला हे संकट नवं असतं पण आता तो इथे सरावलेला असतो, ह्या प्रसंगामुळेच इथल्या प्राथमिक शाळेच्या ध्येयवेड्या शिक्षकाची आणि त्याची मैत्री होते. दरम्यानच्या काळात ह्या सगळ्या घटनांची माहिती, त्याचं निरीक्षण, अनुमानं हे सगळं तो जमेल तसं प्रो. रुडॉल्फ आणि ल्युसी ह्यांना पाठवत असतो, आपल्या अभ्यासाचा एक भाग म्हणून ल्युसी इथे येते, ह्या भागात फिरते तिला हवी ती माहिती गोळा करते, तिच्यासोबत फिरताना नायकाला कालेवाली माँ ला भेटण्याचा योग येतो ही कालेवाली माँ म्हणजे दुसरीतिसरी कोणी नसून सुपरियाची आई असते, ह्याच प्रवासात ` जिंदा सागबान ` चे सुद्धा नायकाला दर्शन होते. दैवी भासणारा हा सागचा सदाहरित वृक्ष म्हणजे जणू ह्या संपूर्ण जंगलाचा पुराणपुरुष असतो, अवघ्या चराचर प्राणिसृष्टीचा पोशिंदा असतो. तुम्ही जर कुठल्याही प्रकारचं वाईट काम कधीही केलं नसेल तर तुम्हाला इथे कुठलाही धोका नाही उलट तुम्ही ह्या वृक्षाच्या छत्रछायेत अगदी सुरक्षित आहात अशी आदिवासींची समजूत असते. ल्युसी ह्या सगळ्याच प्रकरणाकडे खूप तार्किक,वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहत असते अर्थात नायकाचा सुरवातीचा दृष्टीकोन काही फारसा वेगळा नसतो पण आता इथे राहून तो ह्या सगळ्याबद्दल जास्त खोलात जाऊन विचार करू लागतो आणि त्यामुळेच ल्युसी जेव्हा त्याला इथून परतण्याबद्दल, स्वतःच्या नात्याबद्दल विचारते तेव्हा तो तिच्याकडे ह्या सगळ्यासाठी वेळ मागतो. नर्मदा ही निव्वळ नदी नाही तर ती एक जिवंत अनुभूती आहे हे इथल्या लोकांचा मानणं त्यानं सुरवातीला नाकारलेलं असतं पण त्याला आलेल्या काही अनुभवांवरून , अचानकपणे घडलेल्या परिक्रमेवरून तो गोंधळून जातो. शूलपाणीच्या जंगलात येणाऱ्या नायकाला तिथले आदिवासी लुटतात, त्याच्याजवळचं होतं नव्हतं ते सारं काढून घेतात आणि वरून हा नर्मदा मैय्याचा आदेश आहे असं सांगतात, नायक म्हणतो का असा आदेश देत असेल मैय्या ? आधीच निष्कांचंन, थकलेल्या जीवाकडून त्यांना काय मिळणार? पण जिवंत राहण्यासाठी तडफडणारा हा उपाशीतापाशी वस्त्रविहीन प्रवासी जेव्हा इथून बाहेर येईल तेव्हा `अहं ब्रह्मस्मि। ` हा त्याचा अहंकार पूर्णपणे नष्ट होईल आणि `तत् त्वं असि।` अर्थात ` ते तू आहेस` ह्या सृष्टीत जे काही दैवी आहे ते अंशरूपाने तुझ्यात आहे आणि जे तुझं आहे, तू प्राप्त केलं आहेस तेच ह्या सृष्टीत परत जाणार आहेस हे ज्ञान त्याला प्राप्त होईल. आपल्या प्रवासाच्या शेवटच्या टप्प्यात नायकाच्या मनातल्या ह्या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरं त्याला मिळतात, आपलं हरवलेलं मुल परत आल्यावर आई जसे त्याचे सगळे हट्ट पुरवेल तसंच त्याची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी नर्मदा मैय्या सुद्धा त्याला स्वतःच नाव सांगून दर्शन देते आणि इथे कादंबरी संपते . ही कादंबरी वाचतांना आपल्याला सुद्धा अनेक प्रश्न पडतात, इतके विविध धर्म, समाज ,पंथ, जाती ,उपजाती त्यांचे आचारविचार असणाऱ्या आपल्या देशात असं काय आहे की जे भारतीय म्हणून आपल्याला इतकी शतकं एकत्र ठेवतय, हो अगदी एक देश म्हणून अस्तित्वात येण्याच्या अधीही आपण कुठल्यातरी सुत्राने बांधलेलो होतोच ते सूत्र वरीलपैकी काहीच नव्हतं तर कादंबरीत म्हटल्याप्रमाणे ते सुत्र होतं निसर्गाचं, त्यानं सुरु केलेल्या परंपरांचं, त्यानं रुजवलेल्या संस्कृतीचं, त्यानं दिलेल्या क्षमा, दान , परतफेड ह्या संस्कारांचं, धर्म हा कधीच इथल्या लोकांसाठी महत्वाचा नव्हता धर्म म्हणजे जीवन चांगल्या तऱ्हेने जगण्यासाठी सांगितले गेलेले नियम. इतका सरळ अर्थ सांगून कादंबरीचा शेवट होतो अर्थात आपल्या मनात मात्र ती सुरुच राहते कारण चिंतन , विचार ही एक प्रक्रिया आहे आणि तेच आपल्या जीवंतपणाचं लक्षण आहे . © अश्विनी गोरे ...Read more

DECEPTION POINT
DECEPTION POINT by DAN BROWN Rating Star
Nitin Patil

एक नंबर पुस्तक आहे,त्यात एकाचा पाण्यात बर्फाच्या बुडुन मृत्यू होताना नेमकं काय होत असेल त्याचा जबरदस्त वर्णन आहे...must read, Dan brown always rocks