* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: SANJIVANI UCCHA TANTRANYANACHI
  • Availability : Available
  • ISBN : 9788184987683
  • Edition : 1
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 244
  • Language : MARATHI
  • Category : HEALTHCARE & PSYCHOLOGY
Quantity
HIGH-TECH LIFELINE HAS UNDERTAKEN THE TASK OF COMMUNICATING DEVELOPMENTS IN MEDICINE TO THE COMMON MAN. THE FINAL CHAPTER, `VISION 2050` IS ABSOLUTELY FASCINATING. DR. RAGHUNATH MASHELKAR. THE `FANTASTIC MACHINE` IS AN APT TERM FOR THE WONDERFUL CREATION OF NATURE-THE HUMAN BODY. MEDICINE HAS FOUND SOLUTION FOR INSURMOUNTABLE PROBLEMS OF DEAF-MUTISM AND BLINDNESS WITH BIONIC EAR AND EYE. VITAL ORGANS ARE BEING REPLACED WHEN THAY FAIL. FLYING HTESKY AND STEPPING ONTO THE MOON WERE FANTASIZED BY THE HUMAN MIND BUT DETECTING AND REPAIRING DEFECTS IN THE FETUS WERE NEITHER DREAMED OF NOR FANTASIZED. THIS IS A REALITY TODAY. MOLECULAR BIOLOGY AND GENETIC ENGINEERING HAVE TAKEN GIANT ENGINEERING HAVE TAKEN GIANT STRIDES. IN THE NEAR FUTURE YOU MAY GIVE A SPERM AND A OVUM OR AN EMBRYONIC STEM CELL ALONG WITH SPECIFICATIONS FOR A BODY AND COLLECT YOUR BODY AT A STIPULATED TIME FROM THE RESEARCH LAB. THESE ARE JUST FEW OF THE TOPICS DISCUSSED IN THIS BOOK.
या पुस्तकामुळे सामान्य वाचकांच्या आरोग्यविषयक सामान्य ज्ञानामध्ये मोलाची भर पडणार आहे. पुस्तकातील ‘भविष्यातील आरोग्य व तंत्रज्ञान वेध २०५०’ हे प्रकरण तर अफलातून आहे.मानवी शरीर हे निसर्गाने निर्माण केलेले अजब यंत्र आहे. या यंत्रातील सर्व घटक चपखलपणे रचलेले आहेत, त्यांचे कार्य एकमेकांना पूरक आहे. पण काही वेळा त्यांच्या कार्यात अंतर्गत किंवा बाह्य कारणांनी विसंवाद – म्हणजेच आजार किंवा रोग – निर्माण होतो. पण त्यावरही माणसाचा मेंदू सतत उपाय शोधत असतो. पूर्वी जन्मजात अंधत्व किंवा मूकबधिर असणं हे प्रारब्ध म्हणून निमूटपणे स्वीकारले जायचे. आता त्यावरही शास्त्रज्ञांनी समाधानकारक तोडगा काढलेला आहे. तसेच हृदय, फुफुस, मूत्रपिंड, स्वादुपिंड किंवा यकृत या अवयवांना जेव्हा कमालीचे अपयश येते, तेव्हा एखाद्या गाडीचे सुटे भाग बदलावेत तसे अवयव-बदल करून मनुष्यास नवसंजीवनी बहाल केली जाते आहे. आता तर बुद्धिमान मानवाने मातेच्या उदरातील अर्भकामधील दोष पाहण्याची किंवा ते दोष शस्त्रक्रियेने दूर करण्याची स्वप्नवत कल्पनाही सत्यात उतरवली आहे. वैद्यकीय क्षेत्रात अशक्य वाटाव्यात अशा अनेक गोष्टी, आज मॉलेक्युअर बायॉलॉजी, जेनेटिक इंजिनिअरिंग, रोबॉटिक्स, इलेक्ट्रॉनिक्स यांसारख्या क्षेत्रातील प्रगतीच्या जोरावर मानवाने साध्य केल्या आहेत, आणि भविष्यातही यात उत्तरोत्तर प्रगती होतच जाणार आहे. अशा आश्चर्यचकित करणा-या अनेक अनेक शास्त्रीय शक्यतांचा धांडोळा सहजसोप्या भाषेत या पुस्तकात घेतला आहे. उच्च तंत्रज्ञानाची ही नवसंजीवनी तुम्हाला अचंबित तर करेलच, पण विचारप्रवृत्त करायलाही भाग पाडेल!
* महाराष्ट्र ग्रंथोत्तेजक संस्था पुरस्कार- कै.सौ.लक्ष्मीबाई बेंद्रे परितोषिक २०१६. * मराठी विज्ञान परिषद, मुंबई यांच्या वतीने उल्लेखनीय ग्रंथ पुरस्कार.
