दोन अंतराळशास्त्रज्ञांच्या जिद्दीचं आणि तंत्रज्ञानाचं व्यापक दर्शन आता अंतराळात जाण्यासाठीचं तंत्रज्ञान पुष्कळ अद्ययावत झालं आहे; पण सुरुवातीला अंतराळात उपग्रह आणि मानवाला पाठविण्यासाठी शास्त्रज्ञांना अनंत अडचणींचा सामना करावा लागला. शास्त्रज्ञांचया त्या अथक परिश्रमांचं सखोल चित्रण अतुल कहाते यांनी त्यांच्या ‘अंतराळ स्पर्धा’ या पुस्तकातून केलं आहे. रॉकेटनिर्मितीचं तंत्रज्ञान, त्याची उपयुक्तता, रॉकेटनिर्मितीच्या बाबतीत आणि त्याद्वारे मानवाला, उपग्रहाला अंतराळात पाठविण्याच्या बाबतीत सोव्हिएत रशिया आणि अमेरिकेमध्ये लागलेली चढाओढ, केवळ राजकीय चढाओढीसाठी काम न करता प्रचंड ध्येयासक्तीतून रॉकेटनिर्मितीमध्ये विविध प्रयोग करणारा रशियाचा कोरेलियॉव्ह आणि मूळ जर्मन असणारा, पण अमेरिकेसाठी काम करणारा फॉन ब्राऊन यांचं रॉकेटनिर्मितीच्या क्षेत्रातील अभूतपूर्व योगदान आणि त्यांना करावा लागलेला पराकोटीचा संघर्ष, अनंत अडचणींचा करावा लागलेला सामना या सगळ्याचं व्यापक दर्शन कहाते या पुस्तकातून घडवतात. दुसऱ्या महायुद्धाच्या पार्श्वभूमीवर जॉन फाऊलरवर जर्मनीसाठी रॉकेटनिर्मिती करण्याची जबाबदारी हिटलरने सोपवलेली असते. रॉकेटद्वारे शत्रूच्या प्रदेशावर बॉम्ब टाकणे किंवा क्षेपणास्त्र डागणे याच उद्देशाने ही रॉकेटनिर्मिती करायची असते; पण केवळ युद्धासाठी रॉकेटनिर्मिती न करता रॉकेट अंतराळात पाठविण्याची फाऊलरची महत्त्वाकांक्षा असते; मात्र त्यासाठी राजकीय वातावरण अनुकूल नसतं. दरम्यान, ही रॉकेटनिर्मिती सुरू असतानाच हिटलरचा मृत्यू होतो आणि जर्मनीत प्रचंड अस्थैर्य निर्माण होतं. रॉकेटनिर्मितीचं तंत्रज्ञान शत्रूराष्ट्रांच्या हातात पडू न देण्यासाठी नाझी सैनिक आपल्याला आणि आपल्या सहकाऱ्यांना ठार मारतील, अशी भीती फाऊलरला वाटते. मोठ्या शिताफीने तो स्वत:ची आणि सहकाऱ्यांची एस. एस. संघटनेच्या तावडीतून सुटका करून घेतो आणि अमेरिकेला शरण जातो. सुरुवातीला अमेरिकेचा विश्वास संपादन करण्यात फाऊलरचा बराच वेळ जातो. शेवटी एकदाची त्याच्यावर रॉकेटनिर्मितीची जबाबदारी सोपविण्यात येते; मात्र अमेरिकेलाही फक्त युद्धासाठीच रॉकेटचा वापर करायचा असतो; पण फाऊलर मनोमन रॉकेट अंतराळात सोडण्याचं स्वप्न बाळगून असतो. इकडे रशियामध्ये सर्गई पावलोविच कोरेलियॉव्ह या रॉकेटशास्त्रज्ञाला, क्रूरकर्मा म्हणून प्रसिद्ध असलेला राष्ट्राध्यक्ष स्टॅलिन देशद्रोहाच्या तथाकथित आरोपावरून छळछावणीत डांबतो. कोरेलियॉव्हलाही अंतराळात रॉकेट पाठविण्याची जबरदस्त महत्त्वाकांक्षा असते; पण छळछावणीत त्याच्यावर इतके अनन्वित अत्याचार होत असतात, की त्याने जगण्याची आशा सोडलेली असते; पण अनपेक्षितपणे त्याची त्या छळछावणीतून सुटका होते आणि त्याच्यावर रॉकेटनिर्मितीची जबाबदारी सोपविण्यात येते. अर्थातच रशियाचा