* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: NATRANG
  • Availability : Available
  • ISBN : 9788177665130
  • Edition : 8
  • Publishing Year : OCTOBER 1980
  • Weight : 180.00 gms
  • Pages : 200
  • Language : MARATHI
  • Category : FICTION
  • Available in Combos :ANAND YADAV COMBO SET-33 BOOKS
Quantity
Buying Options:
  • Ebooks:
  • Print Books:
SET IN THE 1970S, NATARANG IS A VERY RENOWNED NOVEL IN MARATHI LITERATURE, ONE OF ITS OWN TYPE. IT IS ILLUSTRIOUS AS WELL AS GLOOMY. THIS PICTURES ALMOST ALL YADAV`S SKILL AS A WRITER. HE POSSESSES AN IMMENSE QUALITY TO PICTURE THE EVENTS TRULY, MAKING THEM VERY INTERESTING, GIVING THEM A TOUCH OF PSYCHOSCIENTIFIC ASPECT. HE HAS A PERFECT SENSE OF HUMOUR AND COMPASSION, CATCHES IT WITHOUT FAIL AND MAKES THE NOVEL LIVELY. `NATRANG` IS A MOURNFUL NOVEL OF AN INDIAN ARTIST. IT HAS MANY ASPECTS OF EXPERIENCE. IT IS A HOMOGENOUS MIXTURE OF THE INTENSE POVERTY AND ARTISTIC ENERGY, AN ARTIST`S FAMILY AND THE ARTIST`S PERSONALITY. THE AUTHOR HAS PORTRAYED THE LIFESTYLE OF AN ARTIST FROM THE `MATANG` COMMUNITY. HE WANTS TO LEAVE THE SAFE BOUNDARIES, LEAD HIS LIFE IN A DIFFERENT MANNER, AWAY FROM THE TRADITIONS, WANTS TO PRODUCE SOME FINE ARTS, HE IS INSPIRED BY HIS SOUL. HE HAS TO FIGHT WITH THE ARTISTS WHO ARE READY TO SELL THEIR ART FOR THE SAKE OF MONEY. THE AUTHOR PORTRAYS PERFECTLY WELL THE ARTIST WITH HIS PUREST MIND DEDICATED TOWARDS ARTS. DR. CHANDRAKANT BANDIWADEKAR.
`नटरंग` मराठीतील एक अव्वल दर्जाची, कलात्म आणि शोकात्म कादंबरी. `नटरंग` मध्ये आनंद यादवांच्या लेखकीय व्यक्तिमत्त्वाची बहुतेक सारी वैशिष्ट्ये प्रभावीपणे व्यक्त झालेली आहेत. प्रसंगांना चित्रवत आकार देण्याची आणि संपूर्ण रसपूर्ण बनवण्याची, त्यांना मनोवैज्ञानिक स्पर्श देण्याची, प्रसंगातील कारुण्य आणि विनोद हेरण्याची लेखकाची क्षमता विलक्षण आहे. त्यामुळे कादंबरीचे वातावरण चैतन्यपूर्ण झाले आहे. `नटरंग` ही एका भारतीय कलावंताची शोकांतिका. तिला अनुभवाचे अनेक पदर आहेत. जीवनातील भयानक दारिद्र्य आणि कलात्मक ऊर्जा, कलावंताचे कुटुंब आणि कलावंताचे कलाव्यक्तिमत्त्व, मातंग समाजाची रूढिग्रस्त जनमान्य जीवनशैली आणि तिच्या बाहेर जाऊन आत्मप्रेरणेने आणि कलानिर्मितीच्या आकांक्षेने जगू पाहणारा कलावंत, कलेचा उपयोग पोट भरण्यासाठी करू पाहणारे सहकारी आणि कलेच्या विशुद्धतेचा ध्यास घेऊ पाहणारा कलावंत, अशी संघर्षाची विविध आणि व्यामिश्र रूपे `नटरंग`मध्ये एकजीव झालेली आहेत. डॉ. चंद्रकांत बांदिवडेकर
महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार १९८२

No Records Found
No Records Found
Keywords
#झोंबी #(महाराष्ट्र राज्य शासन पुरस्कार १९८८-८९) #(महाराष्ट्र राज्य शासन पुरस्कार १९८८-८९) #(दि फेडरेशन ऑफ इंडियन पब्लिशर्स -उत्कृष्ट ग्रंथनिर्मिती पुरस्कार १९८९) #(मारवाडी संमेलन पुरस्कार १९९०) # (साहित्य अकादमी पुरस्कार १९९०) #(प्रवरानगर - विखेपाटील पुरस्कार १९९१) #(संजीवनी साहित्य पुरस्कार, कोपरगाव १९९४) # नांगरणी # (रोहमारे ग्रामीण पुरस्कार १९९०) #घरभिंती #काचवेल #माऊली # (कालीमाता साहित्य पुरस्कार १९८६ #परिमल लेखन पुरस्कार १९८६ # नटरंग #(महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार १९८२) # गोतावळा # शेवटची लढाई #(राज्य पुरस्कार २००१-०२) #भूमिकन्या #झाडवाटा # उगवती मने #(राज्य पुरस्कार २००२-०३) # आदिताल # डवरणी #माळावरची मैना # घरजावई #खळाळ #उखडलेली झाडं #सैनिक हो, तुमच्यासाठी... #मळ्याची माती #मायलेकरं #साहित्यिकाचा गाव #मातीखालची माती #स्पर्शकमळे #पाणभवरे #साहित्यिक जडण-घडण # ग्रामसंस्कृती #(रा. ना. सबनीस वाङ्मयपुरस्कार २००२) # मराठी लघुनिबंधाचा इतिहास #साहित्याची निर्मिती प्रक्रिया #ग्रामीणता : साहित्य आणि वास्तव आत्मचरित्र मीमांसा #"ग्रामीण साहित्य : स्वरूप व समस्या #(राज्य पुरस्कार १९८३) # मराठी साहित्य - समाज आणि संस्कृती #१९६० नंतरची सामाजिक स्थिती आणिसाहित्यातील नवे प्रवाह # डॉ. आनंद यादव - एक साहित्यिक प्रवास #ZOMBI #NANGARNI #GHARBHINTI #KACHVEL #MAULI #NATRANG #GOTAVALA #SHEVATCHI LADHAI #BHUMIKANYA #ZADVATA #UGVATI MANE #AADITAL #DAVARNI #MALAVARCHI MAINA #GHARJAWAI #KHALAL #UKHADLELI ZADE #SAINIK HO TUMACHYASATHI #MALYACHI MATI #MAI LEKARA #SAHITYIKACHA GAON #MATIKHALCHI MATI #SPARSHKAMALE #PANBHAVARE #SAHITYIK JADAN-GHADAN #GRAMSANSKRUTI #MARATHI LAGHUNIBANDHACHA ITIHAS #SAHITYACHI NIRMITI PRAKRIYA #GRAMINTA SAHITYA ANI VASTAV #AATMACHARITRA MIMANSA #GRAMIN SAHITYA : SWARUP ANI SAMASYA #1960 NANTARCHI SAMAJIK STHITI ANI SAHITYATEEL NAVE PRAVAH #DR. ANAND YADAV EK SAHITYIK PRAVAS
Customer Reviews
  • Rating StarKacharu Chambhare