Video not available
Keywords
Customer Reviews
  • Rating StarATHARVA SANJIVANI 02-2016

    संजीवनी उच्च तंत्रज्ञानाची... मनुष्य प्राणी हा पृथ्वीतलावरील सर्वांत बुद्धिमान प्राणी आहे! त्याच्या उत्क्रांतीपासून ते आजपर्यंत त्याची प्रगती झाली त्या त्याच्या प्रगतीच्या टप्प्यावर मानवाने अगणित असे शोध लावले! किंबहुंना त्याची प्रगती ही त्याने लावलल्या अगणित अशा शोधांमुळेच झालेली आहे! मनुष्यप्राण्याला अनादिकाळापासून पृथ्वी, समुद्र, निसर्ग, पर्वत, ग्रह, तारे नक्षत्र, अवकाश या सर्वांबद्दल तसेच स्वत:बद्दल कुतूहल होते, आजही आहे आणि ते सतत राहणार आहे! हे कुतूहलच खरं तर त्याच्या शोधाची जननी आहे! कधी त्याला गरज वाटली म्हणून, कधी कुतूहलापोटी तर केव्हा त्याच्यासमोर निर्माण झालेल्या अनेक अडचणींवर मात करण्यासाठी तर कधी जगणं अधिकाधिक सुसह्य व्हावे म्हणून या आणि अशा असंख्य कारणांनी त्याला सर्व शोध लावण्यास भाग पाडले! त्यातलाच एक अतिशय महत्त्वाचा शोध म्हणजे लिहिण्याची कला, त्यानंतर कागदाचा शोध आणि मग लिहिलेलं कागदावर छापण्याचं तंत्र! मनुष्याच्या या शोधाने प्राचीन काळापासून अगणित अशी माहिती एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे संक्रमित होत गेली आणि होत राहिल! या लिखित स्वरुपाला सर्वसाधारणपणे ‘पुस्तक’ असं संबोधलं जातं. पुस्तकांची महती आणि महत्त्व आपण सर्वजण जाणताच. ‘पुस्तकं हेच आपले गुरू!’ ‘पुस्तकं म्हणजे ज्ञानाचं भांडार!’ ‘पुस्तकं म्हणजे ज्ञानाची गंगा!’ ‘पुस्तकं म्हणजे जीवनाचे सोबती!’ ‘पुस्तकं म्हणजे दिशादर्शक!’ ‘पुस्तकं म्हणजे...’ अशी अनेक विचारांनी पुस्तकांचं महत्त्व अधोरेखित केलं गेलंय. त्यामुळे प्रत्येकाने सतत काहीतरी वाचलं पाहिजे, ‘वाचाल तर वाचाल!’ असं उगाच का म्हटलंय? आजचं युग हे आधुनिक तंत्रज्ञानाचं आहे. आज पुस्तकाचं स्वरुप देखील ‘ई-बुक’ म्हणून पुढे येते. पण तरीदेखील छापील पुस्तकांचं महत्त्व नक्कीच वादातीत आहे! अशाच एका आजच्या प्रगत तंत्रज्ञानातल्या पुस्तकांची आपण ओळख करून घेणार आहोत. पण तत्पूर्वी तुम्हाला एक किस्सा सांगतो- काही दिवसांपूर्वी आम्ही मित्र गप्पा मारत होतो. गप्पांसाठी विषयाचे बंधन नसतं. तसंच ते आम्हालांही नव्हतं. अनेक विषयांवर आपआपली मतं, माहिती गोष्टी असं सर्व काही व्यक्त करीत गप्पांची गाडी शेवटी हार्ट अ‍ॅटॅकवर कधी आणि कशी आली ते कळलचं नाही. हार्ट अ‍ॅटॅक म्हटल्याबरोबर वातावरण किंचित का होईना पण गंभीर झालं. मग हार्ट अ‍ॅटॅकमुळे प्रत्येकाच्या ओळखीतला, जवळचा कोण कसा गेला किंवा कशी गेली तिथपासून हार्ट अ‍ॅटॅक टाळण्यासाठी काय करायला हवं काय करू नये यावर बोलणं झालं. हे सर्व झाल्यानंतर माझा एक मित्र म्हणाला, ‘‘यार, अशा एखाद्या गोष्टीचा वस्तूचा शोध लागायला हवा की ज्यामुळे हार्ट अ‍ॅटॅक येण्याअगोदर आपल्याला सिग्नल मिळेल. मग आपा लगेच हॉस्पिटलमध्ये. साला लफडा नाय कसला टेंशन नाय की प्रॉब्लेम नाय!’’ त्याचं बोलणं ऐकून थोडी गंमत वाटली. मग दोघांचे मोबाईल वाजले. बायकोचे फोन होते. त्यामुळे गप्पांचा फड तिथेच संपला. त्यानंतर काही दिवसांनी आपल्या या सदरासाठी ‘संजीवनी उच्च तंत्रज्ञानाची’ हे डॉ. अनिल गांधी यांचं पुस्तक माझ्याकडे आलं. पुस्तक वाचताना एका मजकुराने माझं लक्ष वेधून घेतलं आणि त्याच क्षणी मला त्या मित्राची आठवण झाली आणि हार्ट अ‍ॅटॅक सांगणाऱ्या त्या वस्तूची! पुस्तकातल्या ‘स्मार्ट मेडिसीन’ या प्रकरणात डॉक्टर सांगतात. हार्ट अ‍ॅटॅक? मोबाईलवर मिळेल आगाऊ सूचना! विशिष्ट प्रकारचे नॅनो-सेन्सर्स बनवण्यात