* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: CHEAPER BY THE DOZON
  • Availability : Available
  • Translators : Mangala Nigudkar
  • ISBN : 9788177663334
  • Edition : 14
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 144
  • Language : Translated From ENGLISH to MARATHI
  • Category : FICTION
Quantity
THIS A BIOGRAPHY BASED ON MR. FRANK GILBRETH WRITTEN BY HIS DAUGHTER AND HIS SON. IT IS VERY INTERESTING AND ENTERTAINING, YOU CANNOT LEAVE IT ASIDE UNLESS AND UNTIL COMPLETED. MR. FRANK WAS AN ENGINEER. HE WAS ALWAYS BUSY IN FINDING OUT VARIOUS METHODS AND WAYS TO SAVE TIME, AND TO UTILIZE TIME AT ITS BEST. HE ALWAYS TRIED OUT THE SOLUTIONS ON HIS CHILDREN. HIS WAYS INCLUDED UTILIZING TIME WHILE DOING DAILY CHORES. HE TAUGHT HIS CHILDREN THE FRENCH LANGUAGE BY MAKING THEM LISTEN TO THE CASSETTES WHILE TAKING BATH, HIS CHILDREN MASTERED THE LANGUAGE. THE FILM BASED ON THIS WAS SHOWN IN THE THEATERS OF AMERICA MANY A TIMES THEN. MANY FAMILIES WERE BENEFITTED BY HIS WAYS OF UTILIZING TIME WISELY. PEOPLE WERE ASTONISHED BY THE INNOVATIVE WAYS OF HIS TEACHING. I FIRMLY BELIEVE THAT THIS BOOK WITH ITS INNOVATIVE METHODS WILL BE IMMENSELY USEFUL TO ALL THE FAMILIES HERE.
फ्रंक गिलबर्ट या गृहस्थावर त्यांच्या एका मुलाने व मुलीने मिळूल लिहिलेले पुस्तक चरित्रवजा असूनही, ते इतके मनोवेधक व मनोरंजक आहे, की पूर्ण केल्याशिवाय खाली ठेववत नाही.हे गृहस्थ व्यवसायाने इंजिनीअर! कमीत कमी वेळात जास्तीत जास्त कामे कुशलतेने कशी करावीत, यावर ते संशोधन करत व त्याचे आपल्या मुलांवर प्रयोगही करुन पाहत. खास वेळ न खर्चता, स्नान करता-करता, फ्रेंच भाषेच्या टेप्स ऐकवून त्यांनी मुलांना उत्तम फ्रेंच बोलायला शिकविले होते. असे अनेक प्रयोग त्यांनी आपल्या मुलांवर केले होते. त्यांची फिल्म त्या वेळी अनेक अमेरिकन चित्रपटगृहांत दाखवली जात असे. इतके तिथल्या लोकांना त्यांच्या शिक्षणपद्धतीचे कौतुक वाटत असे.आपल्याकडील जास्तीत जास्त लोकांनी ते वाचावे व अमलात आणावे, असे वाटले, म्हणूनच त्याचा हा अनुवाद सिद्ध करून सुज्ञ वाचकांसमोर ठेवला आहे.
Video not available
Keywords
Customer Reviews
  • Rating StarPrasad Phatak

    `छोटा परिवार सुखी परिवार`, `कुटुंब लहान सुख महान`, `हम दो हमारे दो` वगैरे सरकारी घोषणा स्थिरावूनसुद्धा आता खरंतर भरपूर वर्षं झाली आहेत. आता शून्य किंवा एक अपत्य अशा `बायनरी` संख्येची उदाहरणंही पुष्कळ दिसू लागली आहेत. पण तरीही एकूण कुटुंबसंस्थेच्या वाचालीचा विचार करता तो कालावधीही नगण्य आहे. आपल्या नात्यागोत्यात एखाद्-दोन पिढी अगोदरपर्यंत पाच-सात अपत्यं असणं अगदी सर्वसामान्य होतं. घरातली सात-आठ माणसं शिवाय आला-गेला, पै-पाहुणा सगळेच धरायचे म्हटलं तर घर म्हणजे गोकुळच असायचं. आजही सणासुदीच्या निमित्ताने मुलामुलींचं आणि त्यांच्या विस्तारित कुटुंबाचं एकत्र येणं झालं की मगच आजी-आजोबांना घर भरल्यासारखं वाटतं. पण हे सगळं झालं आपल्या आजूबाजूच्या समाजातलं. आपल्या अशा कुटुंबव्यवस्थेबद्दल पाश्चात्त्यांना कुतूहल वाटत असल्याचं आपण ऐकतो. पण मग तिथल्या समाजात कुटुंबसंस्था कधी आपल्यासारखी