* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
  • Original Book Title: SANVADU ANUVADU
  • Availability : Available
  • ISBN : 9789386888754
  • Edition : 1
  • Weight : 0.00 gms
  • Pages : 432
  • Language : Marathi
  • Category : Autobiography
  • e-Book AMAZON
  • e-Book GOOGLEPLAY
Quantity
Dr.. Uma Kulkarni during the last four decades, has published more than 55 translated titles, covering a few thousand pages. These titles pertain to short stories, novels, drama, criticism, etc. Allmost all major authors in Kannada literature have been covered.. She is one of the leading persons translating creatively the literary works from Kannada into Marathi. She is the author of the widely read novel ‘Ketkar Vahini’, based on real life story. She has written many articles on various subjects in dailies, magazines and Divali special ssues as well. She is the first Central Sahity Akedemi Translation award-winner including many major awards totaling twentysix. “Samvadu-Anuvadu” (“communication-translation”) is her autobiography, mainly covering her personal life as well as her varied wide experiences in the field of translation. . This work starts with her childhood, her parents, brothers and sister, her education, and the surrounding atmosphere in Belagav town then. She married Virupax in 1970 and her new life started at Pune, a progressive and culturally rich city. She continued her education after the lapse of about elevan years after her marriage and got master’s degree in arts and painting subject and doctor of literature degree in 1992, for the research on Dravidian Temple architecture and its aesthetics. She is a professional Abstract Painter as well. Uma started her translation career simultaneously in 1981, with the help of her husband, since she did not know Kannada properly. During both of her careers Uma was exposed to variety of Kannada literary works, dignitaries in both the fields. She had traveled extensively for her research field-work. She narrates intently her heart-touching experiences, Simultaneously she comments on the lighter side of her life and makes the readers smile. Her rich contemplation of various subjects is expressed vividly in this autobiography. This autography has no complaining tone. It contains no hurt-feelings and no murmurs. There is no self-justification anywhere. The autobiography does not rest at her life-experiences alone. But it persuades the readers to introspect. It throws a fresh light on the human relationships, This book with its rich view-point of life enriches its readers as well.
अनुवादाच्या क्षेत्रात उमातार्इंचा अनुभव खूपच दांडगा आहे. लग्नापर्यंतचा काळ बेळगावात गेल्याने कन्नड भाषा कळत होती, मात्र ती त्यांची बोली भाषा नव्हती. पती विरुपाक्ष मात्र कन्नड बोलणारेच होते. त्यांच्या नोकरीमुळे लग्नानंतर पुण्याच्या वास्तव्यात मित्र परिवारात सकाळ -संध्याकाळ फिरणे, बाहेर जेवणखाण आणि आपसात भरपूर गप्पा, हाच उद्योग होता. या वेळी एकमेकांच्या साहित्यप्रेमाची ओळख पटली. त्याच वेळी कन्नड साहित्यातील शिवराम कारंतांच्या कादंबरीला तिसरा ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला. मराठी साहित्यापेक्षा कन्नड भाषेत निराळे काय आहे, याविषयी त्यांना औत्सुक्य होते. विरुपाक्षांनी कारंतांची ही कादंबरी वाचण्यासाठी मागवून घेतली, व त्यातील आशय जमेल तसा उमातार्इंना ते सांगू लागले. सहजच उमाताई त्याचं भाषांकन मराठीत कागदावर उतरवू लागल्या आणि हाच त्यांच्याकडून घडलेला पहिला अनुवाद. लहानपणच्या बेळगावातील वास्तव्याविषयी, तसेच नातेसंबंध, सामाजिक घडामोडी, याविषयीच्या अनुभवाविषयीचे कथन येते. आजूबाजूचा परिसर, मित्रमंडळी यांच्या प्रेमळ आठवणी, थोर साहित्यिकांच्या सहवासाचा, त्यांच्या स्वभावाचा समृद्ध करणारा अनुभवही कधी मिस्कीलतेने, कधी गंभीर भाष्य करून त्या सांगतात. आयुष्यात त्यांना भेटलेल्या विविध व्यक्तिरेखांच्या सवयी, स्वभाव बारकाईने सांगून त्यांची आपल्याशीही सहज भेट घडवतात. यात साहित्यिक लेखन, खाद्य पदार्थांची देवाणघेवाण, त्यांचा चित्रकलेचा छंद, नवीन गोष्ट शिकणे या सगळ्याची ओळख होते. नेहमीच्याच ओघवत्या शैलीतील हे वर्णन कन्नड संस्कृतीशी जोडून घेणारे, वाचकांना पुस्तकाशी गट्टी करायला लावणारे आहे. लेखिकेने आयुष्याच्या पूर्वार्धातील बेळगावातील वास्तव्याविषयी, नातेसंबंधांविषयी, सामाजिक घडामोडींविषयीचे कथन; तसेच, आजूबाजूचा परिसर, मित्रमंडळी यांच्या प्रेमळ आठवणी, थोर साहित्यिकांच्या सहवासाचा, त्यांच्या स्वभावाच्या समृद्ध करणाऱ्या अनुभवाविषयी केलेले मिस्कील, तर कधी गंभीरही भाष्य.
