* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: TARPHULA
  • Availability : Available
  • ISBN : 9788177668292
  • Edition : 10
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 300
  • Language : MARATHI
  • Category : FICTION
  • Available in Combos :SHANKAR PATIL COMBO SET OF 21 BOOKS
Quantity
TARPHULA PICTURES THE TRANSFORMATION OF A VILLAGE. THIS NOVEL HAS QUESTIONED THE UNIFORMITY OF THE TRADITIONAL MARATHI NOVELS. THIS NOVEL POSSESSES THE QUALITY OF GIVING AN ALLEGORICAL MEANING TO THE SOCIETY THROUGH THE ANARCHY OF A VILLAGE, THROUGH THE QUESTIONED SECURITY OF THIS VILLAGE. ACTUALLY, THE COUNTRY ITSELF WAS PASSING THROUGH THIS PHASE IN 1964 AND THIS NOVEL REPRESENTS IT. SO, IT INCLINES TOWARDS THE ETHICAL DETAILS LIVING OUT THE BOUNDARIES OF THE PLACE. THIS NOVEL REVEALS THE FACT THAT THE COMMUNITY ALWAYS NEEDS A STRONG RULER WITH HIS STRICT RULES. HIS BEING ALIVE RUNS EVERYTHING SMOOTHLY WHEREAS HIS DEATH GIVES RISE TO ANARCHY. THE AUTHOR HAS MADE USE OF DIFFERENT TECHNIQUES TO PICTURIZE THIS. AABA KULKARNI IS UNABLE TO TAKE PROPER CARE OF THE DISINTEGRATED SOCIETAL LIFE. SHANKAR PATIL HAS PENNED THIS DOWN VERY EFFECTIVELY CREATING AN ENVIRONMENT AROUND AN UNSTABLE AND WEAK FAMILY. HE HAS SUCCEEDED IN BRINGING BACK THE YEAR 1964 TRULY. THE FAMILY LIFE OF MANY IN THE VILLAGE, THE RELATIONSHIP BETWEEN MANY COUPLES, THEIR DIALOGUES, THE ROWDY PEOPLE HAS BEEN VERY SKILLFULLY PRESENTED BY HIM. HIS RESTRAINT ON SHOWING THE NEED FOR A POWERFUL LEADERSHIP THROUGH EACH AND EVERY DETAIL, PLACES HIS WRITING AT THE TOP. THIS NOVEL IS COMPLETE IN ITS OWN SENSE AS IT STARTS WITH THE SIMPLE ROUTINE LIFE OF THE WORRIED AND DIFFIDENT VILLAGERS AND COVERS THE EFFORTS OF THE NEW `PATIL` TO ESTABLISH HIMSELF PROPERLY.
‘‘...टारफुला एका खेड्यातील परिवर्तनाचे चक्र चित्रित करते. हिचे आशयसूत्र मराठी कादंबरीच्या परंपरागत साचेबंदपणाला आव्हान देते. एका गावाच्या बेबंदशाहीतून, सुरक्षिततेच्या प्रश्नातून आपल्या सबंध समाजाला रूपकात्मक अर्थ देण्याचे सामथ्र्य या कादंबरीत आहे. हे खरे तर १९६४च्या सुमारास सबंध देशाचेही रूपक होते. त्यामुळे स्थान प्रधानतेच्या बाहेर कृतीकडे वळणारे नैतिक तपशील ह्या कादंबरीत आहेत. एका जबर शासनाच्या अस्तित्वाशिवाय असा समूह नीट चालत नाही हे एका जबर पाटलाच्या अस्तित्वाने आणि त्याच्या मृत्यूनंतरच्या भीतिदायक बेबंदपणाने नानाविध सूचक तंत्रांनी दर्शविले आहे. आबा कुळकण्र्याला हे विघटित समाजजीवन सांभाळता येत नाही, हे कुळकर्णी कुटुंबातल्या अस्थिर, दुर्बळ वातावरणातून शंकर पाटलांनी ज्या अल्पशब्दकतेतून चितारले आहे ते १९६४ साली अपूर्व होते. गावातल्या विविध कुटुंबांतील नवराबायकोचे संवाद, गावातल्या गुंडांचे संबंध इ. प्रत्येक तपशिलातून दबावदार नेतृत्वाची गरज सुचवण्यात लेखकाने दाखवलेला निग्रह अभिजात मराठी कथनशैलीचा नमुना आहे. सबंध गावातील व्यवहारांचा भेदरलेल्या समाजजीवनातून विशाल पट दाखवत ही कादंबरी नव्या पाटलाने जम बसवेपर्यंतचे चिरेबंद रूप मांडते...’’ – भालचंद्र नेमाडे
Keywords
TARPHULA, SHANKAR PATIL
Customer Reviews
  • Rating StarRajesh Rankhamb

    1966मध्ये लहीलेलं पुस्तक 3 महिन्यात एकही पुस्तक वाचलं नाही शेवटी नेट पॅक बंद केला आणि 7,8 पुस्तके वाचायचा प्रयत्न केला पण सुरुवातीचे 1,2भाग वाचून बंद केले पण काल शंकर पाटलांचे पुस्तक मिळाले आणि एका दमात पुर्ण झाले वाचत असताना 1पान मनाला टोचून गेले आण तोंडातुन आपसूकच व्हा... रे...पाटील. तरी कसली भीती? मृत्यू काय दु:ख देणार? दु:ख देणारा तर जन्म आहे! ...जन्म दु:खाचा अंकु र । जन्म शोकाचा सागर । जन्म भयाचा डोंगर ।...हा जन्म, हा संसार, हे आयुष्य हेच चिंतेचा आगर आहे! यात कसला आलाय लोभ? कसलं सुख! सुखाचा िवसर म्हणजे हा जन्म! मोह या वाटेवरचा हा अडथळा... हे विश्व आहे! हा भोग आहे. हे विश्व मृत्यूणेच दूर होणार. हा भोग मृत्यूणेच टळणार! सर्व दु:खांचा नाश म्हणजे हा मृत्यू! आपल्या जन्माला लागलेली सगळी चिंता, काळजी, वेदना, यातना, नाना व्यधि आिण नाना उपाधी यांचा हा होम आहे! त्याला का भय? का भव्य आणि का काष्टी व्हव? कटकटीनं कटकटींनय भरलेल्या या संसाराचा कसला लोभ धरायचा? स्वतःच्या जीवाचा? म्हणून हे लोभाचं कमळ सोडवत नाही? अरे कसला हा जीव आिण कसला हा जन्म!...जन्म हा अति कुडाळ । नरक पतन ।...पाहतां शरीराचे मूळ । या ऐसे नाही अमंगळ । राजस्वलेचा जो िवटाळ ।त्या मध्ये जन्म यासी ।। अत्यन्त दोष ज्या वि िवटाळा । त्या िवटाळाचा िच पुतळा । तेथे नियम वितालपणाचा सोहळा । केवी घडे ।। राजस्वलेचा जो िवटाळ । त्याचा आळोन जाला गाळ । त्या गाळाचेच के वळ । शरीर हे ।।...आळोन जाला गाळ...गाळ... त्या गाळाचेच...! ...गाळ!.... ..... ...Read more

  • Rating StarDAINIK AIKYA 22-07-2007

    खेड्यातील सत्ताचक्राचे आवर्तन... टारफुला ही ग्रामीण कथा-पटकथाकार शंकर पाटील यांची एकुलती एक कादंबरी १९६४ मध्ये प्रसिद्धी झाली. तिचे लेखन १९६२-६३ मध्ये झालेले असावे. एक वर्षभर त्यांनी केवळ या कादंबरीच्या लेखनासाठी दिले. १९४७ पासून पाटील यांचे कथालेखनचालू होते. १९६२ मध्ये मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयाने कादंबरीसारख्या लेखनप्रकल्पासाठी एक अभ्यासवृत्ती देऊ केली होती. पाटील यांनी पाठवलेली कादंबरीची रुपरेखा संबंधित समितीला आकर्षक वाटली आणि दरमहा मिळणाऱ्या विशिष्ट रकमेमुळे वर्षभर त्यांनी या कादंबरीच्या लेखनासाठी दिले. परीक्षक समितीचे अध्यक्ष अनंत काणेकर यांनी ‘टारफुला’ ही कादंबरी