    आनंद यादवांची नटरंग लेखन हाच पिंड स्वीकारलेल्या लेखकांकडून एकाहून एक सरस साहित्यकृती निर्मिल्या जातात पण तरीही त्यांची ओळख एखाद्याच अजरामर साहित्यकृतीशी घट्ट विणली जाते.शिवाजी सावंतांची ओळख मृत्युंजयकार म्हणून तर विश्वास पाटील झाडाझडती ,विस भाऊंना यातिकार म्हणून अशी उदाहरणं वाणगीदाखल देता येतील.अशाच पंक्तीतलं एक उदाहरण म्हणजे डॉ.आनंद यादव अर्थात झोंबीकार.आनंद यादवांची आठवण येण्याची कारण म्हणजे त्यांचा स्मृतिदिन व जयंती दिन.हे दोन्ही दिवस कमी अंतराने आहेत.कागलकर आनंदरावांचा जन्म 30 नोव्हेंबरचा व मृत्यू 27 नोव्हेंबरचा.दोन तारखातलं अंतर दिवसात मोजलं तर तीन दिवसाचं आहे पण शरीरदेहाच्या वावरण्याचा कालखंड मोजला तर तो तब्बल एक्याऐंशी वर्षाचा आहे.आकाशवाणी केंद्रातली काळी काळची नोकरी ,पुण्यातली दीर्घ काळ प्राध्यापकाची नोकरी केलेल्या आनंदरावांनी मराठी साहित्यासाठीही एकाहून एक सरस साहित्यकृती दिल्या.त्यांच्या नटरंग या कादंबरीचा परिचय मी मांडत आहे. नटरंग हा मराठी सिनेमा अनेकांनी पाहिलेला आहे.काहींनी तो दोनदा तीनदाही पाहिला असेल.तमाशा कलेचे वेड पांघरलेल्या गुणा या गुणी कलाकाराची चित्तरकथा म्हणजे नटरंग .अर्थपूर्ण गीते व दमदार कथानक यांमुळे नटरंग प्रेक्षकांचा ठाव घेतो. हो ,हा नटरंग सिनेमा ज्या कादंबरीवर बेतलेला आहे तिचं नाव आहे नटरंग व लेखक आहेत डॉ.आनंद यादव. चित्रपट पाहिलेल्या माणसांनी कादंबरी वाचायला घेतली की सुरूवातीची काही पाने वाचताना माणुस चित्रपटातल्या दृश्यांना डोळ्यासमोर ठेऊन वाचतो.मग हळूहळू चित्रपटाचं झाकण आपोआप गळून पडतं व आपण साहित्यकृतीशी एकरूप होतो. कागलच्या मांगवाड्यातील गुणा हा मुलाची ही कथा.अंगापिंडानं चांगलं थोरलं व रूपानं राजबिंड असलेलं हे गुणा पोर खरोखरीच गुणी असतं.कुस्त्या मारलेलं शरीर त्याच्याजवळ असतं पण दणकट शरीराच्या मनात एक कलासक्त चित्त वावरत असतं.भोवतालच्या परिसरात यात्रा व यात्रेतलं मनोरंजन म्हणून तमाशा ही संस्कृती रूढगत झालेली असते.गुणालाही तमाशा पाहणं आवडत असतं .त्यातूनच त्याला तमाशात काम करण्याचं व स्वतःचा फड उभा करण्याचे वेड लागते.तमाशा उभा करण्यात येणाऱ्या अडचणी व अडचणींवर केलेली मात ,तमाशाबद्दलची मते या सगळ्या गोष्टी नटरंगमध्ये वाचायाला मिळतात.तमाशा ही जरी कला असली तरी कलावंताचा प्रवास किती खडतर किती जीवघेणा असतो ,याचा आरसाच नटरंग उभा करते. कादंबरी दोन भागात आहे.पहिल्या भागात गुणाचं कौटुंबिक जीवन ,तमाशा उभे करण्याचे कष्ट अडीअडचणी आहेत.कलेला साधना ,ध्येय स्वीकारलेल्या गुणाचा संघर्ष पहिल्या भागात आहे.गुणाच्या वडिलांना गुणाचे हे तमाशाचे वेड अजिबातच पटत नव्हते.दोघा बापलेकाचे वारंवार खटके उडत.शेवटी गुणाचा बाप आत्महत्या करतो.चित्रपटात गुणाच्या बापाचा मृत्यू नैसर्गिक दाखवलेला आहे. कादंबरीचा दुसरा भाग थरार आहे.गुणा ,नयना ,विष्णू या सामान्य कलाकारांना असामान्य रंगमंच मिळतो व नाच्या या पात्राने गुणाची वाहवा होते.रात्रीच्या वेळी कलाकार म्हणून गुणाच्या नाच्याचे कौतुक होत असले तरी दिवसा मात्र नाच्या गुणाच्या वाट्याला सगळीकडूनच हेटाळणी वाट्याला येत असते.पुढं तर जे घडतं ते भयावह व अकल्पित आहे.बापय माणुस असलेल्या गुणावर बलात्कार होतो.कलेच्या पुजेला ध्येय मानणारा गुणा पुजारी अक्षरशः उद्धवस्त होतो. चित्रपट हे दिग्दर्शकाचे तांत्रिक कौशल्य असते .मुळ लेखनात पाया ,विस्तार व समारोप असल्यामुळे लेखकाची मुळ कृती चित्रपटाहून अधिक व्यापक असते.गुणाचा सारा प्रवास ,ग्रामीण बोली इ.बाबीसाठी नटरंग वाचावी. ...Read more

  • Rating StarKacharu Chambhare

    आनंद यादवांची नटरंग लेखन हाच पिंड स्वीकारलेल्या लेखकांकडून एकाहून एक सरस साहित्यकृती निर्मिल्या जातात पण तरीही त्यांची ओळख एखाद्याच अजरामर साहित्यकृतीशी घट्ट विणली जाते.शिवाजी सावंतांची ओळख मृत्युंजयकार म्हणून तर विश्वास पाटील झाडाझडती ,विस भाऊंन ययातिकार म्हणून अशी उदाहरणं वाणगीदाखल देता येतील.अशाच पंक्तीतलं एक उदाहरण म्हणजे डॉ.आनंद यादव अर्थात झोंबीकार.आनंद यादवांची आठवण येण्याची कारण म्हणजे त्यांचा स्मृतिदिन व जयंती दिन.हे दोन्ही दिवस कमी अंतराने आहेत.कागलकर आनंदरावांचा जन्म 30 नोव्हेंबरचा व मृत्यू 27 नोव्हेंबरचा.दोन तारखातलं अंतर दिवसात मोजलं तर तीन दिवसाचं आहे पण शरीरदेहाच्या वावरण्याचा कालखंड मोजला तर तो तब्बल एक्याऐंशी वर्षाचा आहे.आकाशवाणी केंद्रातली काळी काळची नोकरी ,पुण्यातली दीर्घ काळ प्राध्यापकाची नोकरी केलेल्या आनंदरावांनी मराठी साहित्यासाठीही एकाहून एक सरस साहित्यकृती दिल्या.त्यांच्या नटरंग या कादंबरीचा परिचय मी मांडत आहे. नटरंग हा मराठी सिनेमा अनेकांनी पाहिलेला आहे.काहींनी तो दोनदा तीनदाही पाहिला असेल.तमाशा कलेचे वेड पांघरलेल्या गुणा या गुणी कलाकाराची चित्तरकथा म्हणजे नटरंग .अर्थपूर्ण गीते व दमदार कथानक यांमुळे नटरंग प्रेक्षकांचा ठाव घेतो. हो ,हा नटरंग सिनेमा ज्या कादंबरीवर बेतलेला आहे तिचं नाव आहे नटरंग व लेखक आहेत डॉ.आनंद यादव. चित्रपट पाहिलेल्या माणसांनी कादंबरी वाचायला घेतली की सुरूवातीची काही पाने वाचताना माणुस चित्रपटातल्या दृश्यांना डोळ्यासमोर ठेऊन वाचतो.मग हळूहळू चित्रपटाचं झाकण आपोआप गळून पडतं व आपण साहित्यकृतीशी एकरूप होतो. कागलच्या मांगवाड्यातील गुणा हा मुलाची ही कथा.