रॉकेटनिर्मितीचा उद्देशही फक्त युद्धापुरताच मर्यादित असतो आणि कोरेलियॉव्ह तरीही अंतराळात रॉकेट पाठविण्याची महत्त्वाकांक्षा बाळगून असतो. कोरेलियॉव्ह आणि जॉन फाऊलर यांनी रॉकेटनिर्मितीनंतर ते अंतराळात पाठविण्यासाठी घेतलेल्या विविध चाचण्यांचं आणि त्या दोघांच्याही कर्तृत्वाचं, त्यांच्या भावनिक आंदोलनांचं समांतर चित्रण कहाते यांनी केलं आहे. यातील कोरेलियॉव्हचं प्रसिद्धिपराङ्मुख राहून आपल्या कामाला तन-मन-धनाने वाहून घेणं मनाला स्पर्श करणारं आणि प्रेरणा देणारंही आहे. त्याचबरोबर जॉन फाऊलरचं कोणत्याही प्रलोभनांना बळी न पडता, आपल्या महत्त्वाकांक्षेला चिकटून राहणंही स्फूर्ती देणारं आहे. मानवाला चंद्रावर पाठविण्याचं कोरेलियॉव्हचं स्वप्न त्याच्या मृत्यूमुळे अपूर्ण राहणं, त्याच्या जिवंतपणी त्याचं कर्तृत्व जगासमोर न आणलं जाणं आणि त्याच्या मृत्यूनंतर ते कर्तृत्व जगासमोर आल्यावर लाखो लाकोंनी त्याचं अंत्यदर्शन घेणं या बाबी मन हेलावून टाकतात. कोरेलियॉव्हचं पत्नीपासून विभक्त होणं, मुलीपासून दूर राहावं लागणं, नंतर अनेक वर्षांनी मुलीला भेटल्यानंतर मुलीने त्याच्याशी मनसोक्त गप्पा मारणं, नीनावर त्याचं प्रेम जडणं आणि तिच्याशी त्याने लग्न करणं या त्याच्या वैयक्तिक जीवनातील घटनांमधून एक माणूस म्हणूनही त्याचं व्यक्तिमत्त्व उलगडत जातं. कोरेलियॉव्ह आणि जॉन फाऊलर यांनी रॉकेटच्या घेतलेल्या विविध चाचण्या, अंतराळवीरांच्या अंतराळात पोचल्यानंतरच्या भावना, चाचण्या घेताना आणि अंतराळवीर अंतराळातून परत येईपर्यंतची अंतराळशास्त्रज्ञाची मन:स्थिती, अंतराळ मोहीम यशस्वी झाल्यानंतर अंतराळशास्त्रज्ञाला होणारा मनस्वी आनंद या सगळ्याचं वर्णन वाचणं हा एक रोमांचकारी अनुभव ठरतो. चाचण्यांदरम्यान काही अतराळवीरांचा, चाचणीसाठी अंतराळात पाठवलेल्या कुत्र्यांचा झालेला मृत्यू, या घटना वाचकाला विषण्ण करतात. तसेच अंतराळवीरांना अंतराळात पाठविताना करावी लागणारी तयारी, अंतराळवीरांना तोंड द्याव्या लागणाऱ्या मुख्य अडचणी, अंतराळवीरांना दिलेल्या सूचनांचं काटेकोर पालन करायला लागणं, अंतराळात संभाव्य समस्यांपेक्षा अन्य काही समस्या उद्भवल्या तर अंतराळवीराला दाखवावं लागणारं धाडस आणि प्रसंगावधान याबद्दल वाचताना या कामातील जोखीम आणि जीवन-मृत्यूच्या सीमेवर असताना सेकंदासेकंदाला असणारं महत्त्व लक्षात येतं. अस्थिर राजकीय परिाqस्थतीमुळे आणि सत्ताधाऱ्यांच्या आडमुठेपणामुळे, अहंकारामुळे कोरेलियॉव्ह आणि जॉन फाऊलर यांच्यासारख्या प्रतिभावंतांची कशी गळचेपी होते, याचं विदारक दर्शन या पुस्तकातून घडतं. रॉकेटसंबंधित तंत्रज्ञानाचं अगदी सोप्या भाषेत विवेचन केल्यामुळे आणि त्याला जॉन फाऊलर आणि कोरेलियॉव्ह या दोघांच्या प्रेरणादायक यशोगाथेची साथ मिळाल्यामुळे हे पुस्तक अतिशय रोचक आणि वाचनीय झालं आहे. शिवाय तंत्रज्ञान हा वर्ण्य विषय असूनही मानवातील कौर्य, द्वेष, सूडभावना आणि त्याच्या हळुवार भावभावना याचं संमिश्र चित्र अतिशय सहजतेनं या पुस्तकातून उमटत जातं आणि माणसाचं मन आणि बुद्धी या दोहोंनाही आवाहन करतं. म्हणूनच ते मुळातून वाचावं असं आहे. -अंजली पटवर्धन ...Read more