वैशिष्ट्यपूर्ण असल्याचे त्यावेळी नमूद केले आहे. या कादंबरीचे तीन भाग आहेत. त्यामुळे काही समीक्षकांनी तीन लघुकादंबऱ्यांचा संग्रह असेही तिचे स्वरूप जाणवल्याचे म्हटले आहे; तर काही जणांनी या तीन स्वतंत्र कथा आहेत असे म्हटले. कोल्हापूरजवळच्या एका खेड्यातील सत्ताचक्राचे एक आवर्तन ही कादंबरी प्रकट करते. कादंबरीच्या पहिल्या भागात गावचे सुभानराव पाटील अचानक मृत्यू पावतात. गावकऱ्यांवर आणि आजूबाजूला दरोडेखोरी करणाऱ्या चोर-दरोडखोरांच्या टोळ्यांवर त्यांचा चांगला वचक असतो. त्यामुळे खिंडीपलीकडे चोऱ्याचपाट्या होत असल्या तरी गावात कधी घडफोडी झालेली नसते किंवा रानातल्या पिकाला धक्का लागलेला नसतो. डोंगरावरचा फरारी माणूस या गावात कधी येत नसे; जर कधीमधी अगतिकपणे आलाच तर पाटील त्याची नड भागवत; त्याला खाऊपिऊ घालत. पोलिसापर्यंत तक्रार कधी जात नसे. सुभानराव पाटलांना हे गुन्हेगारही मान देत. मुजरा करीत. सुभानरावांना मुलबाळ नसते. दत्तक घेण्याचा त्यांचा विचार असतो. परंतु तो घेण्याआधीच त्यांना मरण येते. पाटलीणबाई हताश होतात. भाऊबंद आपलेच पोर दत्तक घ्यावे म्हणून डावपेच खेळत राहतात. गायकवाड आणि केरुनाना पवार हे पिढीजात वैरी-पाटीलकी मिळवण्यासाठी एकमेकांवर कुरघोडी करू पाहतात. ‘गायकवाड घराण्यातलाच दत्तक आला पायजे, नाहीतर खेळ झाला म्हणून समजा. सगळाच इस्फोट होतोय बघा असे पाटलांचे विश्वासू दफ्तरदार आबा कुलकर्णी यांना आडदांड पिऱ्या सांगतो. या पिऱ्याच्या नावावर पाचसहा खून आणि दहाबारा दरोडे होते. गेली पाच-सात वर्षे तो फरारीच असतो. पाटलीणबार्इंच्या कानावर हे प्रकरण टाकल्यावर पाटलीणबाई म्हणतात, ‘‘माझ्या मनात तर भावाच्या पोराला दत्तक घ्यावं असा विचार आहे.’’ शंभर आखणी चिरेबंदी वाडा, काळा करंद, मऊ लोण्यासारखी मातीची दोन अडीचशे एकर जमीन, बांधीव विहिरी, तळाला झरे... कोणालाही ह्याचा मोह पडणारच. गावातले वातावरण थोडे निवळावे, तोवर सहा महिने तीर्थयात्रा करावी असं पाटलीणबाई ठरवतात; त्यावेळी धुरपा म्हारणीच्या लेकीला रातोरात पळवल्याची बातमी येते. ते प्रकरण हाताळणे ही पाटलीणबाईच्या अखत्यारीतली गोष्ट नसते. त्या तशाच तीर्थयात्रेला जातात. आबा कुलकर्णीकडे सर्व लोक न्यायासाठी बघतात. पण ते स्वत: वचकून असतात. त्यांची बायको लक्ष्मीबाई आणि दोन मुले - आपल्या जीवाला धोका आहे म्हणून हवालदिल होतात. तशातच खिंडीत लूटमार सुरू होते. शिवा कुंभार आणि त्याचा लेक बाजारहाट करून परत येत असताना त्यांना खिंडीत लुटण्यात येते. गाडीच्या बैलाला पळवण्यात आले. त्या दोघा बापलेकांना भरपूर मारपीट केली जाते. इकडे देसाई अण्णाच्या रानातला एक आराभर मकाच कुणी काढून नेतो. पाटील होते तेव्हा असे काही घडत नव्हते. गावात पोलीस येतात. ते शंभर अंडी, दहा कोंबड्या, दोन पोती गहू, एक जळणाची गाडी साहेबांसाठी मागतात. जमवाजमव करताना आबांची दमछाक होते. लक्ष्मीबाई म्हणते. आज गावची शिरकाई माझ्या स्वप्नात आली... म्हणाली. अंग माझी खणानारळानं ओटी भर... कधी भरू या?’ पाटलीणबाई आबा कुलकर्णी यांना सांगतात, ‘मी उद्या सकाळीच भावाकडं जाते... दत्तक घ्यायचा विचार केलाय... दत्तकविधान कोल्हापुरलाच करायचा बेत आहे,’ बाई गाव सोडून जातात. आबांनाही ते गाव सोडून जावंसं वाटतं. तिथे आपल्या जीवाला धोका आहे. पण आपण गाव सोडलं तर पाटलाची जमीन, शेत लोक बळकवून बघतील अशी भीतीही त्यांना वाटते. बंदूकधारी पोलिसांना घेऊन फौजदार मंडलिक गावात येतात, आबांना फ़ैलावर घेतात, कुलकर्णी गावात बसून काय हजाम ती करता, की गोल्फ खेळता?’ आबा कुलकर्णी यांच्याशी अशा गुर्मीत किंवा अशा तिरसट भाषेत आजवर कोणी बोललेले नसते.... त्या अपमानाने ते अस्वस्थ होतात... आपला आत्मविश्वास गमावून बसतात... आजारी पडतात. विरक्त होतात. गावाची चिंता... आपल्या मागे गावचे काय होणार? पुढं हे ओझं कोण घेणार असा प्रश्न त्यांना पडतो. सुभानराव पाटील आणि आबा कुलकर्णी या दोघांच्या निर्वाणाने गावातील दरार संपतो. जो तो आपलाच हेका पुढे चालवतो. पाटलांच्या शेतातला काही भाग दाजीबा गायकवाड तर काही भाग केरुनाना पवार बळकावतात. इनामकीची जमीन खाणारे सनदीही चावडीत बसेनासे होतात. गावातील सत्तासंघर्ष तीव्र होतो. गावचे हेडमास्तर म्हणतात, नवी विटी नवं राज्य. येतील ते दिवस बघत राहयचे. दादा चव्हाण आल्या आल्या घोड्यावर बसून गावचा फेरफटका करतात. एकेकाला फ़ैलावर घेतात. शिवलिंग तेल्याला म्हणतात लिंगाडी हैस की मांग? बैलाऐवजी घाण्याला म्हस जुंपतोय? ती म्हस सोड आधी... त्या तेल्यालाच घाण्याला जुंपून घाणा चालवायला लावतात. त्याच्या पाठीवर चाबूक ओढतात. तो आई आई म्हणून ओरडतो. दादा चव्हाण म्हणतात, मग. म्हाद्या कोळ्याला दादा चव्हाण चाबकानं बडवून विचारतात, पिऱ्या कुठं हाय? त्या दाजीबा गायकवाडाचं आन तुझं लई गळतयं व्हय रे? पाटलाच्या रानात घुसला होतास नाही का? म्हाद्या वठणीवर येतो, मला वचन द्या... खरं सांगतो... आज खोताचं वऱ्हाड जाणार आहे. त्ये लुटायचा घाट घातलाय पिऱ्यानं. तो ऐतवारी तानूकडं येणार हाय. पाटलाचा खूनबी करायचं ठरलंय. मंडलिक फौजदारांना ही बातमी कळवण्यात येते. अशाप्रकारे दादा चव्हाण गावावर आपला दरारा प्रस्थापित करतात. एक दिवस त्यांचा धाकटा मुलगा संभाजी वाड्यावर ओरडत ओरडत येतो. दादा, आबांचा खून झाला हो. गाव पुन्हा एकदा भरडून निघतं. केरुनाना व दाजीबा पुन्हा आरोपी म्हणून तुरुंगात जातात. तालमीतली पोरं ढाण्या वाघागत गावात फिरू लागतात, दादा निर्धास्त होतात. दसऱ्याला पाटलीणबाई वाड्यात येतात. दत्तक मुलगाही बरोबर असतो. वाड्याला नवी कळा येते. दादा पाटील हे आपले स्थान टिकवण्यासाठी गावातील ज्या पोरांना पैलवानकी करायला लावतात, ती पोरेच त्यांच्या विरोधी संघटित होतात असे तिसऱ्या भागात दाखवले आहे. दाजीबा गायकवाड आणि केरुनाना पवार या पिढीजात वैऱ्यांना पाटील एकत्र आणू पाहतात. परंतु ते शक्य नसते. या दोहोंना एकत्र आणण्याचा