* Front & back cover images are for illustration purposes only and the price of book is sold separately.
Quantity
This country is weird. It is a huge and colourful cobweb. There are jobs here, machines here, mechanisms here, happiness, treasures, dollars, you will find everything here. Our people fall prey to the luxury. But once they reach here, they are unable to turn back. Our country also has nothing to call them back. Our country has thousands of windows to go out, but not single door to call them back through, to take them in. You will not be able to imagine the life there. Are those people happy who end up buying only in sales and who keep on multiplying the dollar with the current rate of rupee? There they earn thousand dollars and work in very ordinary circumstances, but they pretend to earn 40 thousands and try to protect their vanity. We go over there to earn dollars, for that we leave everything that we are a part of, our people, our relatives, our origin, we face the harsh weather there but we never become a part of their life. None of the Indians understand how costly this dollar is for us. We are caught up in the marshy business of dollars. There we get a much better job than we deserve. There is no politics of language, caste etc. We can work in a happy environment with a contented mind. If I leave everything and come back then I will be very depressed.
फार विचित्र आहे हा देश! ते एक रंगीबेरंगी कोळ्याचं जाळं आहे. तिथे नोकऱ्या आहेत, यंत्रतंत्र आहे. सुख संपत्ती आहे, डॉलर्स आहेत. आपली माणसं त्यातल्या कशाला तरी बळी पडून तिथं जातात पण माघारी यायला जमत नाही. तिथून जावं असा आपला देशही नाही. तिथून बाहेर पडण्यासाठी शेकडो खिडक्या आहेत, पण आत बोलावणारा एकही दरवाजा नाही. तिथल्या जीवनाची तुम्हाला कल्पना नाही. सेलमध्ये खरेदी करायची आणि डॉलरला चाळीसनं गुणायचं! असं जगणारी मंडळी सुखी असतात काय? तिथं हजार डॉलर्समध्ये सामान्य काम करत राहायचं आणि इथं चाळीस हजार रुपये पगार मिळतो असं सांगून भाव खायचा. तिथं डॉलर मिळविण्यासाठी आम्ही आपली माणसं, घरदार सगळं सोडून, तिथल्या थंडीवाऱ्याला तोंड देत राहतो, पण तिथल्या समाजाचं अविभाज्य अंग होऊ शकत नाही. फारच महाग पडतो हा डॉलर! पण हे भारतात कुणालाही समाजात नाही. पैशाच्या दलदलीत सापडलोय आम्ही! आमच्या लायकीपेक्षा फार उत्तम नोकरी मिळते तिथे. जाती, भाषा यांचं राजकारण नाही तिथे. सुखानं आपलं आपण काम करू शकतो. तिथलं सगळं सोडून मी इथं आलो तर आलो तर आणखी दु:खी होईन.`
Keywords
DOLLAR BAHU, SUDHA MURTY, UMA KULKARNI
Customer Reviews
  • Rating StarArchana Netke Bansode