Keywords
#KannadaMarathiTranslator#
Customer Reviews
  • Rating StarMAHARASHTRA TIMES १९-८-१८

    अनुवादाने समृद्ध केलेले सहजीवन… उत्तमोत्तम कन्नड साहित्याचा मराठीत अनुवाद करणाऱ्या डॉ. उमा कुलकर्णी यांचं `संवादु अनुवादु` हे आत्मकथन अलीकडेच प्रसिद्ध झालं आहे. सर्जनशील व्यक्तीविषयी, त्याच्या कलाकृतीमागच्या प्रक्रियेविषयी वाचकांना नेहमीच कुतूहल असत. स्वतंत्र लेखनाइतकंच, किंबहुना काकणभर अधिक अवघड आणि तेवढ्याच सर्जनशील असणाऱ्या अनुवादाच्या क्षेत्रात गेली जवळजवळ साडेतीन दशकं काम करणाऱ्या उमाताईंनी अनुवादाच्या हातात हात घालून घडलेला आपल्या सहजीवनाचा प्रवास या आत्मकथनात मांडला आहे. त्यामुळेच अनुवादाच्या क्षेत्रात आपलं वैशिष्ट्यपूर्ण स्थान निर्माण करणाऱ्या, भाषेइतक्याच माणसांमध्येही रमणाऱ्या, त्यांच्यात जीव गुंतवणाऱ्या एका कुटुंबवत्सल स्त्रीचं समाधानी आयुष्यही या पुस्तकातून समोर आलेलं दिसतं. बेळगावात मध्यमवर्गीय कुटुंबात गेलेलं बालपण, पाच भाऊ आणि एक बहीण यांच्या सोबतीनं अनुभवलेलं बेळगावातलं शांत आयुष्य, देशस्थी नात्यांचा मोठा गोतावळा, विविध भाषा बोलणारे शेजारीपाजारी, जवळच्या मैत्रिणी, घरातून मनात रुजलेली संगीत आणि वाचनाची आवड, याविषयी उमाताईंनी समरसून लिहिलं आहे. लग्न होऊन विरुपाक्ष कुलकर्णींच्या कानडी, कडक सोवळं-ओवळं पाळणाऱ्या कुटुंबात उमाताई गेल्या. अर्थात इंजिनीअर असलेल्या विरुपाक्षांच्या नोकरीमुळे त्या पुण्यात भाड्याच्या घरात स्थायिक झाल्या. या घरी सतत असणारा सासर-माहेरच्या माणसांचा राबता, कानडी बोलायला शिकण्यासाठी विरुपाक्षांनी केलेला आग्रह, याचा सुरुवातीला वाटणारा धाक आणि हळूहळू मनातली भीती जाऊन जिभेवर रुळलेली कानडी भाषा, आसपासच्या कुटुंबांशी झालेली जवळीक, दररोज संध्याकाळी विरूपाक्षांसह चालायला जाण्याचा नेम, राजकीय भाषणं, साहित्यिक कार्यक्रम आणि सांगीतिक मैफलींना आवर्जून जाण्याचा दोघांचा छंद, येता-जाता होणाऱ्या गप्पा आणि यातून फुलत गेलेलं नातं, या सगळ्याविषयी उमाताईंनी अतिशय प्रांजळपणे आणि साध्या-सरळ शैलीत निवेदन केलं आहे. उमाताईंनी केलेले कन्नड-मराठी अनुवाद आणि विरुपक्षांनी केलेले मराठी-कन्नड अनुवाद यामुळे या दोघांच्या सहजीवनाला आणखी एक रेशमी पदर मिळाला आणि त्यानं या दोघांना परस्परांमध्ये अधिक गुंतवलं, हे खरंच. पण मुळातही एकमेकांपर्यंत पोचण्यासाठी दोघांनी समजुतीचे धागे अगदी सहज विणले होते, असं उमाताईंच्या लेखनातून जाणवत राहतं. त्यांनी म्हटलंय, "आमच्या वयात दहा-साडे दहा वर्षांचं अंतर असल्यामुळे मी यांचं `मोठेपण` मान्य करून टाकलं होतं आणि माझं `लहानपण` यांनाही ठाऊक असल्यामुळे चुका करायचा मला जणू परवानाच मिळाला होता. मनातलं बोलून टाकायचा स्वभाव असल्यामुळे मनात काही ठेवायचं नाही, ही मानसिकता कायमचीच राहिल्यामुळे संसारात `तू-तू, मैं-मैं `चे प्रसंग कधीच आले नाहीत. आम्ही दोघांनी नेहमीच आपला `मोठेपणा`चा आणि `लहानपणा`चा हट्ट कायम सांभाळला." पुढे सतत अनुभवाला येत गेलेलं विरुपाक्षांचं हे मोठेपण उमाताईंनी अतिशयोक्तीचा दोष बाजूला ठेवून आत्मकथनात अतिशय प्रांजळपणे पुनःपुन्हा नोंदवलं आहे. डॉ. शिवराम कारंत यांच्या `मुकज्जीची स्वप्ने` या कादंबरीला मिळालेल्या ज्ञानपीठ पुरस्काराची बातमी वाचून ती समजून घेण्याची तीव्र इच्छा झाल्यावर विरुपाक्षांनी धारवाडच्या मित्राकरवी ती मागवणं, कानडी बोलता येत असलं तरी वाचता येत नसल्यामुळे, उमाताईंना कादंबरी वाचून दाखवणं, पुढच्या कादंबऱ्यांच्या अनुवादासाठी उमाताईंच्या नावानं कानडी लेखकांना पत्रं पाठवणं, ऑफिसमधून आल्यावर दररोज संध्याकाळी पुस्तक वाचून उमाताईंसाठी रेकॉर्ड करून ठेवणं आणि हा नेम तीन-साडे तीन दशकं चालू ठेवणं इथपासून ते सुरुवातीच्या दिवसात माहेरच्या आठवणीने रडणाऱ्या उमाताईंना दुसऱ्याच दिवशी बसमध्ये बसवून देणं, स्वयंपाकाची आणि बँक, पोस्ट यांसारख्या बाहेरच्या कामांची ओळख नसणाऱ्या उमाताईंना निरनिराळे पदार्थ आणि व्यवहार शिकवणं, त्यांना अनुवादाला पुरेसा वेळ मिळावा म्हणून निवृत्तीनंतर सकाळच्या नाश्त्याची जबाबदारी घेणं, अपत्यहीनतेच्या उणिवेचा बाऊ न करणं आणि उमाताईंनाही या दुःखाला गोंजारु न देणं हे सगळे प्रसंग दोघांच्या समंजस सहजीवनाची वाटचाल स्पष्ट करणारे आहेत. उमाताईंच्या आत्मकथनाचं वैशिष्ट्य म्हणजे, त्यांची संयत शैली. टीका, कडवटपणा, अहंकार यांचा तिला पुसटसाही स्पर्श नाही. कुठलाही अभिनिवेश न बाळगता, कुठलेही दोषारोप किंवा न्यायनिवाडा न करता त्यांनी आपलं जगणं वाचकांसमोर ठेवलं आहे. सुरुवातीला अनुवादाच्या प्रकाशनासाठी आलेले नकार किंवा अनुवादकाला