प्रयत्नात दादा पाटील हे सर्वांच्याच मर्जीतून उतरतात. केरुनानाचा खून होतो. दाजीबा फरार होतो. ही तरुण पोरे दादा पाटलांनाच त्यांच्या घोड्याचा कान कापून डोकेबाज माणसाने कसे वागावे हे सांगायची गरज नाही असा इशारा देतात. एका परीने संपूर्ण गावच कादंबरीच्या केंद्रस्थानी आहे. सुभानराव पाटील, आबा कुलकर्णी, दाजीबा गायकवाद, केरुनाना पवार, राऊनाना, हिंदुराव गायकवाड या व्यक्ती प्राधान्याने समोर येतात. इतरही व्यक्तींना आपले व्यक्तिमत्त्व प्रकट व्हावे अशाप्रकारे चितारण्यात आले आहे. कादंबरीचा दुसरा व तिसरा विभागच तेवढा लक्षात घेतला तर बदली पाटील म्हणून आलेल्या दादा चव्हाणांनी आपला दरारा प्रस्थापित करणे आणि त्यांच्या सत्तेला तडे जाणाऱ्या घटनांमुळेही त्याचे आसनही डळमळीत होणे असे सूत्र सांगता येईल. सत्ता मिळवणे आणि त्या सत्तेच्या बळावर आपणच निर्माण केलेल्या तरुण कार्यकर्त्यांकडून आपल्या सत्तेला आव्हान मिळणे, असा हा प्रवास आहे. संघर्षाचे स्वरूप बदलत जाते. आजचे शत्रू उद्या मित्र होतात. मित्र असतात ते विरोधात जातात. प्रत्येकाचे हितसंबंध वेगवेगळे असतात. एका खेड्याच्या संदर्भात हे सत्ताचक्र कसे काम करते हे शंकर पाटील हे या कादंबरीत दाखवतात. टारफुला हे प्रतीक सत्तेला आव्हान देणाऱ्या तरुण मंडळीचे आहे तसेच ते गावाचे अस्तित्व धोक्यात आणणाऱ्या सत्तासंघर्षाचेही प्रतीक आहे असे म्हणता येईल. सत्तासंघर्षात आबा कुलकर्णी किंवा राऊनाना यांच्यासारख्या सत्प्रवृत्त नीतिमान व्यक्तींना मृत्यूमुखी पडावे लागते; तर सत्तेसाठी हवे ते करण्याची तयारी असणाऱ्यांना मात्र खून-दंगे करूनही आपले वर्चस्व दाखवण्याची संधी पुन्हा पुन्हा मिळत राहते व तग धरून राहता येते असे वास्तव टारफुलामध्ये बघायला मिळते. ‘टारफुला’ची चाळीस वर्षांनंतर निघालेली ही नवी आवृत्ती ग्रामीण जीवनातल्या परिवर्तनाची एक अस्सल झलक प्रकट करते. तिच्यातली पटकथेसारखी दृश्यवार मांडणी आपल्याला गुंतवून ठेवते. ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Related Books

People Who Bought This Item Also Bought

Latest Reviews

SATTANTAR
SATTANTAR by VYANKATESH MADGULKAR Rating Star
Mayur Sarkale

व्यंकटेश माडगूळकर हे फार `पट्टीचे` कथालेखक म्हणून प्रसिद्ध आहेत.त्यांच्या कथा वाचताना आणि आपल्या डोळ्यासमोर घडताना त्यांची प्रतिभा आणि वरील वाक्य सतत जाणवत राहते. माडगूळकरांनी त्यांच्या एकंदरीत लेखन प्रपंचात २०० हून अधिक कथा लिहिल्या, याव्यतिरिक्त ८कादंबऱ्या देखील त्यांच्या नावावर आहेत, त्यापैकीच एक म्हणजे "सत्तांतर" होय.