* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: THE KING OF OIL
  • Availability : Available
  • Translators : Mohan Gokhale
  • ISBN : 9788184986280
  • Edition : 1
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 356
  • Language : Translated From ENGLISH to MARATHI
  • Category : BIOGRAPHY
Quantity
BILLIONAIRE OIL TRADER MARC RICH FOR THE FIRST TIME TALKS AT LENGTH ABOUT HIS PRIVATE LIFE (INCLUDING HIS EXPENSIVE DIVORCE FROM WIFE DENISE); HIS INVENTION OF THE SPOT OIL MARKET, WHICH MADE HIS FORTUNE AND CHANGED THE WORLD ECONOMY; HIS LUCRATIVE AND UNPUBLICIZED DEALINGS WITH AYATOLLAH KHOMEINI`S IRAN, FIDEL CASTRO`S CUBA, WAR-RAVAGED ANGOLA, AND APARTHEID SOUTH AFRICA; HIS QUIET COOPERATION WITH THE ISRAELI AND U.S. GOVERNMENTS (EVEN AFTER HE WAS INDICTED FOR TAX FRAUD BY RUDY GUILIANI) AND NEAR-COMICAL ATTEMPTS BY U.S. OFFICIALS TO KIDNAP HIM ILLEGALLY.THIS SURE-TO-MAKE-HEADLINES BOOK IS THE FIRST NO-HOLDS-BARRED BIOGRAPHY OF RICH, WHO WAS FAMOUSLY PARDONED BY BILL CLINTON, AND RESURFACED IN THE NEWS DURING THE CONFIRMATION HEARINGS OF ATTORNEY GENERAL ERIC HOLDER. THE KING OF OIL SHEDS STUNNING NEW LIGHT ON ONE OF THE MOST CONTROVERSIAL INTERNATIONAL BUSINESSMEN OF ALL TIME.
कोट्यधीश तेलसम्राट मार्क रिच प्रथमच इतक्या सविस्तरपणे त्यांच्या खासगी आयुष्याबद्दल (पत्नी डेनिस हिच्यापासून घेतलेल्या अतिमहागड्या घटस्फोटाबद्दल); तेल व्यवसायामध्ये `तत्काळ’ किंमत चुकवण्याच्या सुरू केलेल्या पद्धतीबद्दल, ज्यामुळे त्यांची भरभराट झाली आणि जगाची आर्थिक गणिते बदलली त्याबद्दल, अयातुल्ला खोमेनींचा इराण, फिडेल गुस्ट्रोचा क्युबा, यादवी युद्धाने गांजलेला अंगोला आणि वर्णविद्वेषी दक्षिण आफ्रिका यांच्याबरोबर केलेल्या फायदेशीर व्यापाराबद्दल, जे आत्तापर्यंत कोठेही प्रसिद्ध झालेले नव्हते त्याबद्दल, त्यांनी गुपचूपपणे इस्रायल आणि अमेरिकेला केलेल्या मदतीबद्दल, (ज्यावेळी रुडी गुलियानी यांनी त्यांच्यावर करविषयक घोटाळ्याचे आरोप ठेवले होते.) आणि अमेरिकेच्या पोलीस खात्याने त्यांच्या अपहरणाच्या केलेल्या बेकायदेशीर आणि तितक्याच विनोदी प्रयत्नांबद्दल, इतक्या मोकळेपणाने आणि सविस्तरपणे बोलत आहेत. कोणाचाही आणि कसलाही मुलाहिजा न बाळगणारे रिच यांचे पहिलेच चरित्र, ज्यांना अध्यक्ष क्लिंटन यांनी विशेषाधिकारामध्ये ती प्रसिद्ध माफी दिली, आणि अ‍ॅटर्नी जनरल एरिक होल्डर यांच्या सुनावणीच्या वेळी जी परत बातम्यांचा विषय झाली. हे पुस्तक एक अत्यंत वादग्रस्त आंतरराष्ट्रीय तेल व्यावसायिकाच्या वादग्रस्त कृत्यावर प्रकाश टाकते.असा रिच यांचा थक्क करणारा जीवनपट
Video not available
Keywords
TELSAMRAAT, SAITAN, SARVAT MOTHA DHOKA, JUE PRARABDHA, EK AMERICAN SWAPN,EK DHAKKADAYAK JAG, IRAN , ISRAEL ,MARK RICH AND COMPANY, KHATALA, RUDI GULIYANI YANCHE APYASH, KAYADA, GUPT BOLANI, YASHACHI RAHASHYE,MAFI, UPSANHAR, BHAVISHYAVEDH,
Customer Reviews
  • Rating StarLOKPRABHA 26-10-2018