आता संशोधकांना यश आले आहे. हार्ट अ‍ॅटक येण्याआधी शरीरात जे बदल होतात, ते हे सेन्सर्स जाणतात आणि रुग्णांच्या/नातेवाईकांच्या/डॉक्टरांच्या मोबाईवर काही दिवस किंवा काही तास आगाऊ सूचना देतात. डिफिब्रिलेटर बसवा, निर्धास्त जगा! हार्ट अ‍ॅटकची भीती आहे? मग डिफिब्रिलेटर हे छोटेसे चपटे उपकरण शरीरात बसवायचे. जेव्हा हृदयाची स्पंदने घातक गतीवर जाऊ लागतात तेव्हा हे डिफिब्रिलेटर ते जाणते आणि हृदयाला विशिष्ट तऱ्हेने ‘थेराप्युटिक शॉक’ (हृदयगती नियमित करणाऱ्या विद्युत लहरी) होते. त्यामुळे हृदय नियमित स्थितीला येते आणि धोका टळतो! परदेशात असे डिफिब्रिलेटर वापरणे सुरू झाले आहे! विश्वासच बसत नाही ना? सगळं कल्पनेपलीकडले! पण वैद्यकीय क्षेत्रातील अशा अनेक गोष्टींचा शोध लागलेला आहे! वैद्यकीय क्षेत्रातील उच्च आणि प्रगत तंत्रज्ञानाचा घांटोळा घेणाऱ्या डॉ. अनिल गांधी यांच्या ‘संजीवनी उच्च तंत्रज्ञानाची’ या पुस्तकाचा आपण थोडक्यात परिचय करून घेणार आहोत. डॉ. अनिल गांधी यांचा जन्म माढा (सोलापूर) येथे झाला. १९६३ साली ते एम.बी.बी.एस. झाले. त्यानंतर पुण्यात त्यांनी फॅमिली फिजिशियन म्हणून पाच वर्षे प्रॅक्टीस केली. १९७१ साली ते पुण्याच्या बी.जे. मेडिकल व ससून हॉस्पिटलमधून एम.एस. झाले. १९६६ ते १९८६ अशी तीस वर्षे त्यांनी ग्रामीण भागातील पेशंटवर उपचार केले. औषधांपासून ते ऑपरेशनपर्यंत सुविधा देण्यासाठी ते खेड्यापाड्यात जात होते. तिथपासून त्यांनी आजपर्यंत हजारो ऑपरेशन्स केली. त्याद्वारे एक ‘कुशल सर्जन’ म्हणून त्यांची ओळख निर्माण झाली आहे. सेंट मार्क्स हॉस्पिटल, लंडन येथून १९७४ ला कोलोरेक्टल सर्जरीमध्ये त्यांनी स्पेशलायझेशन केले. नंतर १९८४ पर्यंत परदेशात अनेक ठिकाणी शोधनिबंध सादर केले. बी.जे. मेडिकल कॉलेज, भारती विद्यापीठ, टिळक आयुर्वेद महाविद्यालय येथे मानद प्राध्यापक म्हणून त्यांनी काम केलं. १९७० साली त्यांनी गांधी हॉस्पिटल सुरू केले. याचबरोबर सामाजिक तळमळीतून त्यांनी लोणावळ्याजवळील पांगलोळी या आदिवासी वस्तीत आरोग्य, शिक्षण व विकासकार्य सुरू केले. ‘मना सर्जना’ हे त्यांचं आत्मकथनही प्रसिद्ध झाले आहे. आपल्या मनोगतात डॉक्टर लिहितात- सर्व शास्त्रांची व आरोग्यशास्त्री प्रगती, संशोधन, उच्च, तंत्रज्ञान यामुळे मानवी जीवन सुंदर झाले आहे. मानवाची आयुमर्यादा वाढते आहे. उच्च तंत्रज्ञानाने मानवाची जीवनयात्रा सुकर, संपन्न व दीर्घ होत आहे. या उच्च तंत्राच्या (हायटेक) साह्याने मानवी जीवन संपन्न झाले आहे. त्याचा अल्पसा मागोवा घेण्याचा हा माझा प्रयत्न आहे. तो वाचकांच्या उपयोगी पडावा, ही इच्छा. माणसाचं शरीर म्हणजे एक अजब यंत्र! अशी सुरुवात होणाऱ्या प्रकरणापासून एकूण ४५ प्रकरणे पुस्तकात आहेत. या सर्व प्रकरणांत त्यांनी अनेक आजारांबद्दल प्राथमिक उपचार ते उच्च तांत्रिक उपचार यावर साध्या सोप्या सहज समजेल अशा भाषेत माहितीपूर्ण विवेचन आहे. वैद्यकीय क्षेत्रातील या उच्च तंत्रज्ञानाची माहिती करून घेणे एक अद्भुत अनुभव आहे! ती सारी माहिती वाचून आपण चक्रावून जातो. मती गुंग होते. जादुच्या पुस्तकातली जणु जादूच! पुस्तकातलं ४५ वे प्रकरण ‘भविष्यातील आरोग्य व तंत्रज्ञान २०५०’ (Vision 2050 Health and Technology Scenario) हे आहे. हे प्रकरण तर अफलातून! पण तो अनुभव घेण्यासाठी हे पुस्तक अवश्य वाचलं पाहिजे. पुस्तकातला आदरणीय डॉ. रघुनाथ माशेलकर, यांची प्रस्तावना आहे. शिवाय माननीय कुमार केतकर, अच्युत गोडबोले, अविनाश धर्माधिकारी यांच्या पुस्तकाविषयी प्रतिक्रिया लिहितात- डॉ. ह. वि. सरदेसाई यांचे पुस्तकाविषयी हृदगत आहे. आपल्या प्रस्तावनेत डॉ. रघुनाथ माशेलकर लिहितात- डॉ. अनिल गांधींनी ‘संजीवनी उच्च तंत्रज्ञानाची या त्यांच्या पुस्तकातून आरोग्याविषयी माहिती सर्वसामान्य माणसापर्यंत पोचविण्याचा स्तुत्य प्रयत्न केला आहे. त्यांच्याच शब्दात सांगायचे तर- ‘‘या पुस्तकाचे प्रयोजन सामान्य माणसांना शिक्षित करणे हे आहे.’’ माझ्यामते, ते त्यांच्या उद्दिष्टपूर्तीत सफल झालेले आहेत. त्यापुढे जाऊन मी असे म्हणेन की, सामान्य माणूसच काय, पण माझ्यासारख्या शास्त्रज्ञालाही या पुस्तकातून शिकण्यासारखे बरेच काही आहे. हे पुस्तक खरोखरीच अप्रतिम आहे. आपल्या हृदगतात डॉ. ह. वि. सरदेसाई म्हणतात-‘संजीवनी उच्च तंत्रज्ञानाची’ या पुस्तकात डॉ. अनिल गांधी यांनी ज्ञानाची पाणपोई उघडलेली आहे. ज्ञानाच्या तृष्णेने तृष्णात झालेल्याची तृष्णा येथे शमेल. झपाट्याने प्रगत होत असणाऱ्या वैद्यकीय ज्ञानाच्या आघाडीवर घडत असणाऱ्या घटनांचा येथे आढावा घेतलेला आहे. कुमार केतकर लिहितात, ‘डॉ. अनिल गांधी यांनी अवयवोपण या ज्वलंत विषयावरील प्रगतीचा आढावा पुस्तकात कौशल्याने घेतला आहे. इतक्या सहज सोप्या भाषेत त्यांनी ते निवेदन केले आहे की, वाचकाला वाटावे- आपणही सर्जरी करू शकू’ आणि अवश्य वाचावे. शरीराला जडणाऱ्या व्याधींना उच्च तांत्रिक तपासण्या व उपचार यांनी संजीवनी देणे कसे शक्य आहे याचे उत्कृष्ट विवेचन या पुस्तकात केलेले आहे.’ अविनाश धर्माधिकारी सांगतात, ‘विविध आजारांवरील तपासण्या व उच्च तांत्रिक उपचार यावरील या पुस्तकातील माहिती आपल्या ज्ञानात मोलाची भर टाकणारी आणि आपल्या आरोग्याविषयी जागरूकता निर्माण करणारी आहे. या पुस्तकाच्या वाचनाने सामान्य वाचकांचे आरोग्यविषयीचे विचार आत्मविश्वासवर्धक होण्यास मदत होणार आहे.’ वरील सर्व मान्यवरांनी सदर पुस्तकाचे भरभरून कौतुक केले आहे. त्यावरून सदर पुस्तकाचं महत्त्व आणि उपयुक्तता आपल्या लक्षात यावी. पुस्तकाला चंद्रमोहन कुलकर्णी यांचे साधं सोपं आणि विषयी मांडणी करणारे मुखपृष्ठ आहे. मुंबईत बसून गावातल्या रुग्णावर टेलीमेडिसीन या तंत्राद्वारे उपयार होऊ शकतो? अंतराळवीरांना पृथ्वीवरील नियंत्रणकक्षातून स्पेस मेडिसीन द्वारे उपचार होतात? मातेच्या उदरातील अर्भकामधील दोष शस्त्रक्रियेने दूर केले जाऊ शकतात? हार्ट अ‍ॅटकची आगाऊ सूचना लवकरच मोबाईवर मिळायला लागेल? या आणि अशा अनेक गोष्टी आज वैद्यकीय शास्त्रातल्या उच्च तंत्रज्ञानाच्या शोधामुळे शक्य झाल्यात! आणि या सर्व गोष्टी समस्त मानवाचं जीवन सुसह्य करतायत! अशा या वैद्यकीय शस्त्रातील उच्च तंत्रज्ञानाची माहिती देणारं डॉ. अनिल गांधी यांचे ‘संजीवनी उच्च तंत्रज्ञानाची’’ हे पुस्तक आपण प्रत्येकाने एकदातरी अवश्य वाचलेच पाहिजे. आदरणीय डॉ. रघुनाथ माशेलकर यांच्या शब्दांत सांगायचं तर, ‘मला खात्री वाटते, घरोघरी असणाऱ्या ग्रंथ संग्रहात या पुस्तकामुळे मोलाची भर पडणार आहे. हेच तर त्याचे उद्दिष्ट आहे.’ मला माहित आहे. तुमचेही उद्दिष्ट तेच आहे! ...Read more

  • Rating StarDAINIK LOKMAT 09-08-2015