आपल्याला कादंबरी म्हणल्यावरती ३००-४०० पानांचा आराखडा - गठ्ठा समोर येतो. सत्तांतर ही केवळ ६३ पानांमध्ये घडते. मराठी साहित्य क्षेत्रात आणि त्यातला त्यात कादंबरीच्या प्रांतात अशी कादंबरी माझ्यामते फक्त पाश्चिमात्य साहित्यात पाहायला मिळेल. (असावी. उदा. अँनिमल फार्म -जाँर्ज ओरवेल). सत्तांतर ला साहित्य अकादमीचा पारितोषिक तर आहेच पण त्याहून या पुस्तकाच्या धाटणीचा ( आताच्या भाषेत प्लॉट ) चं अधिक कौतुक केलं गेलं होतं. मला ह्या धाटणीचा निवडीपेक्षा माडगूळकरांच्या विषयनिवडीच, धाडसाचं कौतुक वाटतं. सत्तांतर ही संपूर्ण कथा माणसाच्या पूर्वजांमध्ये माकडांमध्ये घडते. सत्तांतर मधील वानरांची जात ही `हनुमान लंगुर` ही आहे. समाजामध्ये संघर्ष हा सतत पेटता असतो फक्त त्याला थोडीफार वाऱ्याची झुळूक लागली की मग तो उफाळून उग्रता दाखवतो, ४ हात भाजवतो, डोळ्यांत भीती निर्माण करतो आणि प्रसंगी तर जीव ही चाखून,चाटून -पुसून खातो. लेखक कथेतील वानरांच्या टोळ्यांना, त्यांच्या प्रमुखांना त्यांच्या शरीरवैशिष्टानुसार नावे देखील देतात त्यामुळे कथेतील रंजगता सतत आपल्याला धरून ठेवते. समाज आणि जगणं म्हणलं की संघर्ष हा आलाच आणि त्यातल्या त्यात त्यामध्ये साम्राज्यवादाची झळ असेल,भूमिका असेल,उद्देश असेल तर मग हे सत्तांतर अटळच आहे. संघर्ष करून एखादा स्वतःचा असा प्रदेश तयार करतो, आपली स्वतःची माणसं तयार करतो,आपली ताकत वाढवण्यासाठी तो हवे ते करतो हे सर्व कोणी ना कोणी पाहत असत त्याला हे सर्व आवडत असतं इथपर्यंत हिथपर्यंत ठीक पण त्याला हेच सर्व जेव्हा हवंहवंसं वाटू लागतं तेव्हा घडतं " "सत्तांतर" सत्तांतर म्हणजे सत्तेमधला बदल. दुसऱ्याची उलथवून आपली उभी करणं म्हणजे सत्तांतर. लेखकाच्या बाकी ७ कादंबऱ्याना प्रस्तावना नाही. सत्तांतरला आहे कारण त्यावर लेखकाची अप्रतिम छाप पडलेली आहे. सत्तांतर मागे लेखकाचा खरा कस जाणवतो. प्रस्तावनेमध्ये त्यांनी विषयाची पार्श्वभूमी ही अगदी १८३६ पासून मांडली आहे. सत्तांतरसाठीचे विविध शास्त्रज्ञांनी लिहून ठेवलेली संदर्भ, त्यांची निरीक्षण आणि "लंगूर्स ऑफ अबू" या ग्रंथाचा त्यांना झालेला उपयोग असं बरंच त्यांनी लिहिलेलं आहे. माडगूळकरांची स्वतः ची काही महिन्यांची अभयारण्यातली निरीक्षण,छायाचित्र ही सत्तांतर मधून,त्या निवेदनामधून अक्षरशः बोलतात,उभी राहतात समोरासमोर. मला वाटत पुस्तकाची प्रस्तावना एक पूर्ण वेगळी कथा आणि पुस्तकातली कथा अश्या वेगळ्या गोष्टी असतात. त्यामुळे प्रस्तावणेच वेगळं भाष्य करायचं प्रयत्न केला. एका बैठकीत संपूर्ण होईल आणि आपण अजब आणि जंगलामध्ये फिरून आलो की काय ? असा अनुभव आपल्यालाही येईल अशी अपेक्षा. ...Read more

AND THE MOUNTAINS ECHOED
AND THE MOUNTAINS ECHOED by Khaled Hosseini2 Rating Star
लोकसत्ता 17 मार्च 2019

विपरीततेची परीकथा... अफगाणिस्तान हा एक दुर्दैवी देश. धर्माधतेची परिणती कशात होते, हे अफगणिस्तानकडे बघून कळतं... आपण बहुतांश पौर्वात्य आपली घट्ट विणलेली कुटुंबसंस्था आणि शिस्तबद्ध पितृसत्ताक व्यवस्था याविषयी अभिमान बाळगतो. पण हे मजबूत वाटणारे धागे मळापासून गदागदा हलवले, उचकटून फेकून दिले तरीही उरतं माणसा-माणसांमधलं निखळ प्रेम, ममता आणि माणूसकी. हीच मूल्यं शेवटी महत्त्वाची