    वादग्रस्त तेलसम्राट... खनिज तेल म्हणजे वसुंधरेच्या उदरातील अमृतच जणू. विसाव्या शतकाच्या पूर्वाधात या अमृताच्या जोरावर अनेक देश उभे राहिले, अनेक अर्थव्यवस्था उदयास आल्या. विसाव्या शतकात जगातील अनेक युद्धाचे ते मूळ कारण ठरले. त्याच्याशिवाय आज जगाचे पाही हलणार नाही. अनेक उद्योग चालवण्यासाठी, विमाने उडवण्यासाठी, रस्त्यावर वाहने धावण्यासाठी आज खनिज तेलाची गरज आहे. या तेलाच्या जोरावर अमेरिकेत मार्क रिच हा तेलसम्राट निर्माण झाला. तेल व्यवसायामुळे, ‘रोखीने’ किंमत चुकवण्याच्या त्याच्या पद्धतीमुळे आणि अमेरिकेच्या शत्रुराष्ट्रांशी केलेल्या गुप्त व्यवहारामुळे तो वादग्रस्त ठरला. त्याची कहाणी म्हणजे ‘किंग ऑफ ऑइल’ हे पुस्तक. स्वित्झर्लंडमधील पत्रकार डॅनियल अमान यांनी मार्क रिचशी थेट संवाद साधून, त्याच्या निकटवर्तीयांना, कुटुंबीयांना बोलते करून लिहिलेले हे पुस्तक. मोहन गोखले यांनी ‘तेलसम्राट’ नावाने त्याचा मराठीत अनुवाद केलेला आहे. अमान यांनी २००६ मध्ये मार्कला पत्र लिहून त्याच्या भेटीसाठी विनंती केली. मात्र या पत्राबरोबर त्यांनी अनेक वादग्रस्त प्रश्नांची जंत्री जोडली. या पत्राला मार्क उत्तर देणार नाही, असे त्यांना वाटत होते. मात्र मार्कने त्यांना भेटण्यास होकार दिला आणि पुढे त्याचे हे चरित्रवजा पुस्तक जन्माला आले. मार्क रिचच्या या मुलाखतीतच अमान वाचकांना इतिहासात घेऊन जातात. या इतिहासात मार्कचे बालपण, त्याच्या कुटुंबीयांचा पादत्राणांचा व्यवसाय, दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात ज्यू असलेल्या त्याच्या कुटुंबीयांना सहन करावा लागलेला नाही. नाझी अत्याचार याबाबत माहिती मिळते. १९४० मध्ये नाझींनी बेल्जियमवर आक्रमण केल्यानंतर त्यांच्या छळछावणीतून स्वत:चा बचाव करण्यासाठी ११ वर्षीय मार्क रिचला त्याच्या कुटुंबीयांसमवेत नेसत्या वस्त्रानिशी पोलंड सोडून अमेरिकेला पळ काढावा लागला. अमेरिकेत आल्यावर ‘फिलिप्स ब्रदर’ या कंपनीत काम करताना त्याला व्यापाराचे धडे कसे मिळत गेले याचे वर्णन या पुस्तकात आहे. १९६०च्या दशकात तो एका बड्या व्यापारी कंपनीचा व्यवस्थापक झाला. त्याच्या एका साथीदाराने ट्युनिशियाकडून २५ हजार मेट्रिक टन क्रूडतेल विकत घेतले आणि एका इटालियन तेलशुद्धीकरण कारखान्याला विकले. हे पाहून रिचला क्रूडतेलाचा व्यापार खुणावू लागला. पुढे त्याने आपल्या अनेक साथीदारांसह खनिज तेलाचा व्यापार केला. व्यापाराच्या त्याच्या आगळ्यावेगळ्या पद्धतीबाबत हे पुस्तक माहिती देते. हा व्यापार करताना त्याने कोणत्याही नीतिमत्तेचे पालन केले नाही. अनेक कायदे आणि नियम पायदळी तुडवले आणि त्यातूनच हा तेलसम्राट जन्माला आला. तेल व्यवसायामध्ये रोखीने किंमत चुकवण्याच्या त्याच्या पद्धतीमुळे जगाची आर्थिक गणिते बदलली याची माहिती हे पुस्तक देते. विशेष म्हणजे मार्क रिचच्या नजरेतून ही सारी माहिती समोर येते. मार्कने कोणताही मुलाहिजा न ठेवता, कोणतीही तमा न बाळगता त्याच्या व्यापाराबद्दल बिनधास्त माहिती अमान यांना दिली आहे. इराण, क्युबा, अंगोल आणि दक्षिण आफ्रिका या देशांबरोबर अमेरिकेला न कळवता केलेल्या व्यापाराची त्याने माहिती दिली आहे. इराणशी तेलसंबंध अधिक दृढ करण्यासाठी इस्रायलला त्याने केलेल्या मदतीचे वर्णन पुस्तकात येते. विविध देशांनी एकमेकांशी तेलसंबंध निर्माण करण्यासाठी मध्यस्थाची भूमिका मार्क रिच निभावतो आणि पुढे एका बलाढ्य, अवाढव्य अशा मोठ्या तेल कंपनीचा मालक बनतो. दोन देशांमधील संबंध, राजकारण, शत्र्रूराष्ट्र यांचा विचार न करता व्यक्तिगत पातळीवर अनेक देशांशी खनिज तेलपासून अगदी अ‍ॅल्युमिनियम, जस्त या धातूंचा व्यवहार करतो आणि गडगंज श्रीमंत होतो याबाबतची कहाणी अत्यंत भन्नाट होते. विशेष म्हणजे रिच हा जगातील सर्वात मोठा स्वतंत्रपणे व्यापार करणारा