दुय्यम लेखणारी मानसिकता यांचा उल्लेखही त्यांनी वस्तुनिष्ठपणे केला आहे. समीक्षकांनी अनुवाद या साहित्यप्रकाराची पुरेशी दखल घेतली नसल्याची खंत बोलून दाखवतानाच मूळ लेखकापेक्षाही अनुवादकाच्या वाट्याला येणाऱ्या भाग्याचा उच्चारही त्यांनी केला आहे. पुरस्कारांमुळे झालेला आनंद जसा त्यांनी निरागसपणे सांगितला आहे, त्याच साधेपणाने काही क्लेशकारक प्रसंगांचा उल्लेख केला आहे. अनुवादामुळे मिळालेला नावलौकिक आणि पुरस्कार यांच्याइतकीच कारंत, भैरप्पा, अनंतमूर्ती, गिरीश कार्नाड, पूर्णचंद्र तेजस्वी, वैदेही यांच्यासारखे प्रख्यात कन्नड साहित्यिक आणि अनेक मराठी लेखक आणि विद्वान मंडळींचा सहवास ही उमाताईंसाठी मोठी मिळकत असल्याचं त्यांच्या लेखनातून जाणवत राहतं. थोरामोठ्यांच्या सहवासानं आपलं आयुष्य उजळून निघाल्याची भावना उमाताईंनी पुनःपुन्हा व्यक्त केली आहे. सर्जनशील माणसासाठी असणारं या समृद्धीचं मोल त्यांच्या आत्मकथनानं अधोरेखित केलं आहे. आपल्या सहजीवनाच्या बरोबरीनं उमाताईंनी स्वतःच्या वैचारिक वाटचालीचा एक धागाही आत्मकथनात पुढे नेला आहे. देव आणि धर्म या संकल्पना असोत, स्त्री-पुरुष संबंध असोत, स्त्रियांची आंतरिक ताकद असो, किंवा नातेसंबंध आणि त्यातली गुंतागुंत असो, किंवा जगण्यातली क्लिष्टता असो, अनुवादाचं बोट धरून जगताना या सगळ्याच बाबतीतली समजूत कशी गाढ होत गेली, हे उमाताईंनी आत्मकथनात सांगितलं आहे. मूळ लेखक कोणत्याही राजकीय विचारधारेचा असला तरी त्याच्या कथा-कादंबरीचा अनुवाद करताना, आपण स्वतः आहे त्या जागेवरून आणखी पुढे गेलो की नाही, हे तपासत राहिल्यामुळे आपली मतं कठोर-कडवट राहिली नाहीत, असंही उमाताईंनी स्पष्ट केलं आहे. मुख्य म्हणजे, अनुवादामुळे आपल्या आकलनाचा, समजुतीचा आणि संवेदनशीलतेचा परीघ विस्तारला आणि एकूण मानवतेची जाणीवच व्यापक होत गेल्याचं त्यांनी सांगितलं आहे. उत्तम अनुवादक हा आधी संवेदनशील वाचक असतो, याची प्रचिती उमाताईंचं आत्मकथन वाचताना येत राहते. कादंबरी समजून घ्यावी म्हणून निर्हेतुकपणे केलेला अनुवाद, मग इतरांपर्यंत ती पोचवावी म्हणून केलेला अनुवाद आणि नंतर जगण्याचा एक आवश्यक आणि अपरिहार्य भाग झालेला अनुवाद, असा प्रदीर्घ प्रवास मांडताना त्याच प्रवाहात मिसळून गेलेलं आपलं कौटुंबिक आयुष्य उलगडणारं उमाताईंचं आत्मकथन मराठी वाचकांना तर आवडेलच, पण स्त्रियांना स्वतःमध्ये डोकावून आपल्या आंतरिक सामर्थ्याची ओळख करून घेण्यासाठी प्रेरितही करू शकेल! ... ...Read more

  • Rating StarAbhay Bang

    ‘संवादु-अनुवादु’ वाचले. पुस्तक सुंदर आहे. तुमची शैली सरळ, सोपी, जीवनाची गोष्ट सांगितल्यासारखी आहे. सोडवत नाही. तुमच्या एका आत्मकथनात दोन आत्मकथनं आहेत, (एक झाड-दोन पक्षी!) एका बाईचं आत्मकथन व एका अनुवादिकेचं आत्मकथन. लहानपणाची व पुढे ससारिक जीवनाची, भेटलेल्या माणसांची बारकाईने व जिव्हाळ्याने केलेली वर्णनं – हा स्त्रीचा गुण. तो नि:संकोच प्रकट केल्याने आत्मकथन ऑथेन्टीक आहे. कृत्रिम वैचारिक, साहित्यिक नाही. खरखुरे वाटते. तुमच्या व विरुपाक्षांच्या एकत्रिक पण स्वतंत्र व्यक्तीत्वांचं व सहप्रवासाचं कौतुक वाटते. घट्ट बांधलेली दोन स्वतंत्र व्यक्तीत्वं आणि तरी एवढा समजूतदारपणा विरळा. अनुवादक म्हणून कन्नड साहित्य व साहित्यिक यांचा महाराष्ट्राला परिचय करून देण्याचं तुमचं कार्य अद्वितीयच आहे. घरात साध्या गाऊनमध्ये आपल्याला चहा-नाश्ता देणाऱ्या उमताईंच एकूण कार्य किती मोठं आहे हे लक्षात येऊन दडपण आलं. उत्तम आत्मकथनासाठी मन:पूर्वक अभिनंदन. सस्नेह अभय बंग. ...Read more

  • Rating StarDAINIK TARUN BHARAT 15-07-2018

    अनुवादाच्या जगातील सफर... उमा कुलकर्णी यांचे प्रांजल, अनलंकृत आत्मकथन. नेमाडे त्यांना म्हणाले, ‘अनुवाद क्षेत्रात आता तुम्ही विचार मांडण्याची वेळ आली आहे.’ त्याचे फलित म्हणजे हे आत्मकथन. केव्हा, काय व कसे घडले, या संदर्भातील स्मरणे! या लेखनामागे नैतक अधिकार. आजपर्यंत त्यांचे पन्नासच्या वर अनुवाद प्रसिद्ध झालेत. गेली ३७ वर्षे उमा अनुवादक्षेत्रात कार्यरत आहेत. अजून काही अनुवाद संकल्प त्यांच्या मनात आहेत. भारतीय दर्जाचे कादंबरीकार भैरप्पा, पूर्णचंद्र तेजस्वी, साक्षात गिरीश कर्नाड अशा दिग्गजांचे साहित्य त्यांनी मराठीत आणले आहे. अनुवादाच्या ‘वेल बिगन इज हाफ डन’प्रमाणे त्यांनी डॉ. शिवराम कारंथ यांचे ‘तनमनाच्या भोवऱ्यात’ हे पुस्तक प्रथम अनुवादित केले, क्वॉलिटेटिव्ह आणि क्वॉन्टिटेटिव्ह या दोन्ही दृष्टीनी त्याचे अनुवाद लेखन गुणवंत ठरते, एखाददुसरा राज्यपुरस्कार मिळाला की, ‘जितं मया’ म्हणत ‘कोई है?’ ची गर्जना करण्याच्या आणि बनचुके होण्याच्या जमान्यात त्यांच्या ‘वंशवृक्ष, पर्व, पारख, सह अनेक अनुवादांना ‘आ पारितोषात् विदुषाम्’ प्रशस्ती मिळाली असूनही आधल्या लेखनांच्या संदर्भात अजूनही ‘न साधुमन्येहं’ ही त्यांची भूमिका आहे. त्यांची ‘नागमंडल’ कार कार्नाड वगैरे कन्नड साहित्यिक अनुवाद. केंद्र साहित्य अकादमीने उत्कृष्ट अनुवादाचाही गौरव आपण करायला हवा. ही सुयोग्य भूमिका घेतल्यानंतरचा १९८९ मध्ये त्यांना अकादमीने पहिला पुरस्कार देऊन अनुवाद क्षेत्र हेही साहित्य निर्मितीच्या दर्जाचे आहे हे प्रकट केले. उमाची अनुवादक्षेत्राला प्रतिष्ठा प्राप्त करून दिली ही घटना विशेष लक्षवेधी ठरते. नेमाडेंच्या सूचनेचा अर्थ आता तुम्ही आत्मकथन लिहायला हवे असाही होतो. पण उमा या सुगृहिणी, विनयवती पत्नी, नातेवाइकांशी अनेक नातेसंबंधांनी जोडल्या गेलेल्या, आतिथ्यशील, विद्याप्रेमी वाचक. आपल्याला जे आस्वाद्य वाटते त्यात इतरांना सहभागी करून घ्यायला हवे या दृष्टिकोनातून त्या अनुवादाकडे वळल्या. उमा आणि विरुपाक्ष यांच्या आस्थेचे विषय म्हणजे लेखक, त्यांची पुस्तके, कलावंत आणि ते ते कलाक्षेत्र, सभा आणि संमेलने, वक्ते आणि त्यांची भाषणे, त्यांचे जीवन हीच एक कलानंद व जीवनानंद यांची मैफिल. तेव्हा स्वत:ला अलग करून आपल्या लेखन प्रपंचाला वेगळेपणाने कसं पाहायचं, कसं विचारात घ्यायचं हा प्रश्न होता. मनाने बहुधा त्यांना कौल दिला. आत्तापर्यंत तू जशी ज्यासाठी ज्यामुळे जगलीस ते आहे तसं सांग ना. त्यात त्यामुळे ‘होलियर दॅन दाऊ’ असा अभिनिवेष नाही, उपदेश किंवा मार्गदर्शन नाही, टीकाटिपणी नाही. साधेपणा हे उमांच्या जगण्याचे वैशिष्ट्य जे या आत्मकथनात उतरतं. विरुपाक्ष हे उच्च विद्याविभूषित वाचक रसपूर्ण जीवन जगणारे... त्यांचा एक विशेष गुण उमांपुरता मर्यादित राहिला. ते गानप्रेमी आहेत आणि नि:संकोची बाथरुमसिंगर आहेत. स्नान करतांना गायचं. नि:संकोच मन:पूत. त्यात नाट्यगीते, भावगीते, क्लासिकल काहीही असेल. ताल, ठेका, लय, पट्टी, गाण्याची संहिता यांचंही बंधन नाही. एकदा पहिला तांब्या डोक्यावर घेताना त्यांना (बहुधा) परवशता पाश दैवे ज्यांच्या गळा लागला हे गाणं म्हणावसं वाटलं. शब्दांची जरा गफलत होती, पण ते अडणारे नाहीत. त्यांनी मन:पूत आवाज लावला. ‘परवताच्या पायथ्याशी त्याचा गळा दाबला’ अगदी मीटरमध्ये, चालीत बसणारे गाणे. उमा घाबऱ्याघुबऱ्या झाल्या. बाथरुमचे दार ठोकत ओरडल्या, अहो, काय गाताय हे?’ उमाच्या आत्मकथनात हेही क्षण येतात आणि नात्यातील भाबडेपणा जपण्याचे. ‘इट्स ए मॅड, मॅड, मॅड वर्ल्ड’सारखा सिनेमा पाहिल्याचे, अनिल अवचटांसारख्या समाजवेध घेणाऱ्या लेखकाशी झालेल्या गप्पांचे क्षण येतात. सत्कार आणि पुरस्कार प्रदान झाल्याचे सुखद क्षण येतात. कन्नड साहित्यात कुवेंपू यांना ज्ञानपीठ पुरस्कार जाहीर झाला ही राष्ट्रीय स्तरावरची घटना होती. त्यानंतर डॉ. शिवराम कारंथ, डॉ. द. रा. बेंद्रे असे कन्नड साहित्यिकांना पुरस्कार मिळत गेले. पुरस्कारात श्रेणी असतात. तळातले पुरस्कार म्हणजे संस्था व व्यक्तीचे. नंतर राज्यपुरस्कार. नंतर सरस्वती सन्मान, उच्च म्हणजे साहित्य अकादमी दिल्ली, ज्ञानपीठ हा सर्वोच्च हा मिळाला की तुमच्या भाषेचा / साहित्याचा अत्युच्च गौरव होतो. मग अर्थातच कारंथाची, ‘मुकाज्जेय कनसगळू’ ही कादंबरी विरुपक्षांनी उमांना वाचून दाखवली. ‘मुकज्जीची स्वप्ने’ हा उमांनी अनुवाद केला. हा केवळ स्वत:साठी होता. नंतर लेखिका त्रिवेणी यांची ‘बेक्कीन कण्णू’. विरुपक्षांनी ही कादंबरी वाचली. टेप केली. उमांनी त्याचा अनुवादही केला. पण कॉपीराईटचा काही घोळ झाल्यामुळे अनुवाद प्रसिद्ध झाला नाही. पण एव्हांना विरुपाक्ष-उमा टीम तयार झाली होती. कन्नड मराठी शब्दकोशही विकत घेऊन झाला. त्यानंतर उमांनी ‘तनमनाच्या भोवऱ्यात’ (कारंथकृत) कादंबरीचा अनुवाद तयार केला. तो तोरणा प्रकाशनने प्रसिद्ध केला. इथून पुढे विरुपाक्ष-उमा टीमने मागे पाहिले नाही. त्यांचे अनुवाद येत राहिले. मराठी वाचक प्रतिसाद देत राहिले. अनुवादाच्या जगात उमांची नाममुद्रा झाली. मेहता प्रकाशनाने त्यांना अधिक लिहिते केले. असा आत्तापर्यंत ५५ अनुवादांचा प्रपंच झाला. अजून या जोडीपुढे नववर्ष संकल्प आहेत. अनुवादाच्या क्षेत्रातले काही खास प्रश्न असतात. त्या त्या प्रादेशिक काही रुढी-चौकटी-टॅबूज-तांत्रिक नावे असतात. शब्दप्रयोग, म्हणी, वाक्प्रचार असतात. शब्दश: भाषांतराचा इथे उपयोग नसतो. मग ते भावार्थाने घ्यावे लागते. ‘दहा जणांनी तुडवलेल्या जमिनीत पेरलेलं बी उगवत नाही.’ याचा अर्थ प्रत्येक कन्नड वाचकाला कळतो. नॉनकन्नड वाचकाला तो अर्थ चटकन कळणार नाही. सैल कासोट्याच्या स्त्रीचा उल्लेख इथे सूचित आहे. हे समजावून सांगावे लागते. भिन्न देश संस्कृती, जीवनरीती अनुवादात आणताना प्रयास पाडतात. गुड अर्थ मराठीत ‘धरित्री’मध्ये आणतांना सातोस्करांना किती प्रयास पडले असतील. यातले एक उदाहरण देतो. मोठ्या वाड्यातल्या मालकिणीला आपले पहिले अपत्य वाँग लुंगने ओ-लॅनसह नेले. परत येत असताना वाँग लुंगला पहिल्या अपत्याचा खूप अभिमान वाटत होता. त्या क्षणी तो दचकून म्हणतो, ‘या मुलीचा नसता त्रास होऊन बसलाय. देवीच्या व्रणांनी भयाण झालेल्या चेहेऱ्याच्या मुलीसाठी इथे कोणी नवस केला होता? ती मेली तर आमची सुटका तरी होईल. फर्स्ट बॉर्न तोही सोन्यासारखा मुलगा. वातावरणात संचार करणाऱ्या भूतपिशाच्यांची दृष्टी या मुलावर पडू नये म्हणून असं बोलायचं. भाषा संगम, संस्कृती संगम, त्या त्या राज्याची वैशिष्ट्ये लक्षात घेत अनुवाद करणे हे एकाअर्थी अनुसर्जन आहे. ते शब्दश: भाषांतर नव्हे. ती एकाअर्थी नवनिर्मिती आहे. राम पटवर्धनांच्या ‘दि यर्लिंग’च्या ‘पाडस’सारखी. शिवाय आपण अनुवाद वाचत आहोत या दृष्टीने वाचकही सुजाण होत जातो. जाणून घेण्याच्या त्याच्या कक्षा वाढत जातात. अनुवाद करणाऱ्याने मूळ कलाकृतीशी इमान ठेवायचे असते. तळटीपा देऊन लेखकाचे मुद्दे सोडण्यासाठी अनुवाद नसतो. अनुवादकाने अनुवाद तिसऱ्याच कोणाला अर्पण करणे उमांना अयोग्य वाटते. अनुवाद केला ही तुमच्या स्वत:ची निर्मिती नसते. उमांच्या प्रसंगाप्रसंगाने निशिकांत क्षोत्री, स. शि. भावे, कमल देसाई, वि. म. कुलकर्णी, प्रभाकर व कमल पाध्ये, डॉ. द. दि. पुंडे, मृणालिनी जोगळेकर, गंगाधर गाडगीळ, विद्याधर पुंडलिक वगैरे लेखक मंडळीशी परिचय होत गेला. शिवराम कारंथ तर उमा विरुपाक्षांच्या घरी एका रात्रीसाठी आले आणि येतच राहिले. भैरप्पा त्यांच्या घरातले बनले. मग विरुपाक्ष मराठी साहित्य कन्नडमध्ये नेऊ लागले. नाही म्हटलं तरी विरुपाक्षांच्या लेखांचे संदर्भही दिले जात असत. बघता बघता उमाविरुपाक्षांच्या संसाराचे सहजीवन झाले. या घराला शब्दांचे वेड लागले. शब्द, सूर, रंग, यांचं वेड फार वाईट असते. अवघं जीवन नादमय होतं. जे जे उन्नत, उदात्त, उत्कट ते ते आपल्या भाषेत आणावं असा ध्यास निर्माण होतो. ‘तिळा उघड’ हा मंत्र उमा-विरुपाक्षांना मिळून गेला आहे. मेहता पब्लिशिंग हाऊसला अभिमान वाटावा असं हे पुस्तक आहे. – अनंत मनोहर ...Read more

  • Rating StarSHABDAMALHAR - JUNE 2018

    समृद्ध आत्मकथन... वाचनाच्या धुंदीत अनेक पुस्तकं हातात येत राहतात. आपण पुस्तकांना शोधतो; तसेच पुस्तकेही आपल्याला शोधत असतात. वाचनाला शिस्त असावी असे सगळेच पट्टीचे वाचक सांगत राहतात; पण ती प्रत्येक वेळी अंमलात येतेच असे नाही. गेल्यावर्षी आशय परिवारच्य नितीन वैद्यांनी ठरवून, संकल्प करून वर्षभरात शंभर पुस्तके वाचून त्यांच्या नीट नोंदीही ठेवल्या. असे कधीतरी आपल्याला ही जमेल, जमावे ही इच्छा मनात आहे. तर पुस्तकांचा ओघ सतत सुरू असतो. यावेळी उमा वि. कुलकर्णी यांचे ‘संवादु-अनुवादु’ पुस्तक हाताशी लागले. खूप दिवसांनी झपाटून वाचावे, असे पुस्तक हाताशी लागले. एका झटक्यात वाचून हातावेगळे केले. कन्नडमधील कारंत / कार्नाड / कंबर / भैरप्पा / कटपाडी / वैदेही तेजस्वी अशा नामवंत लेखकांची ओळख माझ्यासारख्या तमाम मराठी वाचकांना उमातार्इंमुळेच झाली. त्यातही भैरप्पासारखे लेखक मलाही खूप आवडले. त्यांची इतकी मोठाली पुस्तके अनुवादित होऊन आपली कधी झाली ते कळलेच नाही. मग त्यांना त्यांचे पती विरुपाक्ष पुस्तके कानडीत ऐकवतात आणि त्यानंतर त्याचा अनुवाद होतो हे ही त्यांच्या कुठल्यातरी लेखातून कळत गेले. खरे तर अनुवादाचा हाच उत्तम मार्ग; कारण त्यात भाषेचा लहेजा टिकवून ठेवता येतो. अनुवाद करणाऱ्या लेखकांना साहित्याच्या मुख्य धारेत पुरेसा सन्मान मिळत नाही, ही बाब संपूर्ण पुस्तकातून उमा वि. कुलकर्णी यांनी वारंवार मांडली आहे; पण यातून त्या बाहेर आल्याचंही आपल्याला त्यांच्या लिखाणातून जाणवतं. मुख्य म्हणजे या सगळ्या प्रकाराकडे बघताना कुठलाही रडका, तक्रारीचा सूर पुस्तकातल्या कुठल्याही पानावर उमटताना दिसत नाही हे या पुस्तकाचं सर्वांत मोठं यश. उमाताई आत्मचरित्र लिहीत आहेत, हे कळल्यावर मुंबईतल्या एका कुणीतरी लेखक - लेखिकेनं हिच्याकडे काय आहे लिहिण्यासाखं असंही म्हणाल्याचं मध्यंतरी कानावर आलं होतं. खुशवंत सिंग यांच्याकडे अमृता प्रीतम जेव्हा अगदी ठरवून वेळ मागून स्वत:च्या आयुष्याचा दु:खद पट मांडत होत्या तेव्हा खुशवंत सिंग म्हणाले होते, म्हणे की, अगं तुझी कहाणी बसच्या तिकिटावरदेखील अर्ध्या भागात मावेल. त्यांनी