    वैद्यकशास्त्राच्या प्रगतीचा थक्क करणारा वेध... वैद्यकशास्त्रामध्ये नव्या तंत्रज्ञानामुळे जी क्रांती घडून आली आहे त्याला खरंच तोड नाही. यापूर्वीचे वैद्यकशास्त्र हे बऱ्याच अंशी ठोकताळे आणि अनुभवाने आलेली समज यावर अवलंबून होते. त्यात टप्प्याटप्प्याने वकास होत गेला, परंतु वैद्यकशास्त्रातील मुलभूत गोष्टींना तंत्रज्ञानाची जोड मिळाली आणि सारे चित्रच बदलून गेले. आजचे वैद्यकशास्त्र हे प्रयोगाने सिद्ध झालेले निर्णय व संशोधनावर आधारित सत्यच मानते, त्यामुळे असाध्य वाटणारे रोगही बरे करण्याची क्षमता नव्या तंत्रज्ञानाने मिळवून दिली आहे. माणसाला मृत्यूच्या दारातून परत आणण्याची क्षमता असते संजीवनीमध्ये. आजच्या उच्च तंत्रज्ञानामध्ये ती क्षमता पुरेपूर असल्याने व ती येणाऱ्या काळात अशीच वृद्धिंगत होत जाणार असल्याने ‘उच्च तंत्रज्ञानाची संजीवनी’ हे पुस्तक खऱ्या अर्थाने मार्गदर्शक ठरावे असे आहे. उच्च तंत्रज्ञानाची साथ मिळाल्याने वैद्यकशास्त्रात झालेल्या प्रगतीची सारी वाटचाल डॉ. गांधी यांच्या पुस्तकातून समर्थपणे उलगडते. मानवी जीवन सुकर होण्याला कारणीभूत ठरणाऱ्या आरोग्य क्षेत्रातील उच्च तंत्रज्ञानाची ओळख सामान्यापर्यत पोहोचावी यासाठी हा प्रयत्न करण्यात आला आहे. एरवी अतिशय तांत्रिक वाटेल म्हणून ज्या विषयाकडे दुर्लक्ष होते त्या वैद्यकातील तंत्रज्ञानाविषयी नेमक्या शब्दात आणि सहज समजेल अशा शैलीत लेखकाने मांडला आहे. अवयवदान, अवयव बॅकिंग, अवयवरोपण, वेदना व्यवस्थापन अशा विविध विषयांवर भाष्य करतानाच शरीरातील जवळपास सर्व अवयवांच्या व्याधीविषयी माहिती देण्यात आली आहे. विविध आजार आणि त्यावरील वेगवेगळया प्रकारच्या उपचारपद्धती यांचे उत्तम संकलन त्यात आहे. सामान्य माणसाला आरोग्यविषयक गोष्टीबाबत ठरावीक व बऱ्याचदा जुजबी माहिती असते, पण या पुस्तकामुळे या माहितीत नक्कीच भर पडेल. हा सारा पट त्यांनी ५ विभागात मांडला असून भविष्यातील आरोग्य व तंत्रज्ञान वेध २०५० या प्रकरणात आरोग्य क्षेत्राबाबतच्या भविष्यावर भाष्य केलेले आहे. ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. रघुनाथ माशेलकर व डॉ. ह. वि. सरदेसाई यांची प्रस्तावना व मनोगत या पुस्तकाला लाभले आहे. ...Read more

  • Rating StarDAINIK SAKAL 09-08-2015

    वैद्यकीय क्षेत्रात आलेल्या अत्याधुनिक सुविधांचा वेध डॉ. अनिल गांधी यांनी या पुस्तकातून घेतला आहे. शरीरातल्या अवयवबदलांची पद्धत कशी आहे, ते त्यांनी सांगितलं आहे. दंतरोपण, केशरोपण, यकृतबदलाची किमया, तसेच ‘इंटरव्हेन्शनल रेडिऑलॉजी’च्या व्यापक आणि क्रांतिारी सुविधेसारख्या थक्क करणाऱ्या गोष्टी या पुस्तकात आहेत. ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

TATVAMASI
TATVAMASI by DHRUV BHATT Rating Star
Ashiwini Gore

` तत्वमसि` ही रूढार्थाने कादंबरी असली तरी ते एक मुक्त चिंतन आहे. ते चिंतन रंजक वाटावे म्हणून त्याला कथेत परावर्तीत केले आहे असे फार तर आपण म्हणू शकतो. ध्रुव भट्ट ह्या प्रसिद्ध गुजराती लेखकाची ही कादंबरी अंजली नरवणे ह्यानी मराठीत अनुवादित केली आहे. गुराती आणि भारतीय साहित्य अकादमीचा पुरस्कार ह्या कादंबरीला मिळालेला आहे . लेखक म्हणतात ही कादंबरी म्हणजे नर्मदा नदी, तिच्या आजूबाजूचे आदिवासी , तिच्या काठच्या मंदिरांमधून किंवा आश्रमांमधून राहिलेले परिक्रमावासी ह्या सगळ्यांकडून ऐकलेल्या गोष्टी आणि काही माझ्या स्वतःच्या कल्पना ह्याचे फळ आहे. भारताच्या उत्तर आणि दक्षिण भागाला जोडण्याऱ्या नर्मदेच्या काठी ही कथा आकार घेते. कथेला नायक नाही, वाचकच त्याचा नायक होतो इतकी ही कथा आपली होऊन जाते. बालपणीचा काही काळ हा आपला नायक भारतात राहिलेला असतो नंतर मात्र तो परदेशात जातो आणि जवळजवळ १८ वर्षानंतर परत येतो, ह्या मधल्या काळात तो आपल्या ह्या मायभूमीपासून दुरावलेला असतो त्यामुळे त्याचे प्रोफेसर रुडॉल्फ जेव्हा त्याला आदिवासी संस्कृतीच्या अभ्यासासाठी भारतात जायला सांगतात तेव्हा तो काहीसा नाखूष होतो, त्यांच्याकडे बरीच रदबदली करून