होती का, असा प्रश्न आपल्याला पडणं साहजिक आहे. जुन्या अमेरिकन कुटुंबावर प्रकाश टाकणारं पण आजही अगदी तजेलदार असणारं एक पुस्तक वाचनात आलं, ज्याचं नाव आहे `चीपर बाय द डझन`. मिस्टर फ्रॅंक आणि मिसेस लिलियन गिलब्रेथ दांपत्य आणि त्यांच्या तब्बल एक डझन मुलांची ही खरीखुरी गोष्ट. शतकभरापूर्वी अमेरिकेत घडलेली. त्याकाळी अमेरिकेत अपत्यांची संख्या अगदी मर्यादित नसली तरी बारा मुलं असणं हे तेव्हाही दुर्मिळच होतं. त्यामुळे गिलब्रेथ कुटुंबाबद्दल आजूबाजूचे नागरिक, तसंच ते कुटुंब फिरायला निघाले की त्यांना न्याहाळणारे लोक या सगळ्यांच्या डोळ्यांत प्रचंड कुतूहल असायचं. त्यांचे अनोखे अनुभव वाचणं हे आपल्यासाठीही मेजवानी आहे. कुटुंबातलं `मॅनेजमेंट` फ्रॅंक गिलब्रेथ हे यशस्वी व्यावसायिक होते. `हालचाली आणि गती` या विषयाचा दांडगा अभ्यास होता. या अभ्यासातून त्यांनी बांधलेले ठोकताळे वापरून स्वतः च्या व्यवसायात वृद्धी तर केली होतीच. शिवाय इतर उद्योगांसाठीही सल्लागार म्हणून काम करून त्यांच्या उत्पादनातही भर घातली होती. `जे व्यवसायात करता येतं ते कुटुंबात आणि जे कुटुंबात करता येतं ते व्यवसायात करून पाहण्याचा त्यांचा आग्रह असायचा. व्यवसायात अधिक संख्येने असणाऱ्या माणसांना हाताळण्याचं कौशल्य घरातल्या गोतावळ्यासाठीही उपयोगी पडेल असा विश्वास त्यांना होता. त्यांनी घरी अनेक प्रयोग केले. संकटसमयी सर्वांना एकत्र येण्यासाठी कमीत कमी वेळ लागावा यासाठी शिट्टीच्या संकेतावर ताबडतोब हजर राहण्याची सवय आपल्या मुलामुलींना लावली. पुढे एकदा घरी बाका प्रसंग उद्भवला तेव्हा याच तंत्रामुळे सर्वांचे जीव वाचले. एवढ्या सर्वांची कामे पटापट उरकावीत म्हणून कुटुंबात सर्वांना जबाबदाऱ्या वाटून दिल्या. घरामध्ये कौटुंबिक समिती बनवून त्यात प्रत्येक सदस्याला सहभागी करून घेतलं, विविध गोष्टींवर चर्चा केली आणि बहुमत लक्षात घेऊन ठराव पास केले. दुसऱ्याचं म्हणणं ऐकून घेण्याच्या या संस्कारांमुळे मुलं लोकशाही आपल्या कुटुंबातच शिकली ती अशी ! शिक्षणाचे अनोखे प्रयोग मुलांनी सहजपणे जास्तीत जास्त गोष्टींचं ज्ञान मिळवावं यासाठी त्यांनी अनेक प्रयोग केले. उदा. न्हाणीघरात एक ग्रामोफोन ठेवला होता. त्यावर वाजवण्यासाठी जर्मन/फ्रेंच तबकड्या आणल्या आणि आंघोळ करताना त्या तबकड्या वाजवायला सांगितल्या. हा हा म्हणता मुलं फ्रेंच आणि जर्मन शिकली. मुलांसाठी टाईपरायटर आणून मुलांना वेगवेगळी आव्हानं देऊन वेगाने टायपिंग शिकायला उद्युक्त केलं. घरातल्या भिंतींवर मोर्सकोडच्या खुणा लिहिण्याचा प्रयोग इतका यशस्वी झाला की जेवणाच्या टेबलावर आपल्या ताटल्यांवर चमचे वाजून मुलं त्या सांकेतिक भाषेत बोलू लागली. मोठमोठ्या संख्यांचे गुणाकार करण्यासाठी अत्यंत सोप्या पद्धतीही त्यांनी मुलांना शिकवल्या. या अभिनव पद्धतींनी मुलांना शिकवताना त्यांनी हे सगळं घरच्या कॅमेऱ्यात चित्रित करून ठेवल्यामुळे त्याचं छान दस्तावेजीकरण झालं आणि त्या फिल्म्स प्रसिद्ध झाल्यामुळे अनेकांना त्यातून अभ्यास करता आला. शिवाय वेगवेगळ्या कामांच्या चित्रीकरणातून फ्रॅंक यांनी गती आणि हालचालींचं निरीक्षण करून कमी वेळात जास्त परिणामकारकतेने करण्याच्या युक्त्याही शोधून काढल्या ज्याचा अनेकांना उपयोग झाला. जुनं, तरीही समकालीन एकत्र कुटुंबपद्धती किंवा मोठी कुटुंबं या गोष्टी सध्याच्या काळात जवळपास नाहीशा झाल्या