असतात, हे ‘अ‍ॅण्ड द माऊंटन्स एकोड’ या कादंबरीत सांगितलंय. ‘द काईट रनर’ या गाजलेल्या कादंबरीचे लेखक खालिद हुसनी यांची ही तिसरी कादंबरी. अफगाणिस्तान हा एक दुर्दैवी देश. धर्माधतेची परिणती कशात होते, हे अफगणिस्तानकडे बघून कळतं. आपण अफगणिस्तानच्या भीषण अवस्थेकडे नीट पाहायला हवं. आपल्याला आपल्या सुस्थित घराची, अजूनही बऱ्यापकी घट्ट विण असलेल्या कुटुंबपद्धतीची कदर वाटत नाही. हे सगळं कायम असणार आहे असं गृहीत धरून आपण जगतो. मात्र, अचानक एके दिवशी कुटुंबातील आपलं सगळ्यात जवळचं असलेलं माणूस गमावणं ही कमालीची भयावह गोष्ट असते. अचानक एके दिवशी आपल्याला आपला देशच नसणं ही अत्यंत भीषण गोष्ट असते. ‘अ‍ॅण्ड द माऊंटन्स एकोड’ ही या अशा भयानकतेची कादंबरी आहे. देश, भाषा, रक्त यांच्या आयुष्यभराच्या शोधाची ही कादंबरी आहे. या कादंबरीत चितारलेला काळाचा पट मोठा आहे. प्रदेशविस्तार अफाट आहे. तीत अनेक पात्रं आहेत. मात्र, मूळ कथा आहे अब्दुल्ला व परी या भावा-बहिणीची. दहा-बारा वर्षांचा अब्दुल्ला हा तीन-चार वर्षांच्या परीचा भाऊ नसून जणू आईच आहे. त्यांची आई परीच्या जन्माच्या वेळेस वारली आहे. परवाना ही त्यांची सावत्र आई आहे. ती सावत्रपणा करत नसली तरी त्यांच्याशी तुटकपणे वागते. आपल्या अपत्यांमध्ये ती रमली आहे. अत्यंत गरिबीत हे कुटुंब कसंतरी जगतं आहे. अब्दुल्ला व परीच्या सावत्रमामाच्या कृपेनं परीचं आयुष्य बदलायची संधी चालून येते. नबी हा सावत्रमामा काबूलमधल्या अतिश्रीमंत सुलेमान वाहदाती परिवाराचा नोकर आहे. त्याची मालकीण- सुलेमानची तरुण बायको नीला वाहदाती अर्धी फ्रेंच आहे. ती अत्यंत सुंदर, बंडखोर आणि स्वैर स्त्री आहे. ती अपत्यहीन आहे. तिला काही वैद्यकीय कारणामुळे मूल होऊ शकत नाही. नीला उत्तम कवी आहे. नबी परीला नीलाला देऊन तिच्या आयुष्यातली पोकळी भरू पाहतो. सुलेमान, नबी आणि नीला हा एक विचित्र प्रेमाचा त्रिकोण आहे. त्या काळात अफगाणिस्तानात समलैंगिक असणं हे केवळ गुपितच असू शकतं. सुलेमानचं नबीवर अव्यक्त प्रेम आहे. नबी नीलावर अव्यक्त प्रेम करतो. नीला मात्र फक्त स्वतवर प्रेम करते. नशिबाचे फासे असे पडतात, की नीला परीला घेऊन पॅरिसला कायमची निघून जाते. सतानी तालिबानच्या उदयापूर्वी हे घडतं. परी आणि नीलाची कथा पॅरिसमध्ये पुढे सुरू राहते. नीला वाहदाती, जुलिन आणि परी यांचाही प्रेमत्रिकोण आहे. नीला वाहदाती हे पात्र लेखक हुसनी यांनी फार प्रेमाने लिहिलंय. नीला मनस्वी, आत्मघाती प्रवृत्तीची आहे. दुसऱ्याच्या आयुष्यात पोकळी निर्माण करून स्वतची पोकळी भरता येत नाही, याची जाणीव नीलाला फार उशिरा होते. नबी आणि सुलेमानची कथा काबूलमध्ये सुरू राहते. पुढे अफगाणिस्तानात तालिबानी येतात. अपार विध्वंसानंतर पुन्हा जीवन सुरू होतं. सुलेमान आता वारला आहे. नबी वाहदातींच्या खिळखिळ्या हवेलीचा मालक बनला आहे. मार्कोस वर्वरीस हा ग्रीक प्लास्टिक सर्जन नबीकडे भाडेकरू म्हणून