त्यांच्या आत्मचरित्राचं नाव ‘रसिदी टिकट’च ठेवलं होतं. साधारण आत्मचरित्र म्हणजे नवऱ्याने केलेला मानसिक छळ, समाजाचा बहिष्कार, हवं ते करू न देणारे आई-बाप, भावंडांशी मांडलेला उभा दावा असेच साधारण चित्र असते. स्वत:च्या समृद्ध, जाणते होण्याचा प्रवास मांडण्याची संधी लेखक बऱ्याचदा गमावतो. यात हेच नेमकेपणे आलंय. कुठेही आक्रस्ताळेपणा नाही, कुणाच्याबद्दल निरगाठ नाही, निराश, हताश होणे नाही. खरे तर मूल न होण्याचे दु:ख आपल्यापेक्षा इतरांनाच जास्त होण्याच्या काळात लेखिकेने या दु:खावरदेखील हसत हसत मान केलेली जाणवते. (आजकाल भोवतालात ठरवून मूल होऊ न देणारी जोडपी सर्रास दिसतात!) विजापूरकडची भाषा आणि बंगळुरुच्या परिसरातील भाषा यात जमीन-आसमानचा फरक आहे. कन्नड भाषेत तब्बल ८ ज्ञानपीठ मिळवणारे लेखक आहेत आणि त्यांनी भाषेचं सौष्ठव वाढवलंय, त्याचा थांगपत्ता आम्हा मराठी वाचकांना उमातार्इंमुळेच लागला. तब्बल पन्नास एक पुस्तके उमातार्इंनी आजतागायत अनुवादित केली आहेत. हे करतानाच त्यांचा चित्रपट, दूरदर्शन, नाटक या सगळ्या पूरक कलांच्या निर्मितीशी अगदी जवळचा संबंध आला. हा सगळा पैसा त्यांनी या पुस्तकात रेखीवपणे मांडला आहे. अनुवाद करताना आलेले अनुभव, त्यातल्या अडचणी, एकंदरच अनुवादाकडे इतरांचा बघण्याचा दृष्टिकोन यावर त्यांनी विवेचकपणे लिहिलं आहे. सुरुवातीचा लहानपणीचा काळ, त्यातल्या जडणघडणीच्या शक्यता त्यांनी नेमकेपणाने टिपल्या आहेत. ‘कानडी मराठी’ संसार आणि मोठी कुटुंबं त्या काळात सर्रास दिसायची. अशा कुटुंबात दोन मुली, पाच मुलं असा संसार आईनं कसा नेकीनं केला हे त्यांनी फारच हळवेपणानं लिहिलं आहे. आईशी असलेल्या संबंधांबद्दल त्यांनी फारच उत्कटपणे लिहिलं आहे. आईशी वेळी-अवेळी केलेली फोनवरची चर्चा आणि त्यानंतर त्यांचा झालेला मृत्यू मनाला फारच चटका लावून जातो. लहानपणी रात्री-अपरात्रीसुद्धा पाहुणे आले की, काहीतरी गरम जेवण करून वाढणारी आई त्यांच्या कुशीतल्या बाळाला उमातार्इंच्या मांडीवर देऊन चटकन स्वयंपाकाला लागायची. अशावेळी अर्धवट झोपेत लहान भावाला मांडीवर झोपवत, थोपटत राहावे लागे. या ठिकाणी शं. ना. नवरेंची एक कथा आठवत राहिली. लेखक रात्री-अपरात्री कार्यक्रम करून ओळखीच्या माणसाकडे मुक्काम करायचे. एकदा कोकणात अशाच त्यांच्या ओळखीच्या माणसांकडे अपरात्री पोहोचल्यावर घरातील यजमानीण पटकन चुलीवर पिठलं भात टाकायला उठली. तेव्हा घरात इतस्तत: गाढ झोपलेल्या मुलांना दरादरा ओढत, जागे करत त्या पुरुषाने लेखकासाठी जागा केली. तेव्हा लेखक संकोचून जातो. मग जेवण ताटात वाढू की केळीच्या पानावर या प्रश्नावर लेखक विचार करून केळीच्या पानाची तयारी दाखवतो. जेणे करून माऊलीला एक ताट कमी घासावे लागेल. कर्ता पुरुष चटकन आत जातो. हातात अक्षता घेऊन बाहेर येतो. केळीच्या पानावर अक्षता टाकतो आणि एक झकास पान काढून लेखकाला जेवण वाढतो. याला राहवत नाही. तो विचारतो, या अक्षतांचं काय प्रयोजन. मालक म्हणतो, ‘केळ झोपलेली असते ना! तिला जागी केली. मग पान कापून आणले.’ उमातार्इंना अनेक कानडी तसेच मराठी लेखकांचा सहवास लाभला. त्याचा त्यांनी यथोचित उल्लेख केला आहे. अवचट / पु.ल. / सुनीताबाई यांच्याबरोबरच्या अगदी बारीकसारीक आठवणी त्यांनी मांडल्या आहेत. कानडीतील प्रसिद्ध तेजस्वी या लेखकाबरोबर जेव्हा उमाताई अवचटांचा उल्लेख करतात तेव्हा विरुपाक्षांचे परखड मत आपल्यालाही पटते. तेजस्वी या निसर्ग विज्ञानाची आस्था असलेल्या लेखकाबद्दल मारुती चितमपल्लीदेखील खूप आदर करतात. लग्नानंतरच्या मोठ्या कानडी कुटुंबातला प्रवेश उमातार्इंना बरेच काही शिकवून गेलेला दिसतो. पहिले सहा महिने पाहुणे कोण आणि आपले कोण? याचा त्यांना थांगपत्ताच लागत नव्हता. त्यांच्या रंगाचा उल्लेख करताना सासूबाई म्हणायच्या की तुमच्या आईने तुमच्याकडून जुईची फुलं देवावर वाहिल्यामुळे तुम्हाला गोरे नवरे मिळाले. (विरुपाक्ष रूपाने गोरे!) बऱ्याचदा हेच ऐकल्यावर एके दिवशी तुम्ही पण तुमच्या मुलांना जुईची फुलं वाहायला लावायची, म्हणजे त्यांनाही गोऱ्या बायका मिळाल्या असत्या, हे बाणेदार उत्तर देणाऱ्या उमाताई पुस्तकातून सतत डोकावत राहतात. त्यांच्या घराचा किस्सा तुकड्या तुकड्यातून उत्कंठा वाढवत राहतो. त्यांना घराचा ताबा मिळाल्यावर वाचकही नि:श्वास टाकतो. बाकी फार कुठला टोकाचा संघर्ष करावा लागल्याचा कुठलाही उल्लेख नाही; कारण नवरा समजूतदार, लेखनाला वेळ देणारा मिळाला. हे त्यांनी मनापासून मान्य केलं आहे. सहजीवनाचा संपूर्ण आनंद घेत त्यांचे जगणे सुरू आहे. अनुवादामुळे अनेकांशी संपर्क आला. कर्नाटकातल्या अति दुर्गम भागात फिरता आले. हा सगळा भाग अतिशय रोमांचकपणे उतरला आहे. अनेक सन्मान-सत्कार उमातार्इंना मिळाले. त्या त्यावेळी त्यांच्या भावना त्यांनी संयतपणे मांडल्या आहेत. खरे तर मेहता प्रकाशनाची अनुवादामध्ये मातब्बरी आहे. उमातार्इंच्या अनेक अनुवादांचे प्रकाशक मेहताच आहेत; एकंदरच एक उत्तम सोज्वळ, सात्त्विक आत्मचरित्र वाचल्याचे समाधान या पुस्तकाने लाभले. - गणेश कुलकर्णी ...Read more