    प्रेम या विषयावर आवडलेलं साहित्य

  • Rating StarDAINIK TARUN BHARAT 06-05-2007

    नातेसंबंधांच्या विविध रूपांचे दर्शन... ‘डॉलर बहू’ ही सुधा मूर्तींची मूळ कन्नड कादंबरी उमा कुलकर्णी यांनी अनुवादित केलेली– ‘अमेरिकेतील जीवन म्हणजे रंगीबेरंगी कोळ्याचं जाळं. तिथे नोकऱ्या आहेत. यंत्र तंत्र आहे, डॉलर्स आहेत. आपली माणसं त्यातल्या कशाला ती बळी पडून तिथं येतात, पण माघारी जायला जमत नाही. पैशाच्या म्हणजे डॉलरच्या दलदलीत सापडतात. फारच महाग पडतो हा डॉलर. पण भारतात कुणालाही ते समजत नाही.’ या कादंबरीतील चंद्रूच्या तोंडून लेखिका आपली खंत व्यक्त करते. इस्रो कंपनीत नोकरी करणारा इंजिनिअर चंद्रू कंपनीतर्फे अमेरिकेला जातो. पहिल्याच भेटीत या देशावर, तिथल्या समृद्धीवर भाळतो. डॉलरमधल्या मंत्रशक्तीने खेचला जातो. त्यामुळे कंपनीचं ट्रेनिंग संपल्यावर भारतात परत न जाता आपल्या मित्रांप्रमाणेच ‘स्किप’ करून मिनिसीटामधल्या ग्रीनकार्ड मिळवून देणाऱ्या कंपनीत नोकरी धरतो. कंपनीनं दिलेलं ट्रेनिंग. बाँड यांचा भंग करून ‘पळपुट्या’ मनोवृत्तीचा चंद्रू शेवटी ग्रीनकार्ड मिळवून अमेरिकेत स्थिरावतो. दरम्यान त्याच्या धाकट्या भावाचं– गिरीशचं लग्न होतं. गिरीशची पत्नी विनिता हिच्यावर चंद्रूचं एकतर्फी प्रेम असतं. पण ग्रीनकार्डच्या मोहापायी त्याला विवाहासाठी भारतात जाणं शक्य झालेलं नसतं. एकटेपणाला कंटाळून चंद्रू भारतात येतो आणि त्याच्या आईने गौरम्माने ठरविलेल्या सर्वसामान्य तरी अतिश्रीमंत मुलीशी लग्न करतो. डॉलर मिळविणाऱ्या चंद्रूवर त्याची आई गौरम्मा भुललेली असते. आंधळेपणामुळे तिला जवळ असलेल्या गिरीश– विनिताचा सरळ, साधा स्वभाव रुचत नाही. ती त्यांना तुच्छतेने वागवते. चंद्रूच्या वडिलांची– शामण्णाची ती पत्रास ठेवत नाही. सुनेच्या बाळंतपणाच्या निमित्ताने गौरम्माची अमेरिका-वारी होते आणि भ्रमाचा भोपळा फुटतो. अमेरिकेतील कुटुंबांच्या समस्येची जटिलता, एकटेपणामुळे सहज व्यसनात अडकणारी मुलं, गौरम्माच्या पैशाच्या लोभाला ओळखून दुटप्पी वागणारी सून-जमुना अशा अनेक गोष्टींमुळे गौरम्मांचे डोळे उघडतात. तरीही भारतीय समाजात किमान स्थान नसलेल्या व्यक्ती अमेरिकेत राहून डॉलर मिळवून आयुष्याला चांगलं वळण देऊ शकतात, हेही त्यांना समजतं. कथेचा हा पट विणलाय परस्परविरोधी स्वभावाच्या चंद्रू गिरीश, विनिता-जमुना, गौरम्मा-शामण्णा अशा जोड्यांनी गेल्या पंधरा वीस वर्षातील बदलतं जग, व्यवसायासाठी मुलांनी परदेशी स्थायिक होणं तिथल्या जीवनपद्धतीशी जुळवून जवळजवळ एकलकोंडं आयुष्य स्वीकारण, भारतीय नातेवाईकांशी त्यांची नाळ तुटणं या अपरिहार्य वास्तवातील भयानकता यातून स्पष्ट होते. घटनांची वेगवान रचना तसेच नातेसंबधांची विविध रूपे, कादंबरीतून स्पष्ट होतात. ‘डॉलर फार महाग पडतो.’ हे सत्य समजून अमेरिकेहून भारतात परतणाऱ्या गौरम्मांचा प्रवास मनाला चटका लावतो. तरीही बरेच प्रश्न अनुत्तरित राहतात. -मेधा मराठे ...Read more