बघतो, दुसऱ्या एका योग्य सहकाऱ्याचे नाव सुचवतो परंतु काहीही उपयोग होत नाही. `सुप्रिया भारतीय` ह्या तिथे आदिवासींमध्ये काम करणाऱ्या एका स्वयंसेविकेचे नाव प्रो. रुडॉल्फ त्याला सांगतात तेव्हा तर ही कोणीतरी ६०-६५ वर्षाची चष्मा घालणारी, खादी वापरणारी, भाषणं देणारी स्त्री असेल अशी त्याची खात्रीच होते. शेवटी ` तू आदिवासींमध्येच रहा, तिथे एक शाळा काढ, त्यांचं रोजचं आयुष्य बघ आणि त्याची टिपणं काढून मला पाठव` ह्या बोलीवर त्याची रवानगी भारतात होते. भारतातला त्याचा पहिलाच रेल्वेप्रवास म्हणजे बालपणीच्या आठवणींचं मोहोळ असतं. लहान वयातच आईला पारखा झालेल्या त्याने नंतरचं एक वर्ष गुजरातमधल्या एका छोट्या खेड्यात नानीजवळ काढलेलं असतं. सकाळी उठल्याबरोबर झालेलं नर्मदेचं पाहिलं दर्शन त्याला त्याच्या बालपणीच्या काळात घेऊन जातं. परदेशातल्या खाजगीपणाची सवय झालेल्या त्याला माणसं ओळख नसतांना इतकी एकमेकांशी कशी बोलतात,किंवा काय काय बोलू शकतात, ह्याचं भयंकर आश्चर्य वाटतं ` भारतीयत्व` म्हणून जे काही आहे ते म्हणजे काय ह्याची ओळख त्याला व्हायला लागते. भोपाळहून पुढे प्रत्यक्ष कामाच्या ठिकाणी जायला म्हणून आपला नायक रेल्वेत बसतो आणि आदिवासींशी त्याची पहिली तोंडओळख होते. आपल्यातच मग्न होऊन गाणाऱ्या एका आदिवासी युवतीला बघून नायकाला प्रश्न पडतो ` अनेक गोष्टींचा अभाव असतांना , अंगभर कपडे आणि पोटभर अन्न नसतांना सुद्धा ही मुलगी एवढी आनंदी कशी ?` सुखाची हिची व्याख्या नक्की आहेतरी काय ?. ही वनकन्या म्हणजे पुरिया पुढे नायकाला त्याच्या इच्छित स्थळी घेऊन जाते. कादंबरीत मध्ये मध्ये येणारी आदिवासींची भाषा खूप गोड वाटते , अर्थात लगेच त्याचा अनुवाद केलेला आहे त्यामुळे कथा सहज पुढे जाते. ह्या निर्मनुष्य स्थानकावर काही वेळ वाट बघून नायक एकटाच पुढे निघतो, इथला निसर्ग हळूहळू त्याच्या नजरेसमोर जणू उलगडत असतो. एका मोठ्या रायण वृक्षाच्या सावलीत बसल्यावर `मुनि का डेरा` आणि `बित्तुबंगा` असं लिहिलेले दोन दगड आणि त्यावरची व्याधाची आकृती त्याचं लक्ष वेधून घेते आणि लगेच तो आपली संशोधक मैत्रीण ल्युसी हिला त्याबद्दल कळवतो. थोड्यावेळाने त्याला घ्यायला येणारे गुप्ताजी आपल्याबरोबर सुप्रिया भारतीय ला घेऊन येतात आणि तिला बघून आपला नायक आश्चर्यचकित होतो, आनंदी, तरुण सुप्रिया बघून हिला काय दुःख असेल म्हणून ही इथे येऊन राहतेय ? असा अगदी सामान्य माणसाला पडेल असा प्रश्न त्यालाही पडतो. अतिशय हुशार, तंत्रकुशल अशी ही चुणचुणीत सुप्रिया आदिवासींची, गुप्तांजींच्या परिवाराची खूप जवळची असते, त्या साध्या लोकांनी तिचं नावही साधं सोपं करून टाकलेलं असतं, ते तिला `सुपरिया` म्हणत असतात. आपला नायक सुपारियाला बित्तुबंगा बद्दल विचारतो पण ती त्याला ताकास तूर लागू देत नाही, गुप्तजींबरोबर राहून तो इथली सगळी माहिती घेत असतो, इथल्या लोकांचे आचारविचार,त्यांची भाषा , संस्कृती ह्याबद्दलचं त्याचं गूढ मात्र वाढतच जात असतं. नकळत तो ह्या सगळ्यांमध्ये रमायला लागतो, कुठेतरी ह्यांच्यात आणि आपल्यात काहीतरी समान धागा आहे हे त्याला जाणवायला लागतं. इतकी वर्ष विस्मरणात गेलेलं कच्छच्या छोट्याशा खेड्यातलं त्याचं एक वर्ष पुनः पुनः त्याच्या डोळ्यासमोर उभं राहायला लागतं, त्याची नानी, मामा, मामी ,त्याच्या नानाजींचे एक चुलतभाऊ जे मंद बुद्धीचे होते ह्यांचं एकमेकांशी जोडलेलं असणं, एकमेकांना जपणं, सांभाळून घेणं, सहजपणे सामावून घेणं आज तो परत नव्याने अनुभवू लागतो. नायक म्हणतो तसं ऐशोआराम, भरपूर संपत्ती, पद, प्रतिष्ठा हे सगळं मिळवूनही सुखी, सुंदर नसलेले चेहरे आपल्या अवतीभवती सतत वावरत असतात किंवा बरेचदा तर आपणही त्यात असतो मग ह्या सगळ्याचाच अभाव असतांना इथे ह्या जंगलात सुपरियाच्या, पुरियाच्या, आदिवासींच्या किंवा लहानपणी पाहिलेल्या वरवर कठोर भासणाऱ्या नानीच्या रुपात एवढं नितळ निर्मळ सौन्दर्य कसं काय असू शकतं ?...