आता अंतराळात जाण्यासाठीचं तंत्रज्ञान पुष्कळ अद्ययावत झालं आहे; पण सुरुवातीला अंतराळात उपग्रह आणि मानवाला पाठविण्यासाठी शास्त्रज्ञांना अनंत अडचणींचा सामना करावा लागला. शास्त्रज्ञांच्या त्या अथक परिश्रमांचं सखोल चित्रण अतुल कहाते यांनी त्यांच्या ‘अंतरा स्पर्धा’ या पुस्तकातून केलं आहे. रॉकेटनिर्मितीचं तंत्रज्ञान, त्याची उपयुक्तता, रॉकेटनिर्मितीच्या बाबतीत आणि त्याद्वारे मानवाला, उपग्रहाला अंतराळात पाठविण्याच्या बाबतीत सोव्हिएत रशिया आणि अमेरिकेमध्ये लागलेली चढाओढ, केवळ राजकीय चढाओढीसाठी काम न करता प्रचंड ध्येयासक्तीतून रॉकेटनिर्मितीमध्ये विविध प्रयोग करणारा रशियाचा कोरेलियॉव्ह आणि मूळ जर्मन असणारा, पण अमेरिकेसाठी काम करणारा फॉन ब्राऊन यांचं रॉकेटनिर्मितीच्या क्षेत्रातील अभूतपूर्व योगदान आणि त्यांना करावा लागलेला पराकोटीचा संघर्ष, अनंत अडचणींचा करावा लागलेला सामना या सगळ्याचं व्यापक दर्शन कहाते या पुस्तकातून घडवतात. रॉकेटसंबंधित तंत्रज्ञानाचं अगदी सोप्या भाषेत विवेचन केल्यामुळे आणि त्याला जॉन फाऊलर आणि कोरेलियॉव्ह या दोघांच्या प्रेरणादायक यशोगाथेची साथ मिळाल्यामुळे हे पुस्तक अतिशय रोचक आणि वाचनीय झालं आहे. ...Read more

नुकतेच आपले अंतराळ स्पर्धा पुस्तक झपाट्याने वाचून काढले,आपल्या आधीच्या पुस्तकां प्रमाणेच हेही पुस्तक अगदी सुंदर लिहिलं गेलेले आहे,आपण ज्या पध्दतीने मांडणी केलीत ती वाचताना थक्क व्हायला होते, अशीच नवीन पुस्तके आम्हास वाचायला मिळावोत, आणि नवीन विषय आपाकडून लिहला जावो हीच आपणास शुभेच्छा ...Read more

अंतराळविश्वात नेणारी कहाणी... दुसऱ्या महायुद्धानंतर अमेरिका आणि सोव्हिएत युनियन या दोन्ही महासत्तांमध्ये सुरू झालेल्या शीतयुद्धाच्या पार्श्वभूमीवर परस्परांवर कुरघोडी करण्याची त्यांच्यात एक स्पर्धाच सुरू झाली. याचाच एक भाग अंतराळावर हुकुमत गाजवण्याच होता. या स्पर्धेची अत्यंत रोमहर्षक कहाणी अतुल कहाते यांच्या ‘अंतराळ स्पर्धा’ या नव्या पुस्तकातून उलगडत जाते. या शर्यतीमधले फॉन ब्राऊन आणि सर्गई पावलोव कोरेलियॉव्ह हे विलक्षण हुशार आणि जिद्दी तंत्रज्ञ मुख्य प्रवासी ठरले. त्यांच्या कर्तृत्वाची अतिशय रंजक सफर वाचकाला या पुस्तकात वाचायला मिळते. सगळ्या अडचणींवर आणि निराशाजनक परिस्थितींवर मात करत या दोघांनी आपल्यातील जिद्द अभंग ठेवली. आवश्यक तेवढ्याच वैज्ञानिक संकल्पनांच्या आधारे लेखकाने हा प्रवास चितारला आहे. ...Read more