तेल व्यावसायिक असला तरी आणि अमेरिकेतील गडगंज संपत्तीचे मालक असले तरी सर्वसामान्य लोकांना १९८१मध्ये त्याच्याबाबत काहीच माहिती नव्हते. १९८१मध्ये त्याच्यावर गुन्हेगारीचे आरोप झाल्यानंतर आणि त्याच्यावर खटला भरल्यानंतर त्याला सामान्य लोकांत प्रसिद्धी मिळाली. मात्र संकटात सापडलेल्या रिचने सरकारी यंत्रणांना गुंगारा देत स्वित्झर्लंडला पळ काढला. न्यूयॉर्कच्या सर्दन डिस्ट्रिक्टचे सरकारी वकील रुडी गुलियानी यांनी त्याच्यावर करचुकवेगिरीचा आरोप करून हे प्रकरण लावून धरले याबाबतची माहिती रिच यानेच अमान यांना दिली आहे. अमेरिकेच्या पोलीस खात्याने त्याच्या अपहरणाच्या केलेल्या बेकायदा आणि विनोदी प्रयत्नाबद्दलही हे पुस्तक सांगते. मात्र तेल व्यापार करताना मी कधीही कायदा मोडला नाही, असे रिच सांगतो. रिचच्या कुटुंबाबद्दलचे भावनिक आणि हळवे कंगोरेही हे पुस्तक टिपते. त्याची पत्नी डेनिस हिच्यापासून घेतलेला महागडा घटस्फोट, त्याची मुलगी गॅब्रिएला हिचा कर्करोगाने झालेला मृत्यू, मुलीला अंतिम समयी भेटता न आल्याच्या दु:खाने भावनिक झालेल्या रिचचे वर्णन लेखकाने केले आहे. पुस्तकाच्या अखेरीस हा तेलसम्राट हळूहळू कसा लयाला जातो याचे विवेचन करण्यात आले आहे. त्याच्यावर झालेली कारवाई आणि अखेर अध्यक्ष बिल क्लिंटन यांनी त्यांच्या विशेषाधिकारामध्ये त्याला दिलेली माफी याबाबतचे वर्णन करण्यात आलेले आहे. एका आंतरराष्ट्रीय तेल व्यावसायिकाच्या वादग्रस्त कृत्यांवर प्रकाश टाकणारे हे पुस्तक क्षणोक्षणी खिळवून ठेवते. सर्वसामान्य जनतेला माहिती नसलेली मार्क रिच नावाची व्यक्ती तेल व्यवसायावर निर्विवाद वर्चस्व मिळवून लयाला जाते हे वाचताना वाचकाला एका वेगळ्याच जगाची ओळख करून देते. -संदीप नलावडे ...Read more

  • Rating StarPankaj Kotalwar

    खुप कमी पुस्तकं असतात, जी हातात घेतल्याक्षणी मनाचा वेध घेतात, आपल्याला जागेवर खिळवुन ठेवतात, आपण त्या पात्रांसोबत जगतो, त्यांच्या आयुष्यात गुंतत जातो, असंच एक पुस्तक आहे, तेलसम्राट! मार्क रीच नावाच्या एका वादळी आयुष्य जगलेल्या, आणि ए टु झेड, म्हणजे ए्युमिनिअम ते झिंक, व्हाया तेल, बॉक्साईट, मॅंगेनीज, क्रोम अशा सगळ्या जीवनावश्यक वस्तुंच्या व्यवहारांचा अनाभिषिक्त सम्राट, मार्क रीच! डॅनिअल अमान ह्या लेखकानं अत्यंत तटस्थ वृत्तीने हे पुस्तक लिहलयं! मुळ इंग्रजी नाव आहे, ‘द किंग ऑफ ऑईल!’ पुस्तकाच्या पानापानवर, प्रत्येक प्रकरणामध्ये, आपल्याला एक नवा, वेगवेगळा मार्क रीच भेटतो, खरतरं एकोणीसाव्या वर्षी नाखुशीनेच जीवनावश्यक वस्तुंच्या खरेदी विक्रीच्या कंपनीत चाळीस डॉलर्सवर काम करायला मार्क अगदीच नाखुश होता. पण ज्यु असल्याने व्यापार त्याच्या रक्तात भिनला होता. अल्पावधीतच दिर्घकालीन वायदे व्यवहार करण्यात फिलीप ब्रदर्स ह्या बलाढ्य कंपनीमध्ये, मार्क रीचने, स्वतःची प्रतिभा आणि भविष्याचा वेध घेण्याची चुणुक दाखवली. काही साथीदारांना सोबत घेऊन तो स्वतःची नवी कंपनी सुरु करतो. जगभरात स्वतःचं एक जाळं उभा करतो. अंगावरच्या कपड्यानिशी घर सोडावा लागलेला हा मुलगा, वीस वर्षात दहा हजार कोटींचा मालक बनतो. (हा काळ १९६५ ते १९८५ पर्यंतचा आहे. तेव्हाचे दहा हजार कोटी रुपयांचे मुल्य आजच्यापेक्षा जास्तच होते.) जिथे संधी मिळेल, तिथे मध्यस्थी करुन पैशाची रास जमवणारा मार्क रीच! इराण आणि इस्त्राईल ह्या दोन कट्टर दुष्मनांमध्ये पाईपलाईन टाकुन तेलाचा व्यवहार करतो. इराणच्या खोमेनीकडुन स्वस्त दराने तेल घेऊन अमेरीकेला थांगपत्ता न लागु