ह्या आणि अशा अनेक प्रश्नांची उकल त्याला आदिवासींच्या सहवासात मिळत जाते. बित्तुबंगा ह्या नावाबद्दलचं गूढ उकलतं हे दोघे आदिवासी भाऊ असतात पुढे एका नरभक्षीण वाघिणीच्या हल्ल्यात त्यातला एक मरण पावतो , आपल्या भावाचा बळी घेणारी ही वाघीण नंतर बित्तुच्या मदतीने वनविभागाच्या जाळ्यात पकडल्या जाते, सुडाने बेभान झालेला बित्तु तिला खरंतर ठार मारणार असतो पण ही वाघीण जेव्हा थोड्याच काळात पिल्लाला जन्म देणार असते हे त्याला कळतं तेव्हा तो सहज तिला मुक्त करतो. इतक्या सहजपणे क्षमा करण्याची वृत्ती कुठलेही तथाकथित शिक्षण न घेतलेल्या बित्तुकडे कुठून येतात ह्याचं नायकाला महादाश्चर्य वाटतं. मध्ये एकदा नायकाला एक छोटासा अपघात होतो आणि बेशुद्ध अवस्थेत नर्मदा तीरावरच्या गणेश शास्त्रींच्या आश्रमात त्याच्यावर उपचार होतात गणेश शास्त्री , गुप्ताजी किंवा सुप्रिया हे सगळे आदिवासीसाठीच काम करणारे असतात. गणेश शास्त्रीशी इथला धर्म,संस्कृती ,परंपरा रीतिरिवाज ह्या विषयांवर भरपूर चर्चा होते. शास्त्रीजी त्याला समजावून सांगतात तुला इथे काम करायचे असेल , इथल्या लोकांच्या चुकीच्या समजुती बदलायच्या असतील, त्यांना काही नवं द्यायचं असेल तर आधी तुला त्यांना समजून घ्यावं लागेल, त्यांच्याशी मैत्री करावी लागेल, हळूहळू नायकाच्या विचारात परिवर्तन होऊ लागतं तो बदलू लागतो, त्याला ह्या लोकांबद्दल आत्मीयता वाटायला लागते, स्वयंसेवकांच्या मदतीनी तो इथे शाळा, मधुमक्षिका पालन असे छोटे उद्योग सुरु करतो. अतिशय साध्या वाटणाऱ्या ह्या आदिवासींची क्रूर बाजू सुद्धा पुरियाच्या निमित्ताने त्याच्या समोर येते तेव्हा तो हबकतो, अल्लड निरागस पुरीयाला काही कारणानी `डाकिण` ठरवलं जातं आणि मग अशी डाकीण नको म्हणून सगळे आदिवासी तिला ठार मारायला निघतात अशावेळी `साठसाली` ह्या आदिवासी जमातीची प्रमुख `कालेवाली माँ ` तिथे पोहचते आणि हकनाक बळी जाणारी पुरीया वाचते, तेव्हापासून हे `साठसाली` कोण आणि हि नखशिखांत बुरख्यात वावरणारी ` कालेवली माँ` काय प्रकरण आहे ह्याबद्दल नायकाला उत्सुकता वाटायला लागते . आदिवासींच्या सांगण्यानुसार साठसाली हि जंगलातल्या आतल्या भागात राहणारी अतिशय कट्टर अशी आदिवासी जमात आहे आणि त्यांच्या भागात कोणालाही सहज प्रवेश मिळत नाही, `कालेवली माँ ` चा रहस्यभेद मात्र लगेच होत नाही. नायकाला आता ह्या भागात येऊन 2,3 वर्ष झालेली असतात, उन्हाळ्याच्या दिवसांमधे रखरखीत निष्पर्ण झालेल्या ह्या जंगलात आग लागते आणि ही आग हा हा म्हणता पसरत जाते, हा वणवा विझवण्याच्या कामी सरकार, तिथे काम करणारे स्वयंसेवक, आदिवासी सगळे एकत्र येतात, त्यात येणारी छोटी खेडी, आदिवासी पाडे रिकामी करायला लागतात, नायकाला हे संकट नवं असतं पण आता तो इथे सरावलेला असतो, ह्या प्रसंगामुळेच इथल्या प्राथमिक शाळेच्या ध्येयवेड्या शिक्षकाची आणि त्याची मैत्री होते. दरम्यानच्या काळात ह्या सगळ्या घटनांची माहिती, त्याचं निरीक्षण, अनुमानं हे सगळं तो जमेल तसं प्रो. रुडॉल्फ आणि ल्युसी ह्यांना पाठवत असतो, आपल्या अभ्यासाचा एक भाग म्हणून ल्युसी इथे येते, ह्या भागात फिरते तिला हवी ती माहिती गोळा करते, तिच्यासोबत फिरताना नायकाला कालेवाली