अंगापिंडानं चांगलं थोरलं व रूपानं राजबिंड असलेलं हे गुणा पोर खरोखरीच गुणी असतं.कुस्त्या मारलेलं शरीर त्याच्याजवळ असतं पण दणकट शरीराच्या मनात एक कलासक्त चित्त वावरत असतं.भोवतालच्या परिसरात यात्रा व यात्रेतलं मनोरंजन म्हणून तमाशा ही संस्कृती रूढगत झालेली असते.गुणालाही तमाशा पाहणं आवडत असतं .त्यातूनच त्याला तमाशात काम करण्याचं व स्वतःचा फड उभा करण्याचे वेड लागते.तमाशा उभा करण्यात येणाऱ्या अडचणी व अडचणींवर केलेली मात ,तमाशाबद्दलची मते या सगळ्या गोष्टी नटरंगमध्ये वाचायाला मिळतात.तमाशा ही जरी कला असली तरी कलावंताचा प्रवास किती खडतर किती जीवघेणा असतो ,याचा आरसाच नटरंग उभा करते. कादंबरी दोन भागात आहे.पहिल्या भागात गुणाचं कौटुंबिक जीवन ,तमाशा उभे करण्याचे कष्ट अडीअडचणी आहेत.कलेला साधना ,ध्येय स्वीकारलेल्या गुणाचा संघर्ष पहिल्या भागात आहे.गुणाच्या वडिलांना गुणाचे हे तमाशाचे वेड अजिबातच पटत नव्हते.दोघा बापलेकाचे वारंवार खटके उडत.शेवटी गुणाचा बाप आत्महत्या करतो.चित्रपटात गुणाच्या बापाचा मृत्यू नैसर्गिक दाखवलेला आहे. कादंबरीचा दुसरा भाग थरार आहे.गुणा ,नयना ,विष्णू या सामान्य कलाकारांना असामान्य रंगमंच मिळतो व नाच्या या पात्राने गुणाची वाहवा होते.रात्रीच्या वेळी कलाकार म्हणून गुणाच्या नाच्याचे कौतुक होत असले तरी दिवसा मात्र नाच्या गुणाच्या वाट्याला सगळीकडूनच हेटाळणी वाट्याला येत असते.पुढं तर जे घडतं ते भयावह व अकल्पित आहे.बापय माणुस असलेल्या गुणावर बलात्कार होतो.कलेच्या पुजेला ध्येय मानणारा गुणा पुजारी अक्षरशः उद्धवस्त होतो. चित्रपट हे दिग्दर्शकाचे तांत्रिक कौशल्य असते .मुळ लेखनात पाया ,विस्तार व समारोप असल्यामुळे लेखकाची मुळ कृती चित्रपटाहून अधिक व्यापक असते.गुणाचा सारा प्रवास ,ग्रामीण बोली इ.बाबीसाठी नटरंग वाचावी. ...Read more

  • Rating StarDAINIK TARUN BHARAT 25-06-2017

    कोल्हापूर जिल्ह्यातील कागल गावामध्ये राहणाऱ्या मांग वस्तीतल्या माणसांची ही गोष्ट! खरं म्हणजे या माणसांबद्दल सांगण्यासारखं काय असणार?... जिथे समदा मांगवाडा पेकाट मोडलेल्या कुत्र्यागत निपचित पडलेला! तिथे सांगण्यासारखं काय असणार? दरिद्र्य, दु:ख आणि विलेली आयुष्ये! घराला घरं चिकटून उभी. एका बाजूला भांड्यातलं, गाडग्यातलं उरलं सुरलं. सडणारी गटारं आणि आदिवाशाप्रमाणे लंगोटी घातलेली, विटके जुनेर नेसलेली वाकड्या तिकड्या चेहऱ्याची माणसं. इथे राहणाऱ्या बाळूला कधी एकदा आयुष्य म्हणून वाट्याला आलेली साठ-सत्तर वर्ष संपतात, असं झालेलं आहे. त्याच्या तरुणपणी असं नव्हतं. गावात गुरं ढोरं होती. मोटा-औत होते. म्हसरं आणि गायरं होती. मांगाचा धंदा भरघोस चालत होता. परंतु जमाना बदलला. विहिरीवर इंजिन बसलं, इंजिनावर मोटरी आल्या आणि मोटा गेल्या. पाठोपाठ एस.टी. आली. धंदा चालणार कसा? चार पैसे मिळावे म्हणून बाळूने थोरल्या मुलाला मिलिटरीत भरती केला. चार वर्षे ठीक गेली. परंतु लढाईत तो कुठे बेपत्ता झाला, ते कुणालाच माहिती नाही. सात महिन्यांनी सरकार दरबारी ‘मृत’ अशी नोंद झाली. पोरगं गेलं म्हणून बायनी खूप रडली आणि त्यातच तिचे डोळे गेले. आता त्याचं पेन्शन येतं, परंतु ते त्याच्या बायकोच्या नावावर येतं. आणि ती तर वेगळी राहते. धाकल्या गुणाला त्याने शाळेत घातलं. परंतु तो कसाबसा सात आठ वर्षं शाळेत गेला आणि नंतर गावातच उंडारत बसला. नोकरीचं कुठे जमलंच नाही. परंतु पोट कोणाला चुकलंय? मग रोजगारी नशिबी आली. आज गुणाच्या रोजगारीवर घर कसं बसं चालतंय आणि ज्या गुणाच्या रोजगारीवर घराचं पोट अवलंबून आहे. त्या गुणाचं लक्ष मात्र... काळजाला भिडणारं हे महाराष्ट्रातलं ग्रामीण जीवन, आनंद यादव यांच्या ‘नटरंग’ कादंबरीत अगदी भेदकपणे आलेलं आहे. मराठी साहित्यजगतात १९६० नंतरच्या कादंबरी लेखनामध्ये एक महत्त्वाचा बदल झालेला आढळतो. आतापर्यंतच्या साहित्यात असलेलं महाराष्ट्रातील ग्रामीण जीवनाचे भाबडे, आनंद देणारे रंजक चित्रण न राहता खरेखुरे वास्तव दर्शन या नव्या कादंबऱ्यांमध्ये दिसतं. दरिद्री, अज्ञानी, ग्रामीण कुटुंबाच्या वाट्याला आलेल्या भीषण व्यथांचा तो आरसा आहे. गावातील रितीरिवाज, लहरी, निसर्ग, बापाचा आडमुठेपणा, स्त्रीचा होणारा अपरिमित छळ, लागोपाठ होणारी मुले, मुलांचे अपमृत्यू गावातले उरूस, जत्रा या सगळ्याचा मानवी जीवनावर होणारा परिणाम वाचकाला अस्वस्थ करून सोडतो. एकूणच काही सामर्थ्यवान कादंबरीकारांनी मराठी ग्रामीण जीवनावर भाष्य करून मराठी कादंबरीला एका वेगळ्या उंचीवर नेऊन ठेवले. या वेगळी वाट चोखाळणाऱ्या लेखकांमध्ये आनंद यादव यांचा विशेष उल्लेख करावा लागेल. कथा, कादंबरी, कविता, आत्मचरित्र अशा साहित्यातील विविध अंगात मुशाफिरी करणाऱ्या आनंद यादव यांनी पाच कादंबऱ्या लिहिल्या. त्या सर्व गाजल्या. परंतु त्यात देखील त्यांच्या ‘नटरंग’ कादंबरीचा विशेष उल्लेख करावा लागेल. या कादंबरीवर सिनेमादेखील निघाला. तो देखील रसिकांनी डोक्यावर घेतला. अगदी शहरी भागात देखील हा सिनेमा खूप चालला, तेव्हा प्रश्न पडतो की, या कादंबरीत असं नेमकं काय आहे की, जे समस्त महाराष्ट्राला विशेष भावले? ‘नटरंग’ कादंबरीचा नायक गुणा मांग हा त्याच्या मांग वाड्यातला