येतो. मार्कोसची एक वेगळीच कथा आहे. थालिया ही त्याची घट्ट बालमत्रीण. थालियाचा लहानपणीच कुत्र्याने जबडा फाडला आहे. ती भीषण कुरूप आहे. ओडेलिया ही मार्कोसची आई. ती शिक्षिका होती. ती खंबीर व कणखर विधवा बाई आहे. थालिया ही ओडेलियाच्या बालमत्रिणीची मुलगी आहे. या दुर्दैवी मुलीला तिची अभिनेत्री आई चक्क ओडेलियाकडे टाकून पळून जाते. स्वतच्या कुरुपतेशी झगडणारी, तीक्ष्ण वैज्ञानिक बुद्धीची थालिया, भटक्या वृत्तीचा छायाचित्रकार (आता प्लास्टिक सर्जन झालेला) मार्कोस आणि आयुष्यभर मार्कोस व थालियावर मूक प्रेम करणारी ओडेलिया हादेखील नातेसंबंधांचा एक विलक्षण त्रिकोण म्हणायला हवा. या एका कादंबरीत अनेक कादंबऱ्या वेगवेगळ्या काळांत सुरू आहेत. तीत कॅलिडोस्कोपप्रमाणे प्रत्येक नातेसंबंधांची नक्षी अलग आहे. त्यामुळे मुख्य पात्रांखेरीज अनेक पात्रं येतात. अमेरिकेत स्थलांतरित होऊन यशस्वी आयुष्य जगणारे तमूर बशिरी आणि डॉ. इद्रिस बशिरी हे दोघे चुलतभाऊ आहेत. घरगुती भांडणात संपूर्ण कुटुंब गमावलेली आणि मेंदूवर घाव झेलून उभी राहिलेली लहानगी रोशी आहे. इस्टेटीच्या कामासाठी इद्रिस आणि तमूर काबूलमध्ये येतात. योगायोगाने रोशीला भेटतात. इद्रिस रोशीवर माया करू लागतो. पण तिला मदतीची गरज असते तेव्हा मात्र काहीच करत नाही. स्वार्थी वाटणारा तमूर मात्र रोशीला अमेरिकेत येऊन उपचारांसाठी, जगण्यासाठी मदत करतो. अब्दुल्ला आणि परीची सावत्र आई परवाना, वडील सबूर आणि परवानाची जुळी, देखणी बहीण मासुमाची एक वेगळीच कथा आहे. परवाना क्रूर स्वभावची स्त्री आहे. हा प्रेमाचा त्रिकोण मासुमाला आयुष्यभराचं पांगळेपण देतो. एकेकाळी अब्दुल्ला आणि परीचं जिथं घर होतं, ती जागा बळकावून तिथे हवेली बांधून राहणारा शादबागमधला अफू माफिया बाबाजान व त्याचा निरागस मुलगा आदेल आहे. या सगळ्यांचे आपापसातले नातेसंबंध आणि कडय़ा जुळवताना वाचकाची पार दमछाक होते. अर्थात कादंबरी हा साहित्यातील बडा ख्याल असतो. सुरांच्या अनेक लडय़ा उलगडत जाव्यात तशी कादंबरी उलगडत जायला हवी. कधी कधी मात्र कादंबरी वाचकाच्या संयमाची परीक्षा बघते. या ३७० पृष्ठांच्या कादंबरीचा अनुवाद वैजयंती पेंडसे यांनी केला आहे. अनुवाद प्रवाही आहे. परीकथेपासून सुरू होणारी ही कथा वास्तव आयुष्यदेखील परीकथेपेक्षा कमी चमत्कारिक नसतं हे सांगते. लेखक खालिद हुसनी यांनी ११ वर्षांचे असताना अफगाणिस्तान सोडला. काही र्वष त्यांनी फ्रान्समध्ये काढली. नंतर ते अमेरिकेत गेले आणि तिथेच डॉक्टर होऊन स्थायिक झाले. २००१ नंतर स्वतच्याच देशात ते एखाद्या पर्यटकासारखे फिरले. तिथे त्यांना त्यांच्या कादंबऱ्या सापडल्या. अशावेळी परवीन कुमार अश्क यांचा एक शेर आठवतो : ‘तमाम धरती पे बारूद बिछ चुकी है खुदा, दुआ जमीन कही दे तो घर बनाऊ मैं’ ..आणि ‘अ‍ॅण्ड द माऊंटन्स एकोड’ ही संपूर्ण मानवजातीच्या निर्वासितपणाच्या दुखाची आणि ताटातुटीची कादंबरी होते. - जुई कुलकर्णी ...Read more