माँ ला भेटण्याचा योग येतो ही कालेवाली माँ म्हणजे दुसरीतिसरी कोणी नसून सुपरियाची आई असते, ह्याच प्रवासात ` जिंदा सागबान ` चे सुद्धा नायकाला दर्शन होते. दैवी भासणारा हा सागचा सदाहरित वृक्ष म्हणजे जणू ह्या संपूर्ण जंगलाचा पुराणपुरुष असतो, अवघ्या चराचर प्राणिसृष्टीचा पोशिंदा असतो. तुम्ही जर कुठल्याही प्रकारचं वाईट काम कधीही केलं नसेल तर तुम्हाला इथे कुठलाही धोका नाही उलट तुम्ही ह्या वृक्षाच्या छत्रछायेत अगदी सुरक्षित आहात अशी आदिवासींची समजूत असते. ल्युसी ह्या सगळ्याच प्रकरणाकडे खूप तार्किक,वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहत असते अर्थात नायकाचा सुरवातीचा दृष्टीकोन काही फारसा वेगळा नसतो पण आता इथे राहून तो ह्या सगळ्याबद्दल जास्त खोलात जाऊन विचार करू लागतो आणि त्यामुळेच ल्युसी जेव्हा त्याला इथून परतण्याबद्दल, स्वतःच्या नात्याबद्दल विचारते तेव्हा तो तिच्याकडे ह्या सगळ्यासाठी वेळ मागतो. नर्मदा ही निव्वळ नदी नाही तर ती एक जिवंत अनुभूती आहे हे इथल्या लोकांचा मानणं त्यानं सुरवातीला नाकारलेलं असतं पण त्याला आलेल्या काही अनुभवांवरून , अचानकपणे घडलेल्या परिक्रमेवरून तो गोंधळून जातो. शूलपाणीच्या जंगलात येणाऱ्या नायकाला तिथले आदिवासी लुटतात, त्याच्याजवळचं होतं नव्हतं ते सारं काढून घेतात आणि वरून हा नर्मदा मैय्याचा आदेश आहे असं सांगतात, नायक म्हणतो का असा आदेश देत असेल मैय्या ? आधीच निष्कांचंन, थकलेल्या जीवाकडून त्यांना काय मिळणार? पण जिवंत राहण्यासाठी तडफडणारा हा उपाशीतापाशी वस्त्रविहीन प्रवासी जेव्हा इथून बाहेर येईल तेव्हा `अहं ब्रह्मस्मि। ` हा त्याचा अहंकार पूर्णपणे नष्ट होईल आणि `तत् त्वं असि।` अर्थात ` ते तू आहेस` ह्या सृष्टीत जे काही दैवी आहे ते अंशरूपाने तुझ्यात आहे आणि जे तुझं आहे, तू प्राप्त केलं आहेस तेच ह्या सृष्टीत परत जाणार आहेस हे ज्ञान त्याला प्राप्त होईल. आपल्या प्रवासाच्या शेवटच्या टप्प्यात नायकाच्या मनातल्या ह्या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरं त्याला मिळतात, आपलं हरवलेलं मुल परत आल्यावर आई जसे त्याचे सगळे हट्ट पुरवेल तसंच त्याची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी नर्मदा मैय्या सुद्धा त्याला स्वतःच नाव सांगून दर्शन देते आणि इथे कादंबरी संपते . ही कादंबरी वाचतांना आपल्याला सुद्धा अनेक प्रश्न पडतात, इतके विविध धर्म, समाज ,पंथ, जाती ,उपजाती त्यांचे आचारविचार असणाऱ्या आपल्या देशात असं काय आहे की जे भारतीय म्हणून आपल्याला इतकी शतकं एकत्र ठेवतय, हो अगदी एक देश म्हणून अस्तित्वात येण्याच्या अधीही आपण कुठल्यातरी सुत्राने बांधलेलो होतोच ते सूत्र वरीलपैकी काहीच नव्हतं तर कादंबरीत म्हटल्याप्रमाणे ते सुत्र होतं निसर्गाचं, त्यानं सुरु केलेल्या परंपरांचं, त्यानं रुजवलेल्या संस्कृतीचं, त्यानं दिलेल्या क्षमा, दान , परतफेड ह्या संस्कारांचं, धर्म हा कधीच इथल्या लोकांसाठी महत्वाचा नव्हता धर्म म्हणजे जीवन चांगल्या तऱ्हेने जगण्यासाठी सांगितले गेलेले नियम. इतका सरळ अर्थ सांगून कादंबरीचा शेवट होतो अर्थात आपल्या मनात मात्र ती सुरुच राहते कारण चिंतन , विचार ही एक प्रक्रिया आहे आणि तेच आपल्या जीवंतपणाचं लक्षण आहे . © अश्विनी गोरे ...Read more

DECEPTION POINT
DECEPTION POINT by DAN BROWN Rating Star
Nitin Patil

एक नंबर पुस्तक आहे,त्यात एकाचा पाण्यात बर्फाच्या बुडुन मृत्यू होताना नेमकं काय होत असेल त्याचा जबरदस्त वर्णन आहे...must read, Dan brown always rocks