देता बाजारभावाने विकतो. वेगवेगळ्या नावाने कंपन्या काढुन, साधनसंपत्तीने समृद्ध असलेल्या अफ्रिकेतल्या जमैका, कॉगो अशा अनेक गरीब देशांच्या सरकारांवर आपलं नियंत्रण ठेवतो. वेगवेगळ्या देशांमधल्या ताणलेल्या संबंधांचा, ह्या वीस तीस वर्षात झालेल्या प्रत्येक युद्धाचा तो इतका आर्थिक फायदा घेतो, की काही दिवसात फोर्ब्ज मासिकांच्या श्रीमंताच्या यादीत कव्हरपेजवर झळकु लागतो. बाहेरच्या देशातुन येवुन, अल्पावधीत डोळे दिपावुन टाकणारं, कुबेराला लाजवेल इतकं वैभव कमावणार्या मार्कचे अनेक शत्रु तयार होतात, अनेक बड्या हस्तींच्या डोळ्यात तो आणि त्याचं प्रखर यश खटकु लागतं! इर्षेपोटी आणि स्वतःच्या फायद्यासाठी मार्क रीचला आयुष्यातुन उठवण्याचे, त्याला पुर्णपणे उध्वस्त करण्याचे षडयंत्र रचु लागतात. अमेरीकन कोर्ट, एफ बी आय, प्रसारमाध्यमांची फौज, गुप्तहेर, मानव-स्वातंत्र्याचा पुरस्कार करण्याचं ढोंग करणारे बहुतांश अमेरीकन्स, हात धुवुन मार्क रिचच्या मागे लागतात. मार्कवर कर चुकवल्याच्या, भ्रष्टाचाराच्या खोट्या केसेस टाकल्या जातात, देशद्रोहाचा गुन्हा दाखल करण्यात येतो. मार्क अमेरीका सोडुन स्विझर्लॅंडचा आश्रय घेतो, मजबुर होवुन, अमेरीकेचे नागरीकत्व सोडुन इस्राईलचा नागरिक बनतो. अमेरीका खवळते, मार्कची हजारो करोडोची संपत्ती जप्त केली जाते. प्राणाहुन प्रिय असलेली मार्कची मुलगी गॉब्रियल ब्लड कॅंसर झाल्यामुळे अमेरीकेत शेवटचा श्वास घेते, तेव्हा तिला भेटायची मार्कची विनंती अमेरीकन सरकार फेटाळुन लावते. मार्क एक बाप असल्याचे अंत्यसंस्कार सुद्धा पुर्ण करु शकत नाही. पुढे मार्कचा घटस्फोट होतो. त्याचं दुसरं लग्नही मोडतं. मार्क मोडत नाही, चाणाक्ष बुद्धीमता, भविष्याचा अचुक अंदाज आणि थंड डोक्याने विचार करण्याच्या खासीयतमुळे, त्रेसष्ठ वर्षापर्यंत तो मार्क रिच एंड कंपनीचे झेंडे जगभरात फडकवत राहतो. जेव्हा त्याच्याच कंपनीतले लोक असहकार्य आणि दगाबाजी करतात, तेव्हा मात्र मार्क कोसळुन पडतो, स्वतःची कंपनी उध्दस्त होताना पाहण्याआधीच, खिन्न आणि विषण्ण मनाने, कंपनीतल्या इतर लोकांना तो आपला हिस्सा कवडीमोलात विकतो आणि एक वादळ शांत होतं! ह्या पुस्तकात एका माणसाची अनेक रुपं आपल्यासमोर येतात. दुसर्या महायुद्धानंतर, ज्यु असल्यामुळे जीव वाचवण्यासाठी स्वतःचा हक्काच्या देश सोडावा लागणारा चिमुकला, निरगस मार्के! निर्वासित बनुन जर्मनीमधुन, अमेरीकेमध्ये शरणार्थी म्हणुन, आई वडीलांचं बोट धरुन आलेला, लहानगा स्वप्नाळु मार्के! तेलाच्या मागणीपुरवठ्याचं गणित अचुकपणे ओळखणारा आणि जगभरात असलेल्या तेलाच्या व्यवहारांवर पकड असलेल्या सात कंपन्याची मक्तेदारी मोडुन काढणारा चलाख आणि निधड्या छातीने जोखीम घेऊन, जग जिंकणारा मार्क रीच! प्रचंडा पैसा कमवल्यावर तेल व्यवहाराचा अनाभिषिक्त सम्राट असुनही, प्रसिद्धीच्या झोतात न येता, पडद्याआड राहुन, ज्यु धर्माच्या शिकवणीप्रमाणे, गरीब-गरजु लोकांना प्रतिवर्षी कोट्यावधी रुपये दान करणारा, एक उदार अंतःकरणाचा माणुस, मार्क! आरोपांचे शुक्ल काष्ठ मागे लागल्यावर एकेक वार मुकपणे धीराने सहन करणारा, खंबीर कणखर ही विशेषणे कमी पडतील, प्रत्येक संकटात शांत राहणारा, प्रत्येक जीवघेण्या संघर्षात अफलातुन थंडपणा दाखवणारा मार्क! ‘पैसा हेच स्वातंत्र’ हे ब्रीदवाक्य पाळुन अडचणींमध्येही नवनवे रस्ते शोधुन, पैशाच्या पाईपलाईन आपल्या घरापर्यंत आणणारा मार्क! अमेरीकन कोर्टाने, एका रात्रीत, आपली हजारो-कोटी रुपयांची संपत्ती गोठवल्यावर, आभाळ फाटलेलं असताना, शांत