नव्या वैद्यकीय संशोधनाची थरार कथा… डॉ. रॉबिन कूक यांच्या ‘क्रोमोसोम-६’, ‘कोमा’ आणि ‘टॉक्सिन’ या कादंबऱ्या मराठीत आलेल्या आहेत. त्यानंतर आता ‘सीजर’ या नवीन कादंबरीची भर पडत आहे. डॉ. प्रमोद जोगळेकर यांनी हा अनुवाद केला आहे. डॉ. कूक यांच्या कादंबऱ्याचे सर्वांत मोठे वेगळेपण म्हणजे कथानकाची उभारणी करताना वापरण्यात आलेली वैद्यकीय पार्श्वभूमी. वैद्यकीय क्षेत्रातील एखादे नवे संशोधन, त्या संशोधनाशी निगडित असलेले आंतरराष्ट्रीय औषध उत्पादक संस्थांचे आर्थिक बळ, त्या संशोधनात आघाडी मिळवण्यासाठी चाललेली ‘प्रचंड स्पर्धा, त्यासाठी रचण्यात येणारी कटकारस्थाने, साखळी हॉस्पिटल्स व आरोग्य विमा योजना राबवणाऱ्या संस्थांचे यात गुंतलेले हितसंबंध, डॉक्टर्स आणि हॉस्पिटल्स यांची पेशंटकडे पाहण्याची आपमतलबी दृष्टी नव्या औषधांचे प्रयोग करण्याबाबतचे संकेत आणि त्याबाबत चालणारे गैरप्रकार, हॉस्पिटलमध्ये पेशंटची होणारी हेळसांड आणि प्रसारमाध्यमांना त्याबद्दल पत्ता लागला तर त्यांना मिळणारी प्रतिकूल प्रसिद्धी आणि या सर्वांशी निगडित असणारी सामाजिक तसेच नैतिक मूल्ये यांचा एक विस्तृत पट समोर ठेवून डॉ. कूक आपल्या कादंबरीच्या कथावस्तूत समर्पक अशा घटना आणि व्यक्ती यांची योजना करतात. त्यात उत्कंठावर्धक, नाट्यपूर्ण खळबळजनक प्रसंगांची गतिमान मालिका यांची काळाशी शर्यत लावून ‘पुढे काय’ याबद्दलची वाचकांची जिज्ञासा सारखी वाढत राहावी, अशा प्रकारे निवेदनाचे टप्पे पाडण्यातही डॉ. रॉबिन कूकचा हातखंडा आहे. एकूणच डॉ. कूक यांच्या कादंबऱ्या वैद्यकीय व्यवसायातील बारकावे प्रकट करतानाच मानवी संबंधाचाही एक खूप चढउतार असलेला भावनापट उभा करतात. वाचक त्यात गुंतून राहतो. ‘सीजर’ ही कादंबरीही त्यांच्या या परंपरेला साजेशा आहे. या कादंबरीचे कथानक २० फेब्रुवारी २००२ ते २५ मार्च २००२ या पस्तीस दिवसात घडते. वॉशिंग्टन डीसी, न्यूयॉर्क, बोस्टन, इटलीतील ट्युरीन श्राउड (येशूचे कफन, त्या कफनावरच्या एका वस्त्रावर येशूच्या रक्ताचे डाग असल्याची लोकांची श्रद्धा आहे), पॅरिस, नसाऊ बेटावरील वंध्यात्वावर उपचार करण्याबाबत नावाजलेले क्लिनिक अशा वेगवेगळ्या ठिकाणी या कादंबरीतील घटना घडतात. हॉर्वर्ड विद्यापीठातील डॉ. डॅनिएल लोवेल हा जीवरेणूशास्त्र मूलपेशीचे क्लोनिंग करून पार्किन्सन विकारावर उपचार करण्याबाबत संशोधन करत असतो. आता या संशोधनाचे व्यपारी तत्वावर उत्पादन करण्यासाठी क्युअर ही कंपनी त्याने काढली आहे. त्याची मदतनीस म्हणून डॉ. स्टेफनी डी, अ‍ॅगोस्टिनो ही काम करीत असते. डॉ. डॅनिएल लोवेलने आपल्या शोधाच्या वैद्यकीय प्रयोगासाठी स्वत: क्युअर नावाची एक कंपनी काढलेली असते. डॉ. लोवेल क्वोनिंग रेणूचे प्रयोग उंदरावर करीत असतो. या कंपनीला त्याची सहकारी डॉ. स्टेफनी डी अ‍ॅगोस्टिनो हिच्या भावाने दोन लाख डॉलर्स भांडवल पुरवलेले असते. या भावाला गुन्हेगारी पार्श्वभूमी असते. त्याच्यावर अफरातफरीचा आरोप असतो असाही