  • Read more reviews
Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Latest Reviews

DHANA
DHANA by Ganesh Maanugade Rating Star
DAINIK SAKAL 19-08-2018

उत्कंठावर्धक कहाणी... पै. गणेश मानुगडे हे नाव समाजमाध्यमांवर कुस्ती या खेळाबद्दलच्या सातत्यपूर्ण लेखनामुळे अनेकांना परिचयाचे आहे. त्यांची ‘धना’ ही कादंबरी अलीकडेच मेहता पब्लिशिंग हाऊसने प्रसिद्ध केली आहे. पहिलवान असलेला धना आणि राजलक्ष्मी यांच्या परेमाची ही कहाणी आहे. राजलक्ष्मी ही सर्जेराव नामक तालेवाराची कन्या. या सर्जेरावचा धनाने कुस्ती खेळण्यास विरोध असल्याने आणि धनाला तो अमान्य असल्याने त्याचा धना-राजलक्ष्मी यांच्या लग्नास विरोध करतो. पुढे नरभक्षक वाघाला ठार करून धना आपले शौर्य दाखवतो. यात जखमी झालेल्या धनाला इस्पितळात दाखल केले जाते. इथून या कहाणीला वेगळेच वळण मिळते. याचे कारण यशवंत महाराज यांची माणसे धनाचे अपहरण करतात. ते धनाला त्यांच्या फौजेचे नेतृत्व देऊ करतात. मात्र, त्यासाठी धनाला राजलक्ष्मीचा त्याग करावा लागणार असतो. राजलक्ष्मीवर प्रेम असूनही धना ती अट मान्य करून फौजेचे नेतृत्व स्वीकारतो. दरम्यान वाघाच्या मृत्यूची चौकशी करण्यासाठी गावात सूर्याजी हा वन खात्याचा अधिकारी येतो. राजलक्ष्मीचे धनावरील प्रेम पाहून तो या दोघांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न करतो. मात्र, यात अनेक घटना घडत जातात, त्यातून फौजेची गुप्तता धोक्यात येऊ लागते, राजलक्ष्मी आणि सूर्याजी यांना संपवण्याचा आदेश धनाला दिला जातो... जे सारे कसे आणि का घडते, याचा उलगडा होण्यासाठी ही उत्कंठावर्धक कादंबरी वाचावी लागेल. ...Read more

SANVADU ANUVADU
SANVADU ANUVADU by Uma Kulkarni Rating Star
MAHARASHTRA TIMES १९-८-१८

अनुवादाने समृद्ध केलेले सहजीवन… उत्तमोत्तम कन्नड साहित्याचा मराठीत अनुवाद करणाऱ्या डॉ. उमा कुलकर्णी यांचं `संवादु अनुवादु` हे आत्मकथन अलीकडेच प्रसिद्ध झालं आहे. सर्जनशील व्यक्तीविषयी, त्याच्या कलाकृतीमागच्या प्रक्रियेविषयी वाचकांना नेहमीच कुतूहल असत. स्वतंत्र लेखनाइतकंच, किंबहुना काकणभर अधिक अवघड आणि तेवढ्याच सर्जनशील असणाऱ्या अनुवादाच्या क्षेत्रात गेली जवळजवळ साडेतीन दशकं काम करणाऱ्या उमाताईंनी अनुवादाच्या हातात हात घालून घडलेला आपल्या सहजीवनाचा प्रवास या आत्मकथनात मांडला आहे. त्यामुळेच अनुवादाच्या क्षेत्रात आपलं वैशिष्ट्यपूर्ण स्थान निर्माण करणाऱ्या, भाषेइतक्याच माणसांमध्येही रमणाऱ्या, त्यांच्यात जीव गुंतवणाऱ्या एका कुटुंबवत्सल स्त्रीचं समाधानी आयुष्यही या पुस्तकातून समोर आलेलं दिसतं. बेळगावात मध्यमवर्गीय कुटुंबात गेलेलं बालपण, पाच भाऊ आणि एक बहीण यांच्या सोबतीनं अनुभवलेलं बेळगावातलं शांत आयुष्य, देशस्थी नात्यांचा मोठा गोतावळा, विविध भाषा बोलणारे शेजारीपाजारी, जवळच्या मैत्रिणी, घरातून मनात रुजलेली संगीत आणि वाचनाची आवड, याविषयी उमाताईंनी समरसून लिहिलं आहे. लग्न होऊन विरुपाक्ष कुलकर्णींच्या कानडी, कडक सोवळं-ओवळं पाळणाऱ्या कुटुंबात उमाताई गेल्या. अर्थात इंजिनीअर असलेल्या विरुपाक्षांच्या नोकरीमुळे त्या पुण्यात भाड्याच्या घरात स्थायिक झाल्या. या घरी सतत असणारा सासर-माहेरच्या माणसांचा राबता, कानडी बोलायला शिकण्यासाठी विरुपाक्षांनी केलेला आग्रह, याचा सुरुवातीला वाटणारा धाक आणि हळूहळू मनातली भीती जाऊन जिभेवर रुळलेली कानडी भाषा, आसपासच्या कुटुंबांशी झालेली जवळीक, दररोज संध्याकाळी विरूपाक्षांसह चालायला जाण्याचा नेम, राजकीय भाषणं, साहित्यिक कार्यक्रम आणि सांगीतिक मैफलींना आवर्जून जाण्याचा दोघांचा छंद, येता-जाता होणाऱ्या गप्पा आणि यातून फुलत गेलेलं नातं, या सगळ्याविषयी उमाताईंनी अतिशय प्रांजळपणे आणि साध्या-सरळ शैलीत निवेदन केलं आहे. उमाताईंनी केलेले कन्नड-मराठी अनुवाद आणि विरुपक्षांनी केलेले मराठी-कन्नड अनुवाद यामुळे या दोघांच्या सहजीवनाला आणखी एक रेशमी पदर मिळाला आणि त्यानं या दोघांना परस्परांमध्ये अधिक गुंतवलं, हे खरंच. पण मुळातही एकमेकांपर्यंत पोचण्यासाठी दोघांनी समजुतीचे धागे अगदी सहज विणले होते, असं उमाताईंच्या लेखनातून जाणवत राहतं. त्यांनी