आणि गंभीरपणे पुढच्या प्रत्येक अडचणीला थंड डोक्याने सामोरे जाणारा, मार्क रीच! प्राणप्रिय पत्नी जेव्हा उभा दावा मांडते, सार्वजनिक रीत्या बदनाम करते, लाडकी मुलगी जीव सोडते, निष्ठावान अधिकारी कंपनी सोडतात, एकेकदा मांडलेले डाव आणि व्यापारात घेतलेली जोखीम आर्थिक दृष्ट्या उद्ध्वस्त करते, तेव्हा प्रत्येक वेळी राखेतुन झेप घेणारा मार्क रीच! आपल्या इस्राईली ज्यु लोकांच्या मदतीने, प्रत्येक वेळी, अमेरीकन गुप्तहेर कंपन्याच्या गुप्तहेरांना, गुंडाना आणि पोलिसांना गुंगारा देऊन, त्यांच्या बिंत्तंबातम्या मिळवणारा मार्क रीच! आणि सर्वांवर कळस म्हणजे केवळ आपल्या बुद्धीमत्तेच्या आणि कल्पनातीत अशा धाडसी खेळींनी जगातला सर्वात श्रीमंत तेल आणि धातु व्यावसायिक बनलेला मार्क रीच! हे चरित्र वाचताना धीरुभाई अंबानींची आठवण झाल्याशिवाय राहत नाही. एक माणूस भ्र्ष्ट राजकारणी आणि बाबुशाही, प्रसिद्धीला वखवखलेली मिडीया, आरोग्याच्या अडचणी आणि कौटुंबिक वाद ह्या प्रत्येक आव्हानाचा हसत हसत सामना करतो, आणि नानाविविध क्लृप्त्या वापरुन, दुसर्‍या हाताने धन, संपत्ती, पैसा वाढवत राहतो. त्याचा हा संघर्ष वाचला की आपल्यातला मार्क रीच ही जागा होतो, हेच ह्या पुस्तकाचं यश आहे. ...Read more

  • Rating StarSAPTAHIK SAKAL 31-01-2015

    तेलाशिवाय आजच्या जगाचा विचारही करता येणार नाही. आजच्या औद्योगिक जगतातला सगळ्यात मोठा घटक तेलच आहे. हे मान्य करावंच लागेल. मार्क रिच हा या तेलजगातील एक सम्राटच. त्यांचं चरित्र स्वित्झर्लंडमधील प्रसिध्द पत्रकार डॅनिएल अमान यांनी `द किंग ऑफ ऑइल` या नावां लिहिलं. तेलविश्वातील अनेक अपरिचित घटनांचा यात समावेश आहे. तसेच परिचित असलेल्या घटनांचाही माहीत नसलेला अर्थ मार्क रिच याचं आयुष्य वाचताना लागून जातो. या मूळ पुस्तकाचा अनुवाद म्हणजे `तेलसम्राट` हे पुस्तक. या पुस्तकाचा अनुवाद मोहन गोखले यांनी केला आहे. तेलविषयक विविध घडामोडींची उत्सुकता असणाऱ्यांनी हे पुस्तक आवर्जून वाचलेच पाहिजे. ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

TATVAMASI
TATVAMASI by DHRUV BHATT Rating Star
Ashiwini Gore

` तत्वमसि` ही रूढार्थाने कादंबरी असली तरी ते एक मुक्त चिंतन आहे. ते चिंतन रंजक वाटावे म्हणून त्याला कथेत परावर्तीत केले आहे असे फार तर आपण म्हणू शकतो. ध्रुव भट्ट ह्या प्रसिद्ध गुजराती लेखकाची ही कादंबरी अंजली नरवणे ह्यानी मराठीत अनुवादित केली आहे. गुराती आणि भारतीय साहित्य अकादमीचा पुरस्कार ह्या कादंबरीला मिळालेला आहे . लेखक म्हणतात ही कादंबरी म्हणजे नर्मदा नदी, तिच्या आजूबाजूचे आदिवासी , तिच्या काठच्या मंदिरांमधून किंवा आश्रमांमधून राहिलेले परिक्रमावासी ह्या सगळ्यांकडून ऐकलेल्या गोष्टी आणि काही माझ्या स्वतःच्या कल्पना ह्याचे फळ आहे. भारताच्या उत्तर आणि दक्षिण भागाला जोडण्याऱ्या नर्मदेच्या काठी ही कथा आकार घेते. कथेला नायक नाही, वाचकच त्याचा नायक होतो इतकी ही कथा आपली होऊन जाते. बालपणीचा काही काळ हा आपला नायक भारतात राहिलेला असतो नंतर मात्र तो परदेशात जातो आणि जवळजवळ १८ वर्षानंतर परत येतो, ह्या मधल्या काळात तो आपल्या ह्या मायभूमीपासून दुरावलेला असतो त्यामुळे त्याचे प्रोफेसर रुडॉल्फ जेव्हा त्याला आदिवासी संस्कृतीच्या अभ्यासासाठी भारतात जायला सांगतात तेव्हा तो काहीसा नाखूष होतो, त्यांच्याकडे बरीच रदबदली करून बघतो, दुसऱ्या एका योग्य सहकाऱ्याचे नाव सुचवतो परंतु काहीही उपयोग होत नाही. `सुप्रिया भारतीय` ह्या