गौप्यस्फोट सिनेटर अ‍ॅशले बटलर करतो तेव्हा या एकूणच प्रकरणाला आणखी एक परिमाण लाभते... बिल क्र. ११०३ मांडून सिनेटर लोवेलची क्युअर ही कंपनी बंद करू शकतो हेही या समितीच्या सुनावणीवरून लक्षात येते. पण याच वेळी या कथानकाला वेगळे वळण लागते. सुनावणीच्यानंतर काही वेळाने सिनेटर अ‍ॅशले बटलर याला स्वत:लाच पार्किन्सन विकार असल्याचे निदान त्यांचे डॉक्टर करतात. या विकारावर कोणतेही औषध नाही हेही स्पष्ट करतात. तेव्हा सिनेटरना एकदम डॉ. डॅनिएल लोवेलच्या या नव्या संशोधनाने आपला पार्किन्सन विकार बरा होऊ शकेल अशी आशा वाटते. त्या प्रयोगावर बंदी घालणारे विधेयक सिनेटमध्ये मांडण्याचा विचार रद्द करून डॉ. डॅनिएलला ते भेटायला बोलवतात. एका कारमध्ये ही भेट होते. त्या भेटीत सिनेटर डॉ. डॅनिएलला आधी तो डॉ. डॅनिएलला ऑफर देतो, मी हे विधायक आणण्याचा निर्णय रद्द करतो. मात्र तू माझ्या पार्किन्सनला जबाबदार असणाऱ्या दूषित पेशींच्या जागी तुझ्या तंत्राने नव्या निरोगी पेशी स्थापित कर. हे काम अत्यंत गुप्तपणे व्हायला हवे. त्यासाठी कितीही खर्च आला तरी चालेल. ही उपाययोजना करायला अमेरिकेत कायद्याने बंदी आहे. तेव्हा ती आपण बहामा देशातील नसाऊ येथील एका अत्यंत अद्ययावत क्लिनिकमध्ये करू. डॉ. डॅनिएलला सिनेटरच्या या सगळ्या उतावीळ योजनेबद्दल साशंकता वाटते. तो त्याला म्हणतो, ‘हे सर्व हास्यास्पद आहे. एकतर प्रत्यक्ष प्राण्यांवर आमचे प्रयोग अजून चालू आहेत. ‘पण मी स्वत: गिनीपिक व्हायला तयार आहे. तुमची एचटीएसआर पद्धत वापरून मला गुप्तपणे बरं केलंत तर मी माझं एस ११०३ हे बिल उपसमितीकडून पुढं सरकणार नाही अशी व्यवस्था करीन. पुढे अ‍ॅशले बटलर आणखी एक सूचना करतो, ‘माझे वडील बॅप्टिस्ट धर्मगुरू होते. आई आयरिश कॅथलिक... तिची येशू खिस्तावर भयंकर श्रद्धा होती... ट्युरीनच्या चर्चमधील कफनाबद्दलची आख्यायिका ती मला नेहमी सांगायची. हे जे कफन आहे ते प्रत्यक्ष येशूच्या शरीराभोवती गुंडाळलेले होते... रेडिओकार्बन कालमापन पद्धतीनसुार ते कफन तेराव्या शतकातलं असल्याचं संशोधन झालेलं असलं तरी माझ्या आईच्या हृदयात त्या कफनाला मोठं स्थान होतं. तिनं मला लहानपणी ते कफन दाखवायला मुद्दाम नेलं होतं. त्या कफनाच्या कापडावर रक्ताचे डाग आहेत. ते रक्त प्रत्यक्ष येशूचे आहे अशी तिचीही श्रद्धा होती. माझ्या उपचारासाठी वापरात जाणारा डीएनएचा रेणू त्या कफनावरच्या रक्तातून घ्यावा अशी माझी इच्छा आहे.’ सिनेटर बटलरला आपल्या पार्किन्सन विकारावर डॉ. डॅनिएलने एसटीएसआर तंत्राने गुप्तपणे उपचार करावा असे वाटते. त्यासाठी तो त्याला प्रस्तावित विधेयक जाणार नाही असे आमिष दाखवतो. हॉस्पिटलची व खर्चाची व्यवस्था करायची तयारी दाखवतो. आवश्यक ते डीएनएरेणू मात्र येशू खिस्ताच्या कफनावरील रक्ताच्या डागातून घ्यावेत, अशी भावनात्मक इच्छा व्यक्त करतो. डॉ. डॅनिएलची सहकारी डॉ. स्टेफनी डी अगोस्टिनो हिच्या भावाने दोन लाख डॉलर्स डॉ. डॅनिएलच्या