पोरांसारखा रोजंदारीवर काम करतो आहे. परंतु त्याची नजर मात्र एका वेगळ्याच जगावर आहे. मांग वाड्यातील समस्या, दु:ख ती तर रोजचीच आहेत. परंतु या दु:खाला आपलेसे करून परंपरांगत आयुष्य जगणे, हे त्याच्या स्वभावातच नाही. त्याची नजर दूर क्षितिजावर आहे. हलगीचा नाद त्याच्या कानावर पडला की त्याची पावले हलकीफुल होऊन तमाशाच्या मांडवाकडे वळतात. जीव भरारतो. तमाशाच्या मांडवात शिरल्यावर देवळात आल्यागत वाटतं. भान हरपूर तो गाणी ऐकतो. सोंगाड्याच्या नकला त्याला गुदगुल्या करतात. मन एका झगमगत्या जगात जाऊन बसतं. तो त्याची गरिबी, त्याच्या आतावर असलेलं अवघ्या कुटुंबाचं पोट. त्याचा मांगवाडा हे सगळं विसरतो. दिमाखदार राजा आणि त्याची अहंकारी राणी यांच्या जगात तो हरवतो. तमाशा संपतो. विजारीला लागलेली धूळ आणि वाळके गवत झाडत तो उठतो. थकलेलं शरीर घेऊन घराकडे परततो. मनात मात्र अजूनही तमाशाच असतो. भोवतालची दुनिया त्याला शिळी वाटू लागते. मात्र या नादात आठवड्याची अर्धी कमाई खर्च झाली आहे, याची त्याला जाणीव देखील नसते. मांगवाड्यातल्या पोरांना सोबत घेऊन गुणाला तमाशाची बारी काढायची आहे. त्या प्रमाणे तो मांग वाड्यातल्या मुलांना जमा करतो. कोणी ढोलकी वाजवतो तर कोणी बाजपेटी. तो स्वत: वग लिहितो. लावणी रचतो... मांग वाड्यात पोरांना जोर चढतो. अर्थात तमाशा उभा करायचा म्हणजे सोपं काम नाही. पैसा कुठून उभा करणार?... जगात सगळी सोंग आणता येतात परंतु पैशाचं सोंग आणता येत नाही. गुणा आणि त्याच्या कंपूला याची जाणीव आहे. त्या दृष्टीने त्यांची धावपळ सुरू आहे. परंतु थेंबे थेंबे तळे साचे... हे म्हणणे सोपे आहे. प्रत्यक्षात आणणं महाकठीण! मुळात या सर्व पोरांची आवक ती किती? रोजंदारीवर कसंबसं पोट भरतंय... आणि म्हणूनच गुणाच्या वडिलांना म्हणजे बाळू मांगाला हे सगळं मान्य नाही. त्याचा या तमाशाला विरोध आहे. गुणाने वग लिहिला याचं त्याला बिलकूल कौतुक नाही. उलट आपल्या कमरेचा चांदीचा करदोडा त्याने मोडला याचा संताप आहे. तमाशाचा सराव मांग वाड्यात जोराने सुरू आहे. ढोलकीची थाप ऐकू येते आहे. आणि तसतसा बाळूचा पारा चढतो आहे. घरात मोठे भांडण होते. बाळू मांग आणखी एका गोष्टीला घाबरतो आहे ते म्हणजे उद्या तमाशाचा पैसा घरात आला तर मांगवाडा ते मान्य करणार नाही. आपल्याला वाळीत टाकलं जाईल. असं झालं तर करायचं काय?... तमासगीरांना मांग वाड्यात इभ्रत नाही. पूर्वी कधीतरी एकाने तमाशा उभा केला होता. परंतु मांग वाड्याने त्याला वाळीत टाकले, असं झालं तर काय करायचे? बाळू गुणाला स्पष्टच सांगतो, ‘तमाशाचा पैसा’ या घरात नको. बाराबिंदाच्यानी तमाशा करावा. ‘गणाची पत्नी दारकी ती देखील विरोधातच आहे. तिला गुणाची काळजी वाटते. या तमाशापाई तासभर सुदिक नीज मिळत न्हाई’ अशीच तिची तक्रार आहे. गुणाची मत मात्र स्पष्ट आहेत. तमाशा ही कला आहे. ज्याच्यात हुन्नर आहे. त्याने तमाशा करावा. पावसाळा आला. पेरण्या सुरू झाल्या आणि पोरांचा तालमीचा उत्साह मावळला. दिवसभर चिखलात राबलं की सांजच्याला पाय धुतल्यानंतर बाहेर पडावसं वाटत नसे. दोन तीन आठवडे असे गेले. पेरण्या झाल्या आणि जोरात पाऊस सुरू झाला. आता कोणालाच काम नाही. गुणाला वाटतं आता तालमी सुरू कराव्यात. परंतु कोणालाही उत्साह नाही. कारण वग लिहून झाला. लावण्या रचून झाल्या. परंतु मुख्य प्रश्न मुलींचा. तमाशात काम करायला मुली कुठे आहेत? मांग वाड्यातील एकही मुलगी तयार होणार नाही. मुली नसतील तर तमाशा उभा राहणार कसा? तमाशातील मुलींना भले समाजात मान नसेल, परंतु त्यांच्याशिवाय ही लोककला उभी राहूच शकत नाही. हे खूप मोठे सत्य! थकल्या मनाला रंजन हवे. त्यासाठी लोककला हवी. लोककला जपणारा कोल्हाटी समाज हवा. थोडक्यात समाजातील प्रत्येक घटक आवश्यक! प्राचीन भारतीय समाज रचनेतील ही महत्त्वाची गोष्ट कथानकाच्या ओघात लेखकाने सहजगत्या अधोरेखीत केली आहे. आनंद यादव इथेच थांबत नाहीत. तर बदलत्या काळानुसार प्रगत तंत्रज्ञानाचे महत्त्व वाढत जाणार. अशावेळी परंपरागत कष्टाचे काम करणाऱ्या मांग समाजासारख्या कष्टकरी हातांना कदाचित काम मिळणार नाही. अशावेळी त्यांनी स्वत:च्या अंगातील गुण ओळखून आपल्या यशाचा मार्ग निवडला पाहिजे, असा खूप मोठा गर्भित अर्थ सांगतात. म्हणूनच मराठी ललित साहित्याच्या क्षेत्रात आनंद यादव यांच्या ‘नटरंग’चे यश उल्लेखनीय ठरते. चाकोरीबाहेर जाऊन निवडलेली कलावस्तू निवेदनाचे साधेच परंतु आशयानुकूल आणि अर्थगर्भ स्वच्छ रूप, नेमक्या प्रतिमांच्या साहाय्याने खुलत जाणाऱ्या प्रसंग, भोवतालच्या परिसराचे मूळ कथावस्तूशी निगडीत झालेले नाते आणि संपूर्ण आशयातून व्यक्त होत गेलेली माणसांचे जगणे, अशी वैशिष्ट्ये नटरंगमध्ये आढळतात. नटरंग ही कादंबरी इथेच थांबत नाही. तर उत्तरार्धात ती एका कलाकाराची शोकांतिका होते. तमाशातील कलाकारांच्या व्यथा सांगते. त्या शोकांतिकेला असलेला मनोवैज्ञानिक स्पर्श वाचकाला हादरवून सोडतो. नटरंग ही निश्चितच एक अव्वल दर्जाची कलात्मक शोकांतिका आहे. म्हणूनच १९८० साली प्रसिद्ध झालेल्या कादंबरीवर २५ वर्षांनी आलेला सिनेमा देखील रसिकांना खूप भावला. -डी. व्ही. कुलकर्णी ...Read more

  • Rating StarLOKMAT 17-1-2010