तिथे आदिवासींमध्ये काम करणाऱ्या एका स्वयंसेविकेचे नाव प्रो. रुडॉल्फ त्याला सांगतात तेव्हा तर ही कोणीतरी ६०-६५ वर्षाची चष्मा घालणारी, खादी वापरणारी, भाषणं देणारी स्त्री असेल अशी त्याची खात्रीच होते. शेवटी ` तू आदिवासींमध्येच रहा, तिथे एक शाळा काढ, त्यांचं रोजचं आयुष्य बघ आणि त्याची टिपणं काढून मला पाठव` ह्या बोलीवर त्याची रवानगी भारतात होते. भारतातला त्याचा पहिलाच रेल्वेप्रवास म्हणजे बालपणीच्या आठवणींचं मोहोळ असतं. लहान वयातच आईला पारखा झालेल्या त्याने नंतरचं एक वर्ष गुजरातमधल्या एका छोट्या खेड्यात नानीजवळ काढलेलं असतं. सकाळी उठल्याबरोबर झालेलं नर्मदेचं पाहिलं दर्शन त्याला त्याच्या बालपणीच्या काळात घेऊन जातं. परदेशातल्या खाजगीपणाची सवय झालेल्या त्याला माणसं ओळख नसतांना इतकी एकमेकांशी कशी बोलतात,किंवा काय काय बोलू शकतात, ह्याचं भयंकर आश्चर्य वाटतं ` भारतीयत्व` म्हणून जे काही आहे ते म्हणजे काय ह्याची ओळख त्याला व्हायला लागते. भोपाळहून पुढे प्रत्यक्ष कामाच्या ठिकाणी जायला म्हणून आपला नायक रेल्वेत बसतो आणि आदिवासींशी त्याची पहिली तोंडओळख होते. आपल्यातच मग्न होऊन गाणाऱ्या एका आदिवासी युवतीला बघून नायकाला प्रश्न पडतो ` अनेक गोष्टींचा अभाव असतांना , अंगभर कपडे आणि पोटभर अन्न नसतांना सुद्धा ही मुलगी एवढी आनंदी कशी ?` सुखाची हिची व्याख्या नक्की आहेतरी काय ?. ही वनकन्या म्हणजे पुरिया पुढे नायकाला त्याच्या इच्छित स्थळी घेऊन जाते. कादंबरीत मध्ये मध्ये येणारी आदिवासींची भाषा खूप गोड वाटते , अर्थात लगेच त्याचा अनुवाद केलेला आहे त्यामुळे कथा सहज पुढे जाते. ह्या निर्मनुष्य स्थानकावर काही वेळ वाट बघून नायक एकटाच पुढे निघतो, इथला निसर्ग हळूहळू त्याच्या नजरेसमोर जणू उलगडत असतो. एका मोठ्या रायण वृक्षाच्या सावलीत बसल्यावर `मुनि का डेरा` आणि `बित्तुबंगा` असं लिहिलेले दोन दगड आणि त्यावरची व्याधाची आकृती त्याचं लक्ष वेधून घेते आणि लगेच तो आपली संशोधक मैत्रीण ल्युसी हिला त्याबद्दल कळवतो. थोड्यावेळाने त्याला घ्यायला येणारे गुप्ताजी आपल्याबरोबर सुप्रिया भारतीय ला घेऊन येतात आणि तिला बघून आपला नायक आश्चर्यचकित होतो, आनंदी, तरुण सुप्रिया बघून हिला काय दुःख असेल म्हणून ही इथे येऊन राहतेय ? असा अगदी सामान्य माणसाला पडेल असा प्रश्न त्यालाही पडतो. अतिशय हुशार, तंत्रकुशल अशी ही चुणचुणीत सुप्रिया आदिवासींची, गुप्तांजींच्या परिवाराची खूप जवळची असते, त्या साध्या लोकांनी तिचं नावही साधं सोपं करून टाकलेलं असतं, ते तिला `सुपरिया` म्हणत असतात. आपला नायक सुपारियाला बित्तुबंगा बद्दल विचारतो पण ती त्याला ताकास तूर लागू देत नाही, गुप्तजींबरोबर राहून तो इथली सगळी माहिती घेत असतो, इथल्या लोकांचे आचारविचार,त्यांची भाषा , संस्कृती ह्याबद्दलचं त्याचं गूढ मात्र वाढतच जात असतं. नकळत तो ह्या सगळ्यांमध्ये रमायला लागतो, कुठेतरी ह्यांच्यात आणि आपल्यात काहीतरी समान धागा आहे हे त्याला जाणवायला लागतं. इतकी वर्ष विस्मरणात गेलेलं कच्छच्या छोट्याशा खेड्यातलं त्याचं एक वर्ष पुनः पुनः त्याच्या डोळ्यासमोर उभं राहायला लागतं, त्याची नानी, मामा, मामी ,त्याच्या नानाजींचे एक चुलतभाऊ जे मंद बुद्धीचे होते ह्यांचं एकमेकांशी जोडलेलं असणं, एकमेकांना जपणं, सांभाळून घेणं, सहजपणे सामावून घेणं आज तो परत नव्याने अनुभवू लागतो. नायक म्हणतो तसं ऐशोआराम, भरपूर संपत्ती, पद, प्रतिष्ठा हे सगळं मिळवूनही सुखी, सुंदर नसलेले चेहरे आपल्या अवतीभवती सतत वावरत असतात किंवा बरेचदा तर आपणही त्यात असतो मग ह्या सगळ्याचाच अभाव असतांना इथे ह्या जंगलात सुपरियाच्या, पुरियाच्या, आदिवासींच्या किंवा लहानपणी पाहिलेल्या वरवर कठोर भासणाऱ्या नानीच्या रुपात एवढं नितळ निर्मळ सौन्दर्य कसं काय असू शकतं ?...