  • Rating StarDAINIK AIKYA 03-06-2007

    अमेरिकन श्रीमंतीचा भुल भुलैय्या… ‘डॉलर बहू’ ही सुधा मूर्ती यांची कादंबरी अनेक भाषांमध्ये अनुवादित झाली आणि तिच्यावर टेलिसीरियलही झाली आहे. अमेरिकेत सध्या भारतीय तरुण संगणकक्षेत्रात, माहितीतंत्रज्ञान क्षेत्रात मोठ्या संख्येने कार्यरत आहेत आणि त्यांा तेथे होणारी प्राप्तीही अमेरिकेतील उच्चश्रेणीतील वर्गाशी तुल्यबळ असल्याने, कोणालाही त्यांचा हेवा वाटावा. असे सध्याचे वातावरण आहे. अमेरिकेचे आकर्षण त्यामुळे सर्वांना वाटते. अमेरिकन विद्यापीठात प्रवेश मिळावा म्हणून दरवर्षी दीडदोन लाख पदवीधर मुलांचा प्रयत्न असतो. तेथे एम.एस. पीएच.डी. वगैरे पदव्या मिळाल्या की कॅम्पस इंटरव्ह्यूमध्ये बहुतेकांना नोकऱ्या मिळतात. चांगला पगार मिळू लागतो. अशा तरुणांशी लग्न होऊन अमेरिकेत वास्तव्य करता यावे असे स्वप्न कितीतरी तरुणी बाळगत असतात आणि अमेरिकेत गेल्यावर तेथील सुबत्तेच्या, समृद्धीच्या, सुखसोयींच्या भुलभुलैय्यात हरवून जाण्यात धन्यता मानतात. अमेरिकेत ग्रीनकार्ड मिळाले म्हणजे आयुष्याचे सार्थक झाले अशी भावना सर्वदूर दिसते. अमेरिकन जीवनशैली अंगवळणी पडली की भारतात परत येणे नकोसे वाटते. अशा जोडप्यांना होणारी मुलेबाळे लहानपणापासून अमेरिकन ढंगात वाढत राहिली तर विचारूच नका. भारतीय वातावरण, येथील अस्वच्छता, बेशिस्त, दारिद्र्य, गैरसोय वगैरे बघून हा देश आपला नव्हे, अशी त्यांची धारणा होते आणि भारताला कधीमधी धावती भेट देण्यापलीकडे त्यांचे मायभूमीशी काही नाते उरत नाही. अमेरिकेत वास्तव्य करणाऱ्या तरुणांशी लग्न करून ‘डॉलर बहू’ होण्याची स्वप्ने बघणाऱ्या तरुणींची कथा डॉ. सुधा मूर्ती यांनी ‘डॉलर बहू’ या कादंबरीत सांगितली आहे. अशा डॉलरबहूचे कौतुक सासरी-माहेरी सर्वांना वाटते. परंतु अमेरिकतले भारतीयांचे जीवन हे दुरून वाटते तितके गोंडस, ग्लॅमरस नसते; तेथे पगार वगैरे चांगला असला आणि जाती, भाषा, धर्म यांच्या राजकारणाचा जाच टाळून आपलं काम निर्वेधपणे करून चांगल्या प्रकारे जगणं शक्य असलं तरी अमेरिकेत आपण तसे उपरेच असतो आणि तसे एकाकीही असतो; अडीअडचणींच्या वेळीही मित्रमंडळी तेवढ्यापुरती मदतीला आली तरी आपले आपणच बघणे क्रमप्राप्त असते. आपले परिचित वर्तुळ आधारासाठी लागते. तेथील नोकरीमध्ये भरपूर काम करावे लागते; नोकरचाकर ठेवणे अशक्यप्राय असल्याने स्वत:च आपली सर्व कामे करणे भाग असते; अर्थात तेथील सुखसुविधांमुळे तेही जमणे अवघड जात नाही आणि तेथील त्या सुखसुविधा अंगवळणी पडल्यावर काही वर्षांनी पुन्हा भारतात येऊन येथे नव्याने आपले लागेबांधे निर्माण करून जम बसवणे हे मात्र अवघड वाटते... त्यामुळे तेथेच राहणे, दुय्यम नागरिक म्हणून जीवन व्यतीत करणे हेच भाग्योदय उरते. डॉ. सुधा मूर्ती यांनी अमेरिकेत राहणाऱ्या भारतीयांच्या जीवनाचे अनेक विध पैलू ‘डॉलर बहू’च्या माध्यमातून पेश केले आहेत. बंगोलरच्या जयनगर भागात राहणारे संस्कृतचे मास्तर शामण्णा. त्यांची पत्नी गौरम्मा. काटकसरीचा संसार. तीन मुलं. थोरला चंद्रशेखर इंजिनिअर. दुसरा मुलगा गिरीश बँकेत क्लार्क. बेताचा पगार. मुलगी सुरभी... चंद्रशेखर बंगलोरच्या हस्त्रो या माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील कंपनीत सॉफ्टवेअर इंजिनिअर. कंपनी त्याला अमेरिकेला एका वर्षासाठी पाठवते. अमेरिकेतील समृद्धीने तो चक्रावून जातो. दरम्यान त्याचा भाऊ गिरीश विवाहबद्ध होतो. त्याला पत्नी म्हणून मिळते ती धारवाडची विनिता... खरं तर धारवाडला बँकेत नोकरी करताना चंद्रशेखर