    पुस्तकातून पडद्यावर... लेखक तमाशा... नाटक... शेवटी चित्रपट आधी वैताग... आता समाधान एखादी लोकप्रिय कादंबरी चित्रपटात रूपांतरित होऊन पडद्यावर अवतरते... ‘माध्यम-बदला’चा हा किचकट प्रवास नेमका कसा घडतो लेखकाची कोणतीही कलाकृती एका माध्यमातून दुसऱ्या मा्यमात जाताना त्या कलाकृतीचं पावित्र्य जपलं जायला हवं. लेखकाला आपल्या मूळ कलाकृतीतून जे काही सांगायचं आहे त्याची सवंग लोकप्रियतेसाठी मोडतोड व्हायला नको, अशी लेखकाची स्वाभाविक इच्छा आहे. मूळ कलाकृती एका माध्यमातून दुसऱ्या माध्यमात जाताना निर्मितीची प्रक्रिया तशी गुंतागुंतीची असते. वाचक एखादी कादंबरी वाचतो म्हणजे काय करतो? तो त्या कादंबरीतील वर्णनं वाचतो, पात्रांचे संवाद वाचतो, पण चित्रपटासारख्या वेगळ्या माध्यमात साहित्यकृती रूपांतरित होत असताना असा आणि इतका ढोबळ विचार करता येत नाही. दिग्दर्शक, निर्मात्याला ती कादंबरी आतून-बाहेरून, अंतर्बाह्य ‘समजून’ घ्यावी लागते. हे ‘समजून’ घेऊन नंतर त्याची मांडणी करावी लागते. ही झाली अभिव्यक्ती. ती त्या दिग्दर्शकाची असते. कादंबरीतील एखादं पात्र ‘डुलत-डुलत’ चालतं असं जेव्हा लेखकानं म्हटलेलं असतं तेव्हा हे ‘डुलणं’ कसं असेल, कोणत्या प्रसंगात, कोणत्या पद्धतीनं तो डुलेल, अभिनेत्याची देहबोली कशी असेल म्हणजे त्या प्रसंगाला उठाव येईल इतका बारीकसारीक विचार दिग्दर्शकाला करावा लागतो, त्याने तसा तो केला पाहिजे. कादंबरीतील, मूळ कलाकृतीतील प्रत्येक घटना, प्रत्येक प्रसंग आधी दिग्दर्शकाच्या मनात उमटला पाहिजे, ती घटना त्याला दिसली पाहिजे, ती त्याला ‘व्हिज्युअलाईज’ करता आली पाहिजे. तसे जर दिग्दर्शकाला करता आले तरच तो त्या कलाकृतीला न्याय देऊ शकतो. माझ्या ‘नटरंग’ या कादंबरीवर त्याच नावाचा सिनेमा नुकताच प्रदर्शित झाला आहे. ही कलाकृती अन्य माध्यमात जाण्याचा हा तिसरा प्रसंग. याआधी या कादंबरीवरून तमाशाची निर्मिती झाली होती, या कादंबरीवरून नाटक करण्यात आलं होतं, पण हा बदल खूपच सवंग होता, उठवळ होता. तमाशात जो काही ‘तमाशा’ घालण्यात आला होता ते पाहिल्यानंतर मला त्यांना सांगावं लागलं की, हे मी चालू देणार नाही. हा ‘तमाशा’ बंद करा, त्यानंतर तो तमाशा बंद पडला. नाटकाच्या बाबतीतही तेच, त्यामुळे दहा-बारा खेळ झाल्यानंतर मी ते बंद करायला लावलं. माध्यमातला हा बदल खरोखरच खूप उठवळ होता. कादंबरीतील महत्त्त्वाचा भाग त्यातून गाळलेला होता. प्रेक्षकाला भुलवण्यासाठी, त्याच्या खिशातील पैसे काढून घेण्यासाठी चित्रपट काढणं हा धंदा झाल. माझ्या कलाकृतीचा धंदा व्हावा असं मला वाटत नव्हतं, त्यामुळे मी ते बंद करायला लावलं. प्रत्येक कलाकृतीत अनुभवाचे अनेक स्तर असतात. एक दिग्दर्शक, कलावंत या नात्याने हे स्तर तुम्हाला समजलेच पाहिजेत, त्यामुळे नुसतेच कथानक घेऊन, पात्रं घेऊन, त्यांच्या तोंडी संवाद टाकून चित्रपट तयार होत नाही. बोलपटकाराला कलाकृतीतील आशय लक्षात घ्यावा लागतो. ‘नटरंग’च्या निमित्ताने सुनील जाधवांशी झालेली चर्चा खूपच सकारात्मक होती. ते कलेचे चांगले जाणकार आहेत. तरुण आहेत. मेहनती आहेत. कादंबरीचं कथानक ज्या ठिकाणी घडतं तो कागलचा सारा परिसर, तिथली घरं, वस्त्या, दारिद्र्य, गोठे... या सगळ्या गोष्टी चित्रपट तयार करण्यापूर्वी मी त्यांना प्रत्यक्ष दाखवल्या. मागचे अनुभव पाहता, ‘चित्रपट तयार झाल्यानंतर मी तो पाहीन आणि त्यानंतरच प्रदर्शनास परवानगी देईन’ ही माझी अट होती, त्यामुळे निर्माते, दिग्दर्शकांवरील जबाबदारी मोठी होती. त्यांनीही त्यासाठी अमाप कष्ट घेतले. स्टुडिओतील चित्रणापेक्षा माध्यमात माझी कलाकृती पाहताना खरोखरच समाधान वाटलं. ‘नटरंग’च्या बाबतीत माध्यम बदलाची निर्मिती प्रव्रिâया लेखक म्हणून समाधान देणारी ठरली. - डॉ. आनंद यादव ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review
PLEASE SEND YOUR AUDIO REVIEW ON editorial@mehtapublishinghouse.com

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

MAHASAMRAT ZANZAVAT
MAHASAMRAT ZANZAVAT by VISHWAS PATIL Rating Star
वाचक

🚩शिवजयंतीच्या हार्दिक हार्दिक शुभेच्छा🚩 महासम्राट या सिरीज मधील खंड पहिला झंजावात आज वाचून पूर्ण झाला. विश्वास पाटील यांचे संभाजी वाचले होते तेव्हा मला वाटून गेले होते की याच लेखकांनी शिवरायांबद्दल पण लिहिले पाहिजे. मध्यंतरी ही जेव्हा बातमी कळली तव्हा खूप आनंद झाला. छत्रपती शिवरायांवरील अशा मालिकेची मराठीत नितांत आवश्यकता होतीच. पुस्तक सुरू होते ते थोरले महाराज शहाजीराजे यांच्या घोडदौडीपासून. अधे-मध्ये भोसले परिवाराचा इतिहास सुद्धा अनुभवायला मिळतो. दख्खन मध्ये वावरत असणाऱ्या जुलमी परकीय सत्ता त्यांनी ,माजवलेला हल्लकल्लोळ शहाजी महाराज यांची धावपळ येणारे कठीण प्रसंग यानंतर वाचक प्रवेश करतो तो छत्रपती शिवरायांच्या आयुष्यात. प्रतिकूल परिस्थितीत झालेला जन्म बंगलोर मधील दिवस पुण्यातील दिवस स्वराज्य स्थापना लोकप्रशासन. उत्तम करव्यवस्था सैनिकांचे प्रशिक्षण या बाबी हायलाईट केलेल्या आहेतच शिवाय पाठ्यपुस्तकातून वगळलेले अनेक प्रसंग संदर्भ या पुस्तकात वाचायला मिळतात पुरंदर बद्दलचे वेगळे संदर्भ त्यांचे महत्त्व जावळीचे प्रकरण आणि पुस्तकाचा शेवट होतो तो अफजलखानाचा वध या प्रकरणाशी. यानंतर आता याच सिरीजचा दुसरा खंड Rankhaindal वाचणार आहे. ऐतिहासिक पात्रे त्यांचे वर्णन आजूबाजूचा परिसर आणि घटना लेखकांनी जिवंत केल्या आहेत. त्यामुळे इतिहासाचा रियल आस्वाद घ्यायची संधी मिळते ...Read more