ह्या आणि अशा अनेक प्रश्नांची उकल त्याला आदिवासींच्या सहवासात मिळत जाते. बित्तुबंगा ह्या नावाबद्दलचं गूढ उकलतं हे दोघे आदिवासी भाऊ असतात पुढे एका नरभक्षीण वाघिणीच्या हल्ल्यात त्यातला एक मरण पावतो , आपल्या भावाचा बळी घेणारी ही वाघीण नंतर बित्तुच्या मदतीने वनविभागाच्या जाळ्यात पकडल्या जाते, सुडाने बेभान झालेला बित्तु तिला खरंतर ठार मारणार असतो पण ही वाघीण जेव्हा थोड्याच काळात पिल्लाला जन्म देणार असते हे त्याला कळतं तेव्हा तो सहज तिला मुक्त करतो. इतक्या सहजपणे क्षमा करण्याची वृत्ती कुठलेही तथाकथित शिक्षण न घेतलेल्या बित्तुकडे कुठून येतात ह्याचं नायकाला महादाश्चर्य वाटतं. मध्ये एकदा नायकाला एक छोटासा अपघात होतो आणि बेशुद्ध अवस्थेत नर्मदा तीरावरच्या गणेश शास्त्रींच्या आश्रमात त्याच्यावर उपचार होतात गणेश शास्त्री , गुप्ताजी किंवा सुप्रिया हे सगळे आदिवासीसाठीच काम करणारे असतात. गणेश शास्त्रीशी इथला धर्म,संस्कृती ,परंपरा रीतिरिवाज ह्या विषयांवर भरपूर चर्चा होते. शास्त्रीजी त्याला समजावून सांगतात तुला इथे काम करायचे असेल , इथल्या लोकांच्या चुकीच्या समजुती बदलायच्या असतील, त्यांना काही नवं द्यायचं असेल तर आधी तुला त्यांना समजून घ्यावं लागेल, त्यांच्याशी मैत्री करावी लागेल, हळूहळू नायकाच्या विचारात परिवर्तन होऊ लागतं तो बदलू लागतो, त्याला ह्या लोकांबद्दल आत्मीयता वाटायला लागते, स्वयंसेवकांच्या मदतीनी तो इथे शाळा, मधुमक्षिका पालन असे छोटे उद्योग सुरु करतो. अतिशय साध्या वाटणाऱ्या ह्या आदिवासींची क्रूर बाजू सुद्धा पुरियाच्या निमित्ताने त्याच्या समोर येते तेव्हा तो हबकतो, अल्लड निरागस पुरीयाला काही कारणानी `डाकिण` ठरवलं जातं आणि मग अशी डाकीण नको म्हणून सगळे आदिवासी तिला ठार मारायला निघतात अशावेळी `साठसाली` ह्या आदिवासी जमातीची प्रमुख `कालेवाली माँ ` तिथे पोहचते आणि हकनाक बळी जाणारी पुरीया वाचते, तेव्हापासून हे `साठसाली` कोण आणि हि नखशिखांत बुरख्यात वावरणारी ` कालेवली माँ` काय प्रकरण आहे ह्याबद्दल नायकाला उत्सुकता वाटायला लागते . आदिवासींच्या सांगण्यानुसार साठसाली हि जंगलातल्या आतल्या भागात राहणारी अतिशय कट्टर अशी आदिवासी जमात आहे आणि त्यांच्या भागात कोणालाही सहज प्रवेश मिळत नाही, `कालेवली माँ ` चा रहस्यभेद मात्र लगेच होत नाही. नायकाला आता ह्या भागात येऊन 2,3 वर्ष झालेली असतात, उन्हाळ्याच्या दिवसांमधे रखरखीत निष्पर्ण झालेल्या ह्या जंगलात आग लागते आणि ही आग हा हा म्हणता पसरत जाते, हा वणवा विझवण्याच्या कामी सरकार, तिथे काम करणारे स्वयंसेवक, आदिवासी सगळे एकत्र येतात, त्यात येणारी छोटी खेडी, आदिवासी पाडे रिकामी करायला लागतात, नायकाला हे संकट नवं असतं पण आता तो इथे सरावलेला असतो, ह्या प्रसंगामुळेच इथल्या प्राथमिक शाळेच्या ध्येयवेड्या शिक्षकाची आणि त्याची मैत्री होते. दरम्यानच्या काळात ह्या सगळ्या घटनांची माहिती, त्याचं निरीक्षण, अनुमानं हे सगळं तो जमेल तसं प्रो. रुडॉल्फ आणि ल्युसी ह्यांना पाठवत असतो, आपल्या अभ्यासाचा एक भाग म्हणून ल्युसी इथे येते, ह्या भागात फिरते तिला हवी ती माहिती गोळा करते, तिच्यासोबत फिरताना नायकाला कालेवाली माँ ला भेटण्याचा योग येतो ही