आहेत. पण तरीही हे पुस्तक पूर्णपणे कालबाह्य ठरवता येणार नाही. कारण गिलब्रेथ कुटुंबाच्या आकाराशी संबंधित तपशिलांच्या थोडंसं पुढे जाऊन पाहिलं तर यात काही अतिशय महत्वाच्या गोष्टी आढळतात ज्या आजच्या काळातही महत्वाच्या आहेत. पुस्तकभर जाणवत राहतो तो फक्त कुटुंबीयांबद्दलच नाही तर एकूणच कुटुंब व्यवस्थेविषयीचा ओलावा. आधीच छोटी असणारी कुटुंबं आणखी विभाजित होत अणुमात्र होताना दिसण्याच्या आजच्या काळात अशा कुटुंब व्यवस्थेविषयी सकारात्मक लिखाणाचं महत्व निश्चितच आहे. घरातल्या व्यक्तींचे आपापसांतले बंध घट्ट असतील तर मोठ्या अडचणींना तोंड देण्यासाठी फायद्याचं ठरतं हे यातून अधोरेखित होतं. सध्याच्या काळात विद्यार्थ्यांवरचं वाढत जाणारं अभ्यासाचं, परीक्षांचं ओझं, त्यावर उतारा शोधण्यासाठी चालणारी पालकांची धडपड आणि त्यातूनच विविध ट्युशन्स, ट्रेनिंग्जचं वाढत गेलेलं प्रस्थ, या सगळ्या धबडग्यात मुलांना शिक्षण आवडतंय का आणि त्यातून त्यांचं कुतूहल जागृत होऊन नवनवीन गोष्टी स्वतःहून शिकाव्याश्या वाटताहेत का हे प्रश्न अनुत्तरितच राहतात. अशा वेळी फ्रॅंक गिलब्रेथ यांनी मुलांचं शिकणं हसत खेळत व्हावं यासाठी वापरलेल्या क्लृप्त्या उपयुक्त ठरू शकतात. ‘चीपर बाय दी डझन’ भावण्याचं महत्वाचं कारण म्हणजे त्यातली वैश्विकता. एका परक्या देशातल्या लोकांच्या राग, लोभ, प्रेम या मूलभूत भावना आपल्याहून यत्किंचितही वेगळ्या नाहीत; तसंच गिलब्रेथ दांपत्याची कुटुंबाबद्दलची पितृत्वाची भावना, त्यांचं भलं व्हावं यासाठीची सततची धडपड, वयात येणाऱ्या मुलींबद्दलची चिंता, त्यांना वाईट नजरांपासून वाचवण्यासाठी पंखाखालीच ठेवण्याची धडपड आपण स्वतः च्या, आसपासच्या कुटुंबांत बघतो तशीच आहे. हे असं काही दिसतं तेव्हा पृथ्वीच्या दोन टोकांना असणाऱ्या समाजांमधलं अंतर क्षणात नाहीसं होतं आणि गिलब्रेथ कुटुंबाची ही आनंदयात्रा आपल्याला अगदी जवळची वाटायला लागते. हसरं विश्व गिलब्रेथ आई-बाबांना एवढी मुलं सांभाळताना अडचणी तर आल्याच असणार. पण कुठल्याही गोष्टीचा बाऊ न करता हसत-खेळत कसं जगता-वाढता येऊ शकतं याचा परिपाठच गिलब्रेथ आईवडिलांनी घालून दिला. आपलं एवढं मोठं मोठं लटांबर कुठेही घेऊन गेले तरी लोक कुतूहलाने त्यांना "एवढी मुलं तुमची आहेत ?" किंवा "तुम्हाला बारा मुलं आहेत?" असं विचारायचे तेव्हा फ्रॅंक गिलब्रेथचं उत्तर असायचं "हो, कारण डझनावर घेतली की कुठलीही गोष्ट स्वस्त पडते!" बहुदा वडिलांकडून आलेल्या अशा मिश्किल वारश्यामुळेच पुस्तकाचा सूर अतिशय खेळकर आहे. छोट्याछोट्या प्रसंगांतून विनोद शोधण्याची आणि तो फुलवण्याची लेखनशैली पुस्तक रंजक करते. सकारात्मक बाजूंसोबतच मुलांना शिकवण्याच्या भावनेने पछाडलेले वकील कसे वाहवत जात यावरही मार्मिकपणाने बोट ठेवलं आहे. उदा. काहीवेळा वेळ वाचवण्याच्या अट्टहासात मि. गिलब्रेथ यांनी दोन्ही हातांनी दाढी करण्याचा प्रयत्न केला आणि त्यात त्यांच्या गालाला जखम झाली, त्यावर "४० सेकंद वेळ वाचवायच्या प्रयत्नात झालेल्या जखमेवर मलमपट्टी करण्यात त्यांची २ मिनिटं वाया गेली" अशी टिप्पणी केली आहे. मुलांना काही गोष्टी शिकवण्याचा प्रयत्न त्यांच्याच अंगाशी कसा आला हे वाचताना ओठांवर हसू आल्याशिवाय राहत नाही. पुस्तकाचा मूड प्रसन्न ठेवण्याचं श्रेय जातं ते गिलब्रेथ कुटुंबाचेच सदस्य असणाऱ्या लेखकद्वयीला. मंगला निगुडकर यांनी ते मराठीत इतकं चपखलपणे आणलंय की वाचताना आपण अनुवाद वाचतोय असं जाणवतही नाही. ...Read more