VALAY
VALAY by V.P.KALE Rating Star
सौ अपर्णा अनंत मिसे, ठाणे पश्चिम

* नमस्कार मंडळी, *वलय* मराठी भाषेला आणि मनाला खऱ्या अर्थाने समृद्ध करणारे वपु काळे हे उत्तम लेखक आहेत. त्यांच्या लिखाणाची शैली ही अतिशय सहज सोपी आहे. आयुष्याचा सार समजावून सांगणं हे प्रत्येक लेखकाला जमत नाही. योग्य रीतीने शब्दांची सांगड घालून तो विचा लोकांपर्यंत पोहोचवण्याची ही कला वपुंना लिलया जमली. वपुंचा एक सुंदर विचार खूप आवडतो, *कुणालाही बदलण्याचा खटाटोप माणसाने करू नये असह्य झालं तर, अलिप्तच व्हावं पण उपदेशक होऊ नये* नात्यांचा भक्कम पाया हा संवादच असतो. म्हणून वपुंनी जास्त भर दिला तो संवादावर. तर चला बघूया वपुंची ही संवादात्मक कथा. या पुस्तकात एकूण १२ लघुकथा आहेत. त्यातील निवडक तीन कथांचा सारांश देत आहे. *शेखर वर्गात बसलेला आहे* समोरच्या इमारतीतून मुलांचा लोंढा फुटलेल्या पाटातून पाणी वाहून जावं तेवढ्या वेगाने बाहेर रस्त्यावर लोटत होता. "शाळेतून सुटणारी मुलं म्हणजे उतरत्या पाटावरून सैरावैरा धावणारे मोहरीचे दाणे." कालच्याप्रमाणे ती आजदेखील अवघडून उभी होती. वर्ण सावळा, उंची बेताचीच, कपाळाला ठसठशीत कुंकू हे सर्व न्याहाळत मी तिच्यासमोरून शाळेच्या दरवाज्यापाशी पोहोचलो. मुलांची झुंबड दूर लोटीत मी सुहासच्या वर्गापाशी थांबलो .मला पाहताच तो म्हणाला ,"बापू .आज काही अभ्यासच दिला नाही." "मग काय मजाच". मी त्याला घेऊन रस्त्यावर आलो. ती अजून तशीच उभी होती. नजरा नजर झाली व ओळख असल्याप्रमाणे सुहास कडे बघून म्हणाली," मुलगा का"? "गोड आहे". "तुमचं कोणी यायचं आहे का?" माझा भाचा यायचा आहे अजून. मुलांची ही गर्दी सर्वांचे सारखेच युनिफॉर्म असल्यामुळे ओळखता येत नाही. त्यावर पटकन ती म्हणाली, "आज त्याचा वाढदिवस आहे. सलवार आणि झब्बा वर जॅकेट घातलेलं आहे". "मग सोपं आहे मी आणतो वर्गात जाऊन तुम्ही थांबा इथंच". "सुहास, मावशी जवळ थांब मी आलोच एवढ्यात. "तुमच्या भाच्याचं नाव?" "शेखर,पहिलाच वर्ग डाव्या हाताचा." गर्दीतून मी परत आत गेलो पण वर्गात कोणीच नव्हतं. "वर्गात कोणीच नाही"? "वाटलंच मला असा हुड आहे अगदी मी यायच्या आत पळ काढतो ." "घरीच जाईल ना व्यवस्थित?" "जाईल हो, पण वाटेत दोन मोठाली क्रॉसिंग आहेत, भीती वाटते." दुसऱ्या दिवशी ती मला परत शाळेपाशी दिसली. माझ्याकडे पाहून ती हसली. मी पटकन विचारलं ,"काय शेखर बरोबर आला होता ना घरी?" "अय्या , तुमच्या लक्षात होतं वाटतं ?" "आमचं घर एवढं जवळ आहे. म्हणजे शाळेची घंटा ऐकायला येते. तरीही माझी सुहासला सक्त ताकीद आहे की, मी किंवा आई आल्याशिवाय शाळा सोडायची नाही ". "तुम्ही इथेच राहता?" ती म्हणाली, "मी बहिणीकडे राहते". "मी जर इथे बहिणीकडे रहायला नसते तर ,तिची खूपच ओढाताण झाली असती. माझी अक्का तर मला यासाठी दिवसातून दहा वेळा शाबासकी देते". असे म्हणत निरोप घेऊन दोघेही निघाले. दुसऱ्या दिवशी सुहासची आई म्हणाली, `तुमचे मित्र आले की तुम्हाला वेळेचे भानच राहत नाही`. "सुहासला आणायला तुम्ही जाता की मी जाऊ" .पण दोघांवरही तशी पाळी आली नाही. कारण सुहासने बाहेरूनच आरोळी दिली "बापू ,आई मी आssssलो!" त्याच्याकडे पहात तू एकटाच आलास ना?" त्याने गेट कडे बोट दाखवून "मावशीने पोचवलंन" "तुम्ही आलात होय ! या ना या, तुमची ओळख करून देतो. ही आमची सौ. आणि बरं का ग, ह्या शेखरच्या मावशी." नाव माहित नाही. मंगला नाव माझं. "बरं पण शेखर ?" त्याला खालीच उभा केला, तुम्ही त्याला आणायचं होतं. " जा हो तुम्ही घेऊन या त्याला" "नको नको, आज नको पुन्हा येईल परत. घरी व्यवस्थित सांगून येईल मग जाण्याची घाई राहणार नाही. येते मी!" तेवढ्याच सौ नी थांबवून पटकन शेखर साठी चॉकलेट आणून दिलेत.व ती निघाली . "हसतमुख आहे नाही मुलगी"? मंगला गेल्यावर सौ. म्हणाली. "आपल्या मास्तरांना कशी काय आहे?" " छानच आहे" मग आता तिची माहिती काढा. तिला पुन्हा घरी यायचं आग्रहाचे आमंत्रण द्या. बरं ....."भेटली की देईन"? संध्याकाळी साडेसात वाजता मंगलाला शाळेजवळ बघून नवल वाटलं ,"तुम्ही आता इथे कशाला"? " शेखर ट्रीपला गेलाय वर्गाबरोबर अजून आला नाही." " मास्तर असतील ना बरोबर"? "हो हो आहेत ना ?" "हात्तिच्या ,मग कसली काळजी?" "नाही हो, एव्हाना यायला पाहिजे होता" चला आमच्या घरी बसा. आमच्याच घरासमोरून बस जाईल. नको दहा मिनिट थांबते आणि जाते, पुन्हा येते. एक दिवस अचानक सुहास बरोबर मुख्याध्यापकांची चिठ्ठी आली. भेटायला बोलावलं म्हणून. काहीच अंदाज येईना. मधल्या सुट्टीत साडेनऊ वाजता शाळेत गेलो. "या, बसा "म्हणत मुख्याध्यापकांनी माझं स्वागत केलं. दरवर्षी पाठांतराची चढाओढ होते. तुमच्या मुलाच पाठांतर चांगलं आहे .तेव्हा त्याच नाव देत आहे. जर तो पहिला आला तर शाळेकडून एक बक्षीस. त्याशिवाय `पटवर्धन प्राईझ` मिळेल .