क्युअर या औषधनिर्मिती संस्थेत गुंतवलेले असतात. ते पैसे लवकर परत मिळावे म्हणून त्यांचा तगादा असतो. डॉ. स्टेफनी म्हणते, ‘डॉ. लोवेलने शोधलेल्या पद्धतीबद्दल आणि उपचारसाठी क्लोनिंग करणे याबद्दल मला विश्वास वाटू लागलाय... या वेळी काहीतरी तांत्रिक गडबड झाली. पण त्याचा पार्किन्सन विकार बरा झाला हेही खरं आहे. यावर अधिक संशोधन आपण पुढे चानू ठेवायला हवे. भविष्यकाळात अनेक रोगांवर उपाय करण्याचे सामर्थ्य त्यात आहे. बटलरची सहकारी कॅरोल म्हणते, ‘मला बटलरची जागा मिळाली तर मी त्यासाठी सर्व मदत करीन. एखाद्या वैद्यकीय तंत्राचे वा नव्या शोधाचे अमेरिकन शैलीतले संशोधन, त्याचे व्यापारी तत्वावरचे उत्पादन, त्याचे हॉस्पिटलमधील प्रात्यक्षिक यावर प्रकाश टाकणारी ही कथा थरारकथेच्या अंगाने विकसित करताना कसकशी नाट्यपूर्ण वळणे घेते याचा एक रोमांचकारक नमुनाच येथे पहायला मिळतो. ...Read more

वैद्यकीय क्षेत्राशी संबंधित थरार कादंबरी … डॉ. रॉबिन कूक यांची डॉ. प्रमोद जोगळेकर यांनी मराठीत अनुवादित केलेली ही तिसरी कादंबरी. वाचायला सुरुवात केल्यानंतर खाली ठेवू नये असे वाटायला लावणारी वैद्यकीय क्षेत्राशी संबंधित थरार जाणवत ठेवणारी - सीजर ही रॉिन कूक लिखित कादंबरी मराठीमध्ये अनुवादित केली आहे डॉ. प्रमोद जोगळेकर यांनी. डॉ. रॉबिन कूक यांचा हेतू मनोरंजनाचा असला तरी त्यांच्या प्रत्येक कादंबरीत काही ना काही सामाजिक मुद्दा असतो. अर्थपूर्ण, ओघवती आणि वेधक भाषा, शब्दांची अचूक निवड, वैद्यकीय क्षेत्रातील फेरबदल आणि त्यांचा समाजावर होणारा परिणाम याचे अत्यंत वास्तवदर्शी चित्रण डॉ. रॉबिन कूक करतात. कोणत्याही क्षेत्रात व्यवसायात चांगले आणि वाईट लोक असतातच. नेमके त्याचेच दर्शन डॉ. रॉबिन कूक यांच्या कादंबरीतून घडते. वाचकांना अस्वस्थ करणारे विचार करायला भाग पाडणारे हे दर्शन अनुवादकार घडवतात. डॉ. प्रमोद जोगळेकर मौलिक स्पष्टीकरणासाठी दिलेल्या टिपांसह हा सहज सुंदर भाषाशैलीत ओघवता झालेला अनुवाद त्यातल्या कथानकातील राजकारण आणि जीवनशास्त्राच्या टकरीसह रोमहर्षक थरात अधिक गुंतवून घेण्यात यशस्वी झाला आहे. वैद्यकीय क्षेत्राशी संबंधित अशा थरार कथानकांच्या अंतरंगी संलग्न असणारा सामाजिक मुद्दा वाचकांना या कादंबरीतील कल्पित कथानकामधील विज्ञान-गंभीर स्वरूपाच्या आजारांवर उपचार म्हणून होऊ शकणारा क्लोनिंगचा उपयोग अर्थात पुनरुत्पादन विज्ञान-गंभीर स्वरूपाच्या आजारांवर उपचार म्हणून होऊ शकणारा क्लोनिंगचा उपयोग अर्थात पुनरुत्पादन विज्ञान आणि जीवशास्त्राच्या वाटचालीतील यशाचा विचार करायला लावतो. मानवपणालाच बाधा येईल की काय अशी आशंका यावी आणि या प्रगतीवर अंकुश ठेवता यावा हेही योग्य वाटते. मानवजातीच्या अस्मितेलाच धक्कादायक असं काही घडू नये याचाही वाचक डॉ. रॉबिन कूकशी सहमत होत विचार करीत राहतो. ..... या संस्थेने १९९८ साली प्रकाशित केलेल्या अहवालाचा निर्वाळा देता स्टेम सेल आणि वैद्यकीय उपचारांसाठीचे