  • Rating StarBhooshan Bapat

    आजकालच्या धकाधकीच्या जीवनात वेळ ही सगळ्यात महाग गोष्ट झाली आहे. "बाकी काहीही मागा पण वेळ मागु नका" असे प्रत्येक जण बोलत असतो. फ्रँक गील्बर्ट हे व्यवसायाने इंजिनीअर. कमीतकमी वेळात अधिकाधिक कामे कशी करता येतील यावर त्यांचा कटाक्ष असे. ह्या प्रयोगाचीसुरवात त्यांनी आपल्या घरापासून केली. त्यांनी मुलांना अभ्यासाबरोबरच वेगवेगळी कौशल्ये कशी शिकवता येतील याचे केलेले प्रयोग अद्भुतच आहेत. या पुस्तकात त्यावर सविस्तर प्रकाश टाकला आहे. ...Read more

  • Rating StarRavji Lute

    डझनाच्या भावात स्वस्त पडते”(चीपर बाय दी डझन) असं म्हणणारे फ्रँक गिलब्रेथ (१८६८-१९२४) हे ‘टाईम अँड मोशन स्टडीज’ या संकल्पनेचे जनक म्हणून प्रसिद्ध पावलेले अमेरिकी इंजिनियर होते. अभियांत्रिकी अभ्यासक्रमात त्यांचे काळ आणि वेळ विषयक नियम त्यांच्या स्पेलिंची अक्षरे Gilbreth उलट्या क्रमाने घेतल्यास होणाऱ्या Therbligs (१८ प्रकारच्या हालचाली) या शब्दाने ओळखले जातात. कमीत कमी वेळामध्ये जास्तीत जास्त कामे कशी करावीत याबद्दल औद्योगिक क्षेत्रातील कामगारांना, दुसऱ्या महायुद्धावेळी अमेरिकी सैन्याला मार्गदर्शन करणारे गिलब्रेथ आपल्या डझनभर मुलांवर असे शैक्षणिक प्रयोग करत असत. त्यांच्या बारा मुलांपैकी(६मुली,६मुले) एका मुलाने व एका मुलीने (मूळ लेखक) मिळून गिलब्रेथ यांनी केलेले बहुतांश प्रयोग ‘चीपर बाय दी डझन’ या पुस्तकात मांडले आहेत. बारा मुलांना स्वावलंबी होण्यासाठी, वेगवेगळ्या भाषा येण्यासाठी, गणित, भूगोल, खगोलशास्त्र समजण्यासाठी फ्रँक गिलब्रेथ यांनी त्यांच्या घरी, सहलीला गेल्यावर, अंघोळ करताना, अगदी जेवतानासुद्धा मुलांवर विविध प्रयोग केले. मानसशास्त्र पदवीधर असलेल्या त्यांच्या पत्नीने (लिलीयन गिलब्रेथ) त्यांना या कामात कशाप्रकारे साथ दिली. त्याचप्रमाणे बारा मुलांच्या गमतीजमती. इत्यादी माहिती पुस्तकातून वाचावयास मिळते. चीपर बाय दी डझन हे पुस्तक जवळपास शंभर वर्षांपूर्वी घडलेल्या सत्य घटनेवर आधारित आहे. त्यातील काही गोष्टी आज कालबाह्य वाटत असल्या तरी सर्वच पालकांसाठी हे पुस्तक उपयोगी आहे. आजच्या घडीला एवढ्या मोठ्या संख्येने मुलं जन्माला घातली जात नाहीत. एक किंवा दोन मुलं असणाऱ्या नॅनो आवृत्तीमधील कुटुंबात मुलांच्या ‘फ्युचरची’ अति काळजी करून कायमच मुलावर चिडणाऱ्या/ डाफरणाऱ्या आणि त्यांना तणावाखाली ठेवणाऱ्या तरुण पालक वर्गाला ‘चीपर बाय दी डझन’ मधून नक्कीच काही शिकता येईल. 【फ्रँक गिलब्रेथ यांच्या मृत्यूनंतर त्या कुटुंबाचे काय झाले? असा प्रश्न माझ्या मनात पडल्याने मी या कुटुंबाबद्दल गुगुलवर शोध घेतला. त्यावेळी "बेलेज ऑन देअर टोज" या पुस्तकाबद्दल थोडी माहिती वाचली. ही माहिती इंग्रजीमधून आहे, सदर माहिती मराठीतुन वाचायला मिळाली नाही. फ्रँक गिलब्रेथ यांच्या मृत्यूनंतर त्यांची पत्नी लिलीयन गिलब्रेथ मोठ्या हिमतीने त्याचा व्यवसाय कसा सांभाळते, तिला काय अडचणी येयात, आणि आपल्या अपत्यांना ती कसे सांभाळते हा उत्तरार्ध असलेले पुस्तक "बेलेज ऑन देअर टोज" फ्रँक बंकर गिलब्रेथ (ज्यु.) आणि अर्नेस्टाइन गिलब्रेथ कॅरे याच दोन मुलांनी लिहिले आहे.】 ...Read more

  • Rating Starमंजुषा दीक्षित

    मनात पारिजात फुलवणारे पुस्तक.