अशी दोन बक्षीस त्याला मिळतील. गेल्या वर्षीपासून पटवर्धन नावाच्या गृहस्थांनी त्यांच्या मुलाच्या स्मृती प्रित्यर्थ बक्षीस सुरू केले. याच शाळेत होता तो. "होता? म्हणजे?" "मागच्या वर्षीच गेला बिचारा मोटार अॅक्सीडेंटमध्ये". हा काय त्याचा फोटो लावलाय. " शेखर पटवर्धन"? मी ताडकन उभा राहिलो" हा मुलगा हयात नाही? काय सांगता?" " तो आणि त्याची मावशी जात असता ट्रकचा धक्का लागून मुलगा गेला. मावशी थोडक्यात बचावली." "इम्पॉसिबल!" मी जवळजवळ ओरडलो व खिडकीजवळ आलो .बाहेर मंगला उभी होती. माझ्या मागे सर उभे राहून म्हणाले," तीच त्याची मावशी ;डोक्यावर परिणाम झालेली!सारखी शाळेच्या आसपास असते.माझ्यामुळे भाचा गेला.बहिणीचा विश्वासघात केला. या विचाराने वेडी झाली. सोन्यासारखी पोर,पण पहा अवस्था!" बधिरपणाने मी विचारलं . "किती दिवस चालणार असं?" "कसं सांगायचं?... घंटा झाल्यावर पाच मिनिटांनी मी जातो व तिला सांगतो शेखर वर्गात बसलाय..... आणि शाळा सुटल्यावर पण, शेखर तुमची वाट बघून एवढ्यात घरी गेला असं सांगतो. केव्हा केव्हा तर त्याच्या अभ्यासाची चौकशी करते. अशी सुन्न करणारी कथा. *अर्थ* अनंताने घरात पाय ठेवताच उषाने ओळखलं की,` स्वारी आज बिथरली आहे. रमीत मार खाल्लेला आहे.` आणि तसंच होतं. अनंताने बुट भिरकावून दिले.उषा हे सर्व पहात होती. झोपेपर्यंत असा चिडचिड करीत राहील.आप्पा ही आता कामावरून दमून येतील त्यांच्याशी नीट बोलणार नाही. हे सगळं तिला स्वच्छ दिसत होतं. आता अनंता नीट जेवणार नाही. अनेक वेळा दोघांची पत्त्यावरून भांडणं झाली होती.अबोले धरले होते. पण अनंता खेळायचा थांबला नाही. दिवस दिवस पत्ते खेळायचे ?. दुसरं आयुष्य नाहीच माणसाला.? सकाळी नाहीसं व्हायचं ते असं रात्री परतायचे. पण त्यात कमावलं तर बायकोशी गोड नाही तर चिडचिड.खरं तर तिला आज अनंता बरोबर आप्पा विषयी खूप बोलायचं होते.तो आज आप्पा बरोबर हॉलवर गेला होता. आप्पांनी रंगवायला घेतलेला नवीन पडदा कसा झालाय? आणखीन किती दिवस त्यावर काम करायचं? अशा अनेक गोष्टी तिला आज अनंताला विचारायचे होते . "आप्पा अजून नाही आले?"अनंताने विचारलं. नाही आले, "सकाळी तुम्ही गेला होता"? "सकाळी गेलो होतो?" "मग ?" "मग काय? यूसलेस राॅटन प्लेस." "म्हणजे काय"? "तू ती जागा बघ, खडबडीत जमीन ,पडदा नीट अंथरता येत नाही. दुर्गंधी ..... पाणी मागवं तर एक हॉटेल नाही जवळ .माझ्यासारख्या माणसाने कामाला नकार दिला असता. बस स्टॉप जवळ नाही टॅक्सी मिळत नाही. किती अडचणी? "तुम्ही एकदा त्या प्रभूण्यांच्या कानावर घाला". व विचारा,"अशा परिस्थितीत आप्पांनी काम कसं करायचं ?" "आज आप्पा आले की बोला त्यांच्याशी. या वयात एवढी काम करायचं, त्यात कामाचं चीज नाही, पैशाचा पत्ता नाही?" "अगं, पण अप्पांना कुठे काय त्याच?" "प्रभुण्यांना सरळ जाऊन सांगतो, अगोदर ॲडव्हान्स दिल्याखेरीज आप्पा काम करणार नाहीत". "हा प्रभुणे कोण?" " चंदनमल ड्रेसवाला, तिथला व्यवस्थापक". नाटक कंपनीत लागणाऱ्या सगळ्या वस्तू पुरवणारे दुकान आहे.पडदे पण भाड्याने देतो. शाळा कॉलेजची नाटकं होतात. गणपती, नवरात्र उत्सव."आप्पांचे पडदे व उत्पन्न चंदन वाल्याच !" "आप्पांच्या प्रमाणिकपणाचा एवढाच अर्थ का?" "दुसरं काय !".... रात्रीचे नऊ वाजले. "अहो, अजून आप्पा नाही आले?" तितक्यात अप्पा आले.अप्पांशी आज कडकडून भांडायचं अनंताने ठरवलं होतं. `तुमचा त्याग व कष्ट मातीमोल होत आहेत` हे पटवून द्यायचे. शांतपणे जेवण झाली. " आज एवढा उशीर?" " पडदा संपवून टाकला?" "सकाळचा?आजच्या आज?" "हो,लवकर काम संपवायचं होतं." "तुम्हाला त्या हॉलमध्ये काम सुचतं ?" आप्पा शांतपणे म्हणाले," एकदा हातात ब्रश घेतला की लक्ष कशाच जातय इकडे तिकडे?" "अप्पा पैशाच काय?" "अरे, देतील सावकाश" "सावकाश? का म्हणून? " तुम्ही त्यांना पडदे ठरलेल्या दिवसाच्या आत द्यायचे आणि त्यांनी पैसे मात्र हवे तेव्हा द्यायचे नाहीत.ते तुम्हाला सरळ सरळ फसवतात." "आयुष्यात आनंद हवा असतो का पैसा? " "अनंता पटकन म्हणाला, आनंदाने जगण्यासाठी पैसा हवा असतो?" "चुकलास तू " "तू पत्त्यामध्ये आज किती हरलास?"काय वाटलं तेव्हा?" हरल्यानंतर चपला भिरकाव्याशा वाटतात, कपडे फेकावेसे वाटतात, अर्ध्या पानावरून उठावसं वाटतं.".. मुळीच नाही. "मला माहित आहे ना म्हणूनच मी तुला दोष देत नाही". कारण, तुला माझं जीवनच समजलं नाही. मी पैसा नाही कमवू शकलो आयुष्यात, पण आनंद मात्र खूप मिळवला. तुला एक सांगू,?" "माणूस केव्हा फसतो ते ?...... आपल्याला काय मिळवायचं होतं हे जेव्हा माणसाला समजत नाही तेव्हा तो फसलेला असतो. आणि एवढ्याचसाठी तू उद्यापासून पत्ते खेळायला जात जाऊ नकोस. कारण पैसे लावून खेळताना पैसे मिळवणं हा हेतूच होऊ शकत नाही. तिथं मिळवायची असते ती धुंदी. गमावण्यातही एक कैफ उपभोगायचं असतो ;ते वातावरण चाखायचं असतं, स्वतःच्या मालकीचं तेवढेच असतं. आणि थोड्याफार फरकाने हेच असतं सगळीकडे. हातात ब्रश आणि रंग आले की मला विश्वाचा विसर पडतो. तहानभूक हरपते. त्या राज्यात मग दुर्गंधीला जागा नाही. फसवाफसवीला थारा नाही. उपेक्षा नावाची वस्तूच अस्तित्वात राहू शकत नाही. त्यामुळे ज्याला काय मिळवायचं हे समजले तो कुठेच फसत नाही. म्हणूनच या जगात व्यवहारी लोकांचे चाललंय आणि माझ्यासारख्यांचंही चांगल चाललंय. आप्पा धुंदीत येऊन बोलत होते. उषा आणि अनंता ऐकत होते. पण त्या दोघांनाही अर्थबोध होत नव्हता. कानावर अप्पांचे शब्द येत होते. पण त्यातला अर्थ पोहोचत नव्हता. *दिशाभूल*. `एका महत्त्वाच्या कामासाठी दुपारच्या गाडीने निघून संध्याकाळी मुंबईला येत आहे. जेवायला घरीच राहीन.