क्लोनिंग त्यासाठी गर्भाच्या रचनेशी करावी लागणारी तोडमोड उपचारांसाठी लागणाऱ्या क्लोनिंगमध्ये वापरलेल्या स्टेम सेल (स्कंधपेशी/मूलपेशी) प्रत्यक्ष गर्भ तयार होण्याच्या अगोदरच्या ब्लास्टोसिस्ट अवस्थेतूनच मिळविण्यात येतात आणि या पद्धतीत प्रत्यक्ष गर्भ तयार होण्याच्या अगोदरच्या ब्लास्टोसिस्ट अवस्थेतूनच मिळविण्यात येतात आणि या पद्धतीत प्रत्यक्ष गर्भ तयारच होऊ दिला जात नाही. अर्थातच तोडमोडीच्या गर्भरचनेला गर्भाशयात वाढीसाठी ठेवण्याचा प्रश्नच उद्भवता कामा नये. हा विचारही सीजरच्या निमित्ताने डॉ. रॉबिन कूक यांनी ज्या परिणामकारकतेने मांडला आहे. तीच प्रत्यायकरिता या मराठी अनुवादाने जपली आहे. रॉबर्ट कूकच्या तथ्य आणि कल्पना यांच्यातील सीमारेषा पुसट जाणाऱ्या सीजरच विषय आहे. अमेरिकेत चालू असलेल्या राजकीय पुढारी आणि जीवशास्राशी निगडितांमधील वादविवादातून आकारलेले तथ्य आणि कल्पना कॉकटेल. या कादंबरीतील डॅनियल, स्टेफनी सिनेटर अ‍ॅशले यांच्या माध्यमातून डॉ. रॉबिन कूक यांनी आधुनिक विज्ञान वैद्यकीय-क्षेत्रातील फेरबदल आणि समाजावर होणारे परिणाम यांचे अप्रतिम वास्तवदर्शी चित्रण वाचकांसमोर ठेवलं आहे. पार्किंन्सन्स हा उतारवयात होणारा विकार! यामध्ये मेंदूमधील पेशीच ऱ्हास होते १८१७ मध्ये जेम्स पार्किंन्सनला या विकाराची माहिती होती. तरी पण या विकाराचा, या विकाराने पीडित रुग्णांचा अधिक अभ्यास १९६० नंतरच सुरू झाला. सीजरमध्ये या विकारसंबंधी भरपूर संदर्भ आणि त्यावरचा उपचार म्हणून स्टेम सेल्स, स्कंधपेशी याबद्दल चर्चाही आहेत. विषयाचा मांडणीत ग्रीक पुराणकथा व इतर कलाकृतींचेही कलात्मक संदर्भ आहेत. जैवतंत्रज्ञान, पेशी विज्ञान आणि एकूणच जीवशास्त्राच्या संदर्भात अनेक विषांवरची चर्चा आहे. २५ मार्च २००२ हा या कहाणीतला शेवटचा भाग अ‍ॅशले आणि डॅनियल पॅसिडान सूटच्या बाल्कनीतून खाली पडतात. कॅसा अ‍ॅण्ड्रा, भविष्य कळण्याची दैवी देणगी असलेली कॅरील आणि डॅनियलची स्टेफनी त्याचप्रमाणे क्युअरवर शेवटचा आघात ठरणाऱ्या भयंकर हेडलाइन्स बोस्टन ग्लोबमध्ये पाहणारी स्टेफनी आणि अ‍ॅशले बटलरच्या अपघाताने रिकाम्या झालेल्या गव्हर्नर पदावर नेमणूक व्हायला आपणच कशा सुयोग्य ही स्टेफनीच्या मनातील दिवास्वप्ने चर्ररऽ करणारी डॉ. लावेलनी शोधलेला क्लोनिंग आणि जैवशास्त्रीय फेरफाराच्या विश्र्लेषणांनी घडवलेले हे नाट्य आणि बेनेडिक्ट अनॉल्ड (१७४१-१८०१) सिंक्लेवर लेवीस (१८८३-१९५१). लाऊ गोहरिंगाकिकर मेरी शेलीचा- फ्रॅंकेस्टाइन, मॉकियाव्हेली (१४६९-१५२०), रोविरूद्ध वेड खटला, लुडाइट चळवळ (१८११-१८१६) कासाअँड्रा, पॅसिडॉन, वान्शी, फाऊस्ट गटे (१७४९-१८३२). अल्झयमर्स विचार, स्ट्राम थूरमॉण्ड आणि सिनेटर जेसे हेल्मस (१९२१) यांच्याबद्दलच्या सविस्तर संदर्भ देणाया टीपांमुळे या कादंबरीला आँथेटिक- अर्थपूर्ण मांडणे आणि विचारांच्या परिप्लुततेने मिळवणारे वजन लाभ्ले आहे. गुंतवून घेणारा अप्रतिम अनुवाद! ...Read more