  • Read more reviews
Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

TATVAMASI
TATVAMASI by DHRUV BHATT Rating Star
Ashiwini Gore

` तत्वमसि` ही रूढार्थाने कादंबरी असली तरी ते एक मुक्त चिंतन आहे. ते चिंतन रंजक वाटावे म्हणून त्याला कथेत परावर्तीत केले आहे असे फार तर आपण म्हणू शकतो. ध्रुव भट्ट ह्या प्रसिद्ध गुजराती लेखकाची ही कादंबरी अंजली नरवणे ह्यानी मराठीत अनुवादित केली आहे. गुराती आणि भारतीय साहित्य अकादमीचा पुरस्कार ह्या कादंबरीला मिळालेला आहे . लेखक म्हणतात ही कादंबरी म्हणजे नर्मदा नदी, तिच्या आजूबाजूचे आदिवासी , तिच्या काठच्या मंदिरांमधून किंवा आश्रमांमधून राहिलेले परिक्रमावासी ह्या सगळ्यांकडून ऐकलेल्या गोष्टी आणि काही माझ्या स्वतःच्या कल्पना ह्याचे फळ आहे. भारताच्या उत्तर आणि दक्षिण भागाला जोडण्याऱ्या नर्मदेच्या काठी ही कथा आकार घेते. कथेला नायक नाही, वाचकच त्याचा नायक होतो इतकी ही कथा आपली होऊन जाते. बालपणीचा काही काळ हा आपला नायक भारतात राहिलेला असतो नंतर मात्र तो परदेशात जातो आणि जवळजवळ १८ वर्षानंतर परत येतो, ह्या मधल्या काळात तो आपल्या ह्या मायभूमीपासून दुरावलेला असतो त्यामुळे त्याचे प्रोफेसर रुडॉल्फ जेव्हा त्याला आदिवासी संस्कृतीच्या अभ्यासासाठी भारतात जायला सांगतात तेव्हा तो काहीसा नाखूष होतो, त्यांच्याकडे बरीच रदबदली करून बघतो, दुसऱ्या एका योग्य सहकाऱ्याचे नाव सुचवतो परंतु काहीही उपयोग होत नाही. `सुप्रिया भारतीय` ह्या तिथे आदिवासींमध्ये काम करणाऱ्या एका स्वयंसेविकेचे नाव प्रो. रुडॉल्फ त्याला सांगतात तेव्हा तर ही कोणीतरी ६०-६५ वर्षाची चष्मा घालणारी, खादी वापरणारी, भाषणं देणारी स्त्री असेल अशी त्याची खात्रीच होते. शेवटी ` तू आदिवासींमध्येच रहा, तिथे एक शाळा काढ, त्यांचं रोजचं आयुष्य बघ आणि त्याची टिपणं काढून मला पाठव` ह्या बोलीवर त्याची रवानगी भारतात होते. भारतातला त्याचा पहिलाच रेल्वेप्रवास म्हणजे बालपणीच्या आठवणींचं मोहोळ असतं. लहान वयातच आईला पारखा झालेल्या त्याने नंतरचं एक वर्ष गुजरातमधल्या एका छोट्या खेड्यात नानीजवळ काढलेलं असतं. सकाळी उठल्याबरोबर झालेलं नर्मदेचं पाहिलं दर्शन त्याला त्याच्या बालपणीच्या काळात घेऊन जातं. परदेशातल्या खाजगीपणाची सवय झालेल्या त्याला माणसं ओळख नसतांना इतकी एकमेकांशी कशी बोलतात,किंवा काय काय बोलू शकतात, ह्याचं भयंकर आश्चर्य वाटतं ` भारतीयत्व` म्हणून जे काही आहे ते म्हणजे काय ह्याची ओळख त्याला व्हायला लागते. भोपाळहून पुढे प्रत्यक्ष कामाच्या ठिकाणी जायला म्हणून आपला नायक रेल्वेत बसतो आणि आदिवासींशी त्याची पहिली तोंडओळख होते. आपल्यातच मग्न होऊन गाणाऱ्या एका आदिवासी युवतीला बघून नायकाला प्रश्न पडतो ` अनेक गोष्टींचा अभाव असतांना , अंगभर कपडे आणि पोटभर अन्न नसतांना सुद्धा ही मुलगी एवढी आनंदी कशी ?