कालेवाली माँ म्हणजे दुसरीतिसरी कोणी नसून सुपरियाची आई असते, ह्याच प्रवासात ` जिंदा सागबान ` चे सुद्धा नायकाला दर्शन होते. दैवी भासणारा हा सागचा सदाहरित वृक्ष म्हणजे जणू ह्या संपूर्ण जंगलाचा पुराणपुरुष असतो, अवघ्या चराचर प्राणिसृष्टीचा पोशिंदा असतो. तुम्ही जर कुठल्याही प्रकारचं वाईट काम कधीही केलं नसेल तर तुम्हाला इथे कुठलाही धोका नाही उलट तुम्ही ह्या वृक्षाच्या छत्रछायेत अगदी सुरक्षित आहात अशी आदिवासींची समजूत असते. ल्युसी ह्या सगळ्याच प्रकरणाकडे खूप तार्किक,वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहत असते अर्थात नायकाचा सुरवातीचा दृष्टीकोन काही फारसा वेगळा नसतो पण आता इथे राहून तो ह्या सगळ्याबद्दल जास्त खोलात जाऊन विचार करू लागतो आणि त्यामुळेच ल्युसी जेव्हा त्याला इथून परतण्याबद्दल, स्वतःच्या नात्याबद्दल विचारते तेव्हा तो तिच्याकडे ह्या सगळ्यासाठी वेळ मागतो. नर्मदा ही निव्वळ नदी नाही तर ती एक जिवंत अनुभूती आहे हे इथल्या लोकांचा मानणं त्यानं सुरवातीला नाकारलेलं असतं पण त्याला आलेल्या काही अनुभवांवरून , अचानकपणे घडलेल्या परिक्रमेवरून तो गोंधळून जातो. शूलपाणीच्या जंगलात येणाऱ्या नायकाला तिथले आदिवासी लुटतात, त्याच्याजवळचं होतं नव्हतं ते सारं काढून घेतात आणि वरून हा नर्मदा मैय्याचा आदेश आहे असं सांगतात, नायक म्हणतो का असा आदेश देत असेल मैय्या ? आधीच निष्कांचंन, थकलेल्या जीवाकडून त्यांना काय मिळणार? पण जिवंत राहण्यासाठी तडफडणारा हा उपाशीतापाशी वस्त्रविहीन प्रवासी जेव्हा इथून बाहेर येईल तेव्हा `अहं ब्रह्मस्मि। ` हा त्याचा अहंकार पूर्णपणे नष्ट होईल आणि `तत् त्वं असि।` अर्थात ` ते तू आहेस` ह्या सृष्टीत जे काही दैवी आहे ते अंशरूपाने तुझ्यात आहे आणि जे तुझं आहे, तू प्राप्त केलं आहेस तेच ह्या सृष्टीत परत जाणार आहेस हे ज्ञान त्याला प्राप्त होईल. आपल्या प्रवासाच्या शेवटच्या टप्प्यात नायकाच्या मनातल्या ह्या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरं त्याला मिळतात, आपलं हरवलेलं मुल परत आल्यावर आई जसे त्याचे सगळे हट्ट पुरवेल तसंच त्याची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी नर्मदा मैय्या सुद्धा त्याला स्वतःच नाव सांगून दर्शन देते आणि इथे कादंबरी संपते . ही कादंबरी वाचतांना आपल्याला सुद्धा अनेक प्रश्न पडतात, इतके विविध धर्म, समाज ,पंथ, जाती ,उपजाती त्यांचे आचारविचार असणाऱ्या आपल्या देशात असं काय आहे की जे भारतीय म्हणून आपल्याला इतकी शतकं एकत्र ठेवतय, हो अगदी एक देश म्हणून अस्तित्वात येण्याच्या अधीही आपण कुठल्यातरी सुत्राने बांधलेलो होतोच ते सूत्र वरीलपैकी काहीच नव्हतं तर कादंबरीत म्हटल्याप्रमाणे ते सुत्र होतं निसर्गाचं, त्यानं सुरु केलेल्या परंपरांचं, त्यानं रुजवलेल्या संस्कृतीचं, त्यानं दिलेल्या क्षमा, दान , परतफेड ह्या संस्कारांचं, धर्म हा कधीच इथल्या लोकांसाठी महत्वाचा नव्हता धर्म म्हणजे जीवन चांगल्या तऱ्हेने जगण्यासाठी सांगितले गेलेले नियम. इतका सरळ अर्थ सांगून कादंबरीचा शेवट होतो अर्थात आपल्या मनात मात्र ती सुरुच राहते कारण चिंतन , विचार ही एक प्रक्रिया आहे आणि तेच आपल्या जीवंतपणाचं लक्षण आहे . © अश्विनी गोरे ...Read more

DECEPTION POINT
DECEPTION POINT by DAN BROWN Rating Star
Nitin Patil

एक नंबर पुस्तक आहे,त्यात एकाचा पाण्यात बर्फाच्या बुडुन मृत्यू होताना नेमकं काय होत असेल त्याचा जबरदस्त वर्णन आहे...must read, Dan brown always rocks