बाकी सर्व समक्ष भेटीत.` ---आपला विसुकाका . असं विसुकाकाच पत्र आलं तेव्हा मी, आप्पा आणि आई काय काम असावं या विचारात चूर झालो. आपण बरं आणि आपलं काम बरं या समान धर्मामुळे अल्पावधीतच अप्पा व काका दोघांमध्ये स्नेह जमला.इतका की त्यांनी मला मुलगा मानले.आई त्यांना गमतीने म्हणायची. "चार-दोन लाखांची इस्टेट ठेवा तरी नावावर! मुलगा मुलगा करता ना त्याला?" " मी त्याला मुलगा उगीचच का मानतो ?" "संयोगिताचे लग्न झालं की बाकीचे दत्तूचंच समजा". राधाकाकूंच्या निधनानंतर विसुकाकातला मोकळेपणा लयाला गेला. हसरी वृत्ती कोमेजली. तर असे विसुकाका वर्षानंतर येणार असल्याचे पत्र आले होते. पत्राप्रमाणे विसुकाका वेळेवर आले. जेवण आटोपली सुपारी तोंडात टाकत विसुकाका म्हणाले `संयोगिता च लग्न ठरलं` "कुठली मंडळी?" " इथलीच आहेत.बापट आडनाव.मुलगा छान आहे.मुलगी त्यांना पसंत आहे‌". " छान,अगदी उत्तम झालं शेवटच्या जबाबदारीतून तू सुटलास" " हो, पण तुला सरळ सरळ सांगतो, मला दोन हजार रुपये हवेत.पुढच्या वर्षी परत करीन." पण...." माझी परिस्थिती तुला".... "हो, माहित आहे." "आप्पा, गोंधळात पडू नकोस. मला दोन हजार फुकट नकोत. कर्जतला माझी थोडी जमीन आहे. ती मी दत्तूच्या नावाने करून देतो. तिच्या तारणावर मला एवढी रक्कम दे. तसा माझा विमा ही यायचा आहे पण त्याला थोडी मुदत कमी पडते." " बघू, तुझ्या जमिनीचा नकाशा.!" आप्पा म्हणाले "मी आणला नाही आज. उद्या संध्याकाळी याच वेळेला येतो सगळं घेऊन". असं म्हणून विसुकाका निघून गेले. आमचे बोलणे होतच होते तेवढ्याच दारावर टक टक चा आवाज आला.दरवाजा उघडला. बघतो तर आमचा मोहन कर्वे. " या वकीलसाहेब!" अगदी वेळेवर आलात." "का? काय झालं?" "आम्ही एक जमीन विकत घेत आहोत काय काय लागत ते सांग" "टायटल क्लिअर आहे ना? जमिनीवर आणखीन कुणाचे क्लेम वगैरे नाहीत ना? अशा बऱ्याच गोष्टी बघाव्या लागतात. असे सविस्तर प्रश्नांची उत्तर मोहनने दिले. दुसऱ्या दिवशी मोहनला बोलावण्यात आलं दुसऱ्या दिवशी मोहन, विसुकाका येण्याच्या अगोदरच येऊन बसला होता. हे आमचे स्नेही विसुकाका आणि हे आमचे लीगल ॲडव्हायझर मोहन कर्वे. मध्ये थोडीशी शांतता गेली .पण लगेचच मोहन ने सुरुवात केली. "जागेचा प्लॅन आणलात का काका?" "अप्पा,मी पैशाची व्यवस्था करून आलो. ते सांगण्यासाठी आलो होतो. तुम्ही सर्वांनी लग्नाला यायचं चार दिवस अगोदरच या". आणि तडक उठून जायला निघाले. " का, जेवायचं नाही?" "नको आता वेळ नाही." म्हणाले आणि निघून गेले. त्यानंतर पंधरा दिवसांनी विसुकाकांचे आग्रहाचे पत्र आणि निमंत्रण पत्रिका आली. पत्र पत्रिका पाहून आप्पा म्हणाले "मला यायला प्रशस्त वाटत नाही तू एकटाच जा. माझी चौकशी केली तर सांग प्रकृती बरी नाही म्हणून." संयोगिता च लग्न व्यवस्थित पार पडलं .विसुकाकांचा मुलगा या नात्याने मस्त तेथे वावरलो. बापटांना मी दहा वेळा आग्रह केला घरी येण्याचा . तेव्हा विसुकाका म्हणाले, "जावईबापू, आता इथून पुढे यांच घर हेच तुमचं सासर." एकंदरीत छान सोहळा पार पडला. घरी आल्यानंतर आई-वडील खुशाली ऐकून खुश झाले. आणि पंधरा दिवसानंतर एक पत्र हाती आलं . प्रिय, दत्तात्रय लग्नानंतर पहिले पत्र अशा मजकुराचे लिहावे लागत आहे.हे महान दुर्दैव आहे. विसुकाकांना आठ दिवसापूर्वी देवाज्ञा झाली. हे लिहितांना अत्यंत यातना होत आहेत .तुम्हाला कळवायला विलंब लागला याची क्षमा असावी. घडलेली घटना एवढी जबरदस्त होती की मन अजून बधीर झालेलं आहे. कोणत्या तरी गोष्टीचा त्यांना धक्का बसला असावा. एकुलत्या एक मुलीच लग्न म्हणून ते जेमतेम उभे असावे. तुम्ही गाडीत बसला आणि त्यांना हृदय विकाराचा झटका आला. वाचतील असं वाटलं. पण सगळं संपलं. तुम्हाला देण्यासाठी काकांनी एक पाकीट ठेवलं ते पाठवत आहे. तुमचा आनंद बापट. आप्पांना मी ते पत्र दिलं.आणि दुसरा लिफाफा फोडला. प्रिय दत्तात्रय, सोबतच्या कागदपत्रावरून तुझ्या लक्षात येईलच की,कर्जतची माझी जमीन मी दोन वर्षांपूर्वीच तुझ्या नावावर करून ठेवली होती.त्याशिवाय मृत्युपत्रात त्याची नोंद आहेच. श्री मोहन कर्वे यांचा परिचय झाला. तेव्हा हे सगळे कागदपत्र जवळ होते माझ्या. पण तुझ्या जमिनीचे कागदपत्र तुला काय दाखवायचे म्हणून गप्प बसलो. त्याशिवाय मला खात्री होती की, शब्दादाखल मला रक्कम मिळू शकेल. त्याला व्यावहारिक स्वरूप देऊन तिथे लगेच वकील वगैरे आला असेल असं मला वाटलं नव्हतं. असो. तुमच्या आमच्यासारख्या मध्यमवर्गीय, कुटुंबवत्सल माणसांची अनेकदा दिशाभूल होते. सद्हेतू आणि व्यवहार ह्यांची सांगड घालताना फसगत होते. संयोगितेला आई-बाप ...... दोन्ही नाहीत. पण तिला माहेर आहे.खरं ना? अप्पाला सांभाळा. त्याच्यावर माझा राग नाही. तुझा, विसुकाका. उत्तरे सहज समजणारी आणि तरीही समजून घ्यायला नाना प्रकारच्या अनुभवातून जावे लागते.वलयात गुरफटलेल्या कितीतरी माणसांची ओळख व्हावी लागते. शहाणी, मूर्ख, व्यवहारी आणि स्वप्नवेडी माणसं अशा माणसांच्या कथांचा हा संग्रह वाचकाच्या मनाला स्पर्शून जातो. धन्यवाद! ...Read more