म्हटलंय, "आमच्या वयात दहा-साडे दहा वर्षांचं अंतर असल्यामुळे मी यांचं `मोठेपण` मान्य करून टाकलं होतं आणि माझं `लहानपण` यांनाही ठाऊक असल्यामुळे चुका करायचा मला जणू परवानाच मिळाला होता. मनातलं बोलून टाकायचा स्वभाव असल्यामुळे मनात काही ठेवायचं नाही, ही मानसिकता कायमचीच राहिल्यामुळे संसारात `तू-तू, मैं-मैं `चे प्रसंग कधीच आले नाहीत. आम्ही दोघांनी नेहमीच आपला `मोठेपणा`चा आणि `लहानपणा`चा हट्ट कायम सांभाळला." पुढे सतत अनुभवाला येत गेलेलं विरुपाक्षांचं हे मोठेपण उमाताईंनी अतिशयोक्तीचा दोष बाजूला ठेवून आत्मकथनात अतिशय प्रांजळपणे पुनःपुन्हा नोंदवलं आहे. डॉ. शिवराम कारंत यांच्या `मुकज्जीची स्वप्ने` या कादंबरीला मिळालेल्या ज्ञानपीठ पुरस्काराची बातमी वाचून ती समजून घेण्याची तीव्र इच्छा झाल्यावर विरुपाक्षांनी धारवाडच्या मित्राकरवी ती मागवणं, कानडी बोलता येत असलं तरी वाचता येत नसल्यामुळे, उमाताईंना कादंबरी वाचून दाखवणं, पुढच्या कादंबऱ्यांच्या अनुवादासाठी उमाताईंच्या नावानं कानडी लेखकांना पत्रं पाठवणं, ऑफिसमधून आल्यावर दररोज संध्याकाळी पुस्तक वाचून उमाताईंसाठी रेकॉर्ड करून ठेवणं आणि हा नेम तीन-साडे तीन दशकं चालू ठेवणं इथपासून ते सुरुवातीच्या दिवसात माहेरच्या आठवणीने रडणाऱ्या उमाताईंना दुसऱ्याच दिवशी बसमध्ये बसवून देणं, स्वयंपाकाची आणि बँक, पोस्ट यांसारख्या बाहेरच्या कामांची ओळख नसणाऱ्या उमाताईंना निरनिराळे पदार्थ आणि व्यवहार शिकवणं, त्यांना अनुवादाला पुरेसा वेळ मिळावा म्हणून निवृत्तीनंतर सकाळच्या नाश्त्याची जबाबदारी घेणं, अपत्यहीनतेच्या उणिवेचा बाऊ न करणं आणि उमाताईंनाही या दुःखाला गोंजारु न देणं हे सगळे प्रसंग दोघांच्या समंजस सहजीवनाची वाटचाल स्पष्ट करणारे आहेत. उमाताईंच्या आत्मकथनाचं वैशिष्ट्य म्हणजे, त्यांची संयत शैली. टीका, कडवटपणा, अहंकार यांचा तिला पुसटसाही स्पर्श नाही. कुठलाही अभिनिवेश न बाळगता, कुठलेही दोषारोप किंवा न्यायनिवाडा न करता त्यांनी आपलं जगणं वाचकांसमोर ठेवलं आहे. सुरुवातीला अनुवादाच्या प्रकाशनासाठी आलेले नकार किंवा अनुवादकाला दुय्यम लेखणारी मानसिकता यांचा उल्लेखही त्यांनी वस्तुनिष्ठपणे केला आहे. समीक्षकांनी अनुवाद या साहित्यप्रकाराची पुरेशी दखल घेतली नसल्याची खंत बोलून दाखवतानाच मूळ लेखकापेक्षाही अनुवादकाच्या वाट्याला येणाऱ्या भाग्याचा उच्चारही त्यांनी केला आहे. पुरस्कारांमुळे झालेला आनंद जसा त्यांनी निरागसपणे सांगितला आहे, त्याच साधेपणाने काही क्लेशकारक प्रसंगांचा उल्लेख केला आहे. अनुवादामुळे मिळालेला नावलौकिक आणि पुरस्कार यांच्याइतकीच कारंत, भैरप्पा, अनंतमूर्ती, गिरीश कार्नाड, पूर्णचंद्र तेजस्वी, वैदेही यांच्यासारखे प्रख्यात कन्नड साहित्यिक आणि अनेक मराठी लेखक आणि विद्वान मंडळींचा सहवास ही उमाताईंसाठी मोठी मिळकत असल्याचं त्यांच्या लेखनातून जाणवत राहतं. थोरामोठ्यांच्या सहवासानं आपलं आयुष्य उजळून निघाल्याची भावना उमाताईंनी पुनःपुन्हा व्यक्त केली आहे. सर्जनशील माणसासाठी असणारं या समृद्धीचं मोल त्यांच्या आत्मकथनानं अधोरेखित केलं आहे. आपल्या सहजीवनाच्या बरोबरीनं उमाताईंनी स्वतःच्या वैचारिक वाटचालीचा एक धागाही आत्मकथनात पुढे नेला आहे. देव आणि धर्म या संकल्पना असोत, स्त्री-पुरुष संबंध असोत, स्त्रियांची आंतरिक ताकद असो, किंवा नातेसंबंध आणि त्यातली गुंतागुंत असो, किंवा जगण्यातली क्लिष्टता असो, अनुवादाचं बोट धरून जगताना या सगळ्याच बाबतीतली समजूत कशी गाढ होत गेली, हे उमाताईंनी आत्मकथनात सांगितलं आहे. मूळ लेखक कोणत्याही राजकीय विचारधारेचा असला तरी त्याच्या कथा-कादंबरीचा अनुवाद करताना, आपण स्वतः आहे त्या जागेवरून आणखी पुढे गेलो की नाही, हे तपासत राहिल्यामुळे आपली मतं कठोर-कडवट राहिली नाहीत, असंही उमाताईंनी स्पष्ट केलं आहे. मुख्य म्हणजे, अनुवादामुळे आपल्या आकलनाचा, समजुतीचा आणि संवेदनशीलतेचा परीघ विस्तारला आणि एकूण मानवतेची जाणीवच व्यापक होत गेल्याचं त्यांनी सांगितलं आहे. उत्तम अनुवादक हा आधी संवेदनशील वाचक असतो, याची प्रचिती उमाताईंचं आत्मकथन वाचताना येत राहते. कादंबरी समजून घ्यावी म्हणून निर्हेतुकपणे केलेला अनुवाद, मग इतरांपर्यंत ती पोचवावी म्हणून केलेला अनुवाद आणि नंतर जगण्याचा एक आवश्यक आणि अपरिहार्य भाग झालेला अनुवाद, असा प्रदीर्घ प्रवास मांडताना त्याच प्रवाहात मिसळून गेलेलं आपलं कौटुंबिक आयुष्य उलगडणारं उमाताईंचं आत्मकथन मराठी वाचकांना तर आवडेलच, पण स्त्रियांना स्वतःमध्ये डोकावून आपल्या आंतरिक सामर्थ्याची ओळख करून घेण्यासाठी प्रेरितही करू शकेल! ... ...Read more