` सुखाची हिची व्याख्या नक्की आहेतरी काय ?. ही वनकन्या म्हणजे पुरिया पुढे नायकाला त्याच्या इच्छित स्थळी घेऊन जाते. कादंबरीत मध्ये मध्ये येणारी आदिवासींची भाषा खूप गोड वाटते , अर्थात लगेच त्याचा अनुवाद केलेला आहे त्यामुळे कथा सहज पुढे जाते. ह्या निर्मनुष्य स्थानकावर काही वेळ वाट बघून नायक एकटाच पुढे निघतो, इथला निसर्ग हळूहळू त्याच्या नजरेसमोर जणू उलगडत असतो. एका मोठ्या रायण वृक्षाच्या सावलीत बसल्यावर `मुनि का डेरा` आणि `बित्तुबंगा` असं लिहिलेले दोन दगड आणि त्यावरची व्याधाची आकृती त्याचं लक्ष वेधून घेते आणि लगेच तो आपली संशोधक मैत्रीण ल्युसी हिला त्याबद्दल कळवतो. थोड्यावेळाने त्याला घ्यायला येणारे गुप्ताजी आपल्याबरोबर सुप्रिया भारतीय ला घेऊन येतात आणि तिला बघून आपला नायक आश्चर्यचकित होतो, आनंदी, तरुण सुप्रिया बघून हिला काय दुःख असेल म्हणून ही इथे येऊन राहतेय ? असा अगदी सामान्य माणसाला पडेल असा प्रश्न त्यालाही पडतो. अतिशय हुशार, तंत्रकुशल अशी ही चुणचुणीत सुप्रिया आदिवासींची, गुप्तांजींच्या परिवाराची खूप जवळची असते, त्या साध्या लोकांनी तिचं नावही साधं सोपं करून टाकलेलं असतं, ते तिला `सुपरिया` म्हणत असतात. आपला नायक सुपारियाला बित्तुबंगा बद्दल विचारतो पण ती त्याला ताकास तूर लागू देत नाही, गुप्तजींबरोबर राहून तो इथली सगळी माहिती घेत असतो, इथल्या लोकांचे आचारविचार,त्यांची भाषा , संस्कृती ह्याबद्दलचं त्याचं गूढ मात्र वाढतच जात असतं. नकळत तो ह्या सगळ्यांमध्ये रमायला लागतो, कुठेतरी ह्यांच्यात आणि आपल्यात काहीतरी समान धागा आहे हे त्याला जाणवायला लागतं. इतकी वर्ष विस्मरणात गेलेलं कच्छच्या छोट्याशा खेड्यातलं त्याचं एक वर्ष पुनः पुनः त्याच्या डोळ्यासमोर उभं राहायला लागतं, त्याची नानी, मामा, मामी ,त्याच्या नानाजींचे एक चुलतभाऊ जे मंद बुद्धीचे होते ह्यांचं एकमेकांशी जोडलेलं असणं, एकमेकांना जपणं, सांभाळून घेणं, सहजपणे सामावून घेणं आज तो परत नव्याने अनुभवू लागतो. नायक म्हणतो तसं ऐशोआराम, भरपूर संपत्ती, पद, प्रतिष्ठा हे सगळं मिळवूनही सुखी, सुंदर नसलेले चेहरे आपल्या अवतीभवती सतत वावरत असतात किंवा बरेचदा तर आपणही त्यात असतो मग ह्या सगळ्याचाच अभाव असतांना इथे ह्या जंगलात सुपरियाच्या, पुरियाच्या, आदिवासींच्या किंवा लहानपणी पाहिलेल्या वरवर कठोर भासणाऱ्या नानीच्या रुपात एवढं नितळ निर्मळ सौन्दर्य कसं काय असू शकतं ?...ह्या आणि अशा अनेक प्रश्नांची उकल त्याला आदिवासींच्या सहवासात मिळत जाते. बित्तुबंगा ह्या नावाबद्दलचं गूढ उकलतं हे दोघे आदिवासी भाऊ असतात पुढे एका नरभक्षीण वाघिणीच्या हल्ल्यात त्यातला एक मरण पावतो , आपल्या भावाचा बळी घेणारी ही वाघीण नंतर बित्तुच्या मदतीने वनविभागाच्या जाळ्यात पकडल्या जाते, सुडाने बेभान झालेला बित्तु तिला खरंतर ठार मारणार असतो पण ही वाघीण जेव्हा थोड्याच काळात पिल्लाला जन्म देणार असते हे त्याला कळतं तेव्हा तो सहज तिला मुक्त करतो. इतक्या सहजपणे क्षमा करण्याची वृत्ती कुठलेही तथाकथित शिक्षण न घेतलेल्या बित्तुकडे कुठून येतात ह्याचं नायकाला महादाश्चर्य वाटतं. मध्ये एकदा नायकाला एक छोटासा अपघात होतो आणि बेशुद्ध अवस्थेत नर्मदा तीरावरच्या गणेश शास्त्रींच्या आश्रमात त्याच्यावर उपचार होतात गणेश शास्त्री , गुप्ताजी किंवा सुप्रिया हे सगळे आदिवासीसाठीच काम करणारे असतात. गणेश शास्त्रीशी इथला धर्म,संस्कृती ,परंपरा रीतिरिवाज ह्या विषयांवर भरपूर चर्चा होते. शास्त्रीजी त्याला समजावून सांगतात तुला इथे काम करायचे असेल , इथल्या लोकांच्या चुकीच्या समजुती बदलायच्या असतील, त्यांना काही नवं द्यायचं असेल तर आधी तुला त्यांना समजून घ्यावं लागेल, त्यांच्याशी मैत्री करावी लागेल, हळूहळू नायकाच्या विचारात परिवर्तन होऊ लागतं तो बदलू लागतो, त्याला ह्या लोकांबद्दल आत्मीयता वाटायला लागते, स्वयंसेवकांच्या मदतीनी तो इथे शाळा, मधुमक्षिका पालन असे छोटे उद्योग सुरु करतो. अतिशय साध्या वाटणाऱ्या ह्या आदिवासींची क्रूर बाजू सुद्धा पुरियाच्या निमित्ताने त्याच्या समोर येते तेव्हा तो हबकतो, अल्लड निरागस पुरीयाला काही कारणानी `डाकिण` ठरवलं जातं आणि मग अशी डाकीण नको म्हणून सगळे आदिवासी तिला ठार मारायला निघतात अशावेळी `साठसाली` ह्या आदिवासी जमातीची प्रमुख `कालेवाली माँ ` तिथे पोहचते आणि हकनाक बळी जाणारी पुरीया वाचते, तेव्हापासून हे `साठसाली` कोण आणि हि नखशिखांत बुरख्यात वावरणारी ` कालेवली माँ` काय प्रकरण आहे ह्याबद्दल नायकाला उत्सुकता वाटायला लागते . आदिवासींच्या सांगण्यानुसार साठसाली हि जंगलातल्या आतल्या भागात राहणारी अतिशय कट्टर अशी आदिवासी जमात आहे आणि त्यांच्या भागात कोणालाही सहज प्रवेश मिळत नाही, `कालेवली माँ ` चा रहस्यभेद मात्र लगेच होत नाही. नायकाला आता ह्या भागात येऊन 2,3 वर्ष झालेली असतात, उन्हाळ्याच्या दिवसांमधे रखरखीत निष्पर्ण झालेल्या ह्या जंगलात आग लागते आणि ही आग हा हा म्हणता पसरत जाते, हा वणवा विझवण्याच्या कामी सरकार, तिथे काम करणारे स्वयंसेवक, आदिवासी सगळे एकत्र येतात, त्यात येणारी छोटी खेडी, आदिवासी पाडे रिकामी करायला लागतात, नायकाला हे संकट नवं असतं पण आता तो इथे सरावलेला असतो, ह्या प्रसंगामुळेच इथल्या प्राथमिक शाळेच्या ध्येयवेड्या शिक्षकाची आणि त्याची मैत्री होते. दरम्यानच्या काळात ह्या सगळ्या घटनांची माहिती, त्याचं निरीक्षण, अनुमानं हे सगळं तो जमेल तसं प्रो. रुडॉल्फ आणि ल्युसी ह्यांना पाठवत असतो, आपल्या अभ्यासाचा एक भाग म्हणून ल्युसी इथे येते, ह्या भागात फिरते तिला हवी ती माहिती गोळा करते, तिच्यासोबत फिरताना नायकाला कालेवाली माँ ला भेटण्याचा योग येतो ही कालेवाली माँ म्हणजे दुसरीतिसरी कोणी नसून सुपरियाची आई असते, ह्याच प्रवासात ` जिंदा सागबान ` चे सुद्धा नायकाला दर्शन होते. दैवी भासणारा हा सागचा सदाहरित वृक्ष म्हणजे जणू ह्या संपूर्ण जंगलाचा पुराणपुरुष असतो, अवघ्या चराचर प्राणिसृष्टीचा पोशिंदा असतो. तुम्ही जर कुठल्याही प्रकारचं वाईट काम कधीही केलं नसेल तर तुम्हाला इथे कुठलाही धोका नाही उलट तुम्ही ह्या वृक्षाच्या छत्रछायेत अगदी सुरक्षित आहात अशी आदिवासींची समजूत असते. ल्युसी ह्या सगळ्याच प्रकरणाकडे खूप तार्किक,वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहत असते अर्थात नायकाचा सुरवातीचा दृष्टीकोन काही फारसा वेगळा नसतो पण आता इथे राहून तो ह्या सगळ्याबद्दल जास्त खोलात जाऊन विचार करू लागतो आणि त्यामुळेच ल्युसी जेव्हा त्याला इथून परतण्याबद्दल, स्वतःच्या नात्याबद्दल विचारते तेव्हा तो तिच्याकडे ह्या सगळ्यासाठी वेळ मागतो. नर्मदा ही निव्वळ नदी नाही तर ती एक जिवंत अनुभूती आहे हे इथल्या लोकांचा मानणं त्यानं सुरवातीला नाकारलेलं असतं पण त्याला आलेल्या काही अनुभवांवरून , अचानकपणे घडलेल्या परिक्रमेवरून तो गोंधळून जातो. शूलपाणीच्या जंगलात येणाऱ्या नायकाला तिथले आदिवासी लुटतात, त्याच्याजवळचं होतं नव्हतं ते सारं काढून घेतात आणि वरून हा नर्मदा मैय्याचा आदेश आहे असं सांगतात, नायक म्हणतो का असा आदेश देत असेल मैय्या ? आधीच निष्कांचंन, थकलेल्या जीवाकडून त्यांना काय मिळणार? पण जिवंत राहण्यासाठी तडफडणारा हा उपाशीतापाशी वस्त्रविहीन प्रवासी जेव्हा इथून बाहेर येईल तेव्हा `अहं ब्रह्मस्मि। ` हा त्याचा अहंकार पूर्णपणे नष्ट होईल आणि `तत् त्वं असि।` अर्थात ` ते तू आहेस` ह्या सृष्टीत जे काही दैवी आहे ते अंशरूपाने तुझ्यात आहे आणि जे तुझं आहे, तू प्राप्त केलं आहेस तेच ह्या सृष्टीत परत जाणार आहेस हे ज्ञान त्याला प्राप्त होईल. आपल्या प्रवासाच्या शेवटच्या टप्प्यात नायकाच्या मनातल्या ह्या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरं त्याला मिळतात, आपलं हरवलेलं मुल परत आल्यावर आई जसे त्याचे सगळे हट्ट पुरवेल तसंच त्याची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी नर्मदा मैय्या सुद्धा त्याला स्वतःच नाव सांगून दर्शन देते आणि इथे कादंबरी संपते . ही कादंबरी वाचतांना आपल्याला सुद्धा अनेक प्रश्न पडतात, इतके विविध धर्म, समाज ,पंथ, जाती ,उपजाती त्यांचे आचारविचार असणाऱ्या आपल्या देशात असं काय आहे की जे भारतीय म्हणून आपल्याला इतकी शतकं एकत्र ठेवतय, हो अगदी एक देश म्हणून अस्तित्वात येण्याच्या अधीही आपण कुठल्यातरी सुत्राने बांधलेलो होतोच ते सूत्र वरीलपैकी काहीच नव्हतं तर कादंबरीत म्हटल्याप्रमाणे ते सुत्र होतं निसर्गाचं, त्यानं सुरु केलेल्या परंपरांचं, त्यानं रुजवलेल्या संस्कृतीचं, त्यानं दिलेल्या क्षमा, दान , परतफेड ह्या संस्कारांचं, धर्म हा कधीच इथल्या लोकांसाठी महत्वाचा नव्हता धर्म म्हणजे जीवन चांगल्या तऱ्हेने जगण्यासाठी सांगितले गेलेले नियम. इतका सरळ अर्थ सांगून कादंबरीचा शेवट होतो अर्थात आपल्या मनात मात्र ती सुरुच राहते कारण चिंतन , विचार ही एक प्रक्रिया आहे आणि तेच आपल्या जीवंतपणाचं लक्षण आहे . © अश्विनी गोरे ...Read more

DECEPTION POINT
DECEPTION POINT by DAN BROWN Rating Star
Nitin Patil

एक नंबर पुस्तक आहे,त्यात एकाचा पाण्यात बर्फाच्या बुडुन मृत्यू होताना नेमकं काय होत असेल त्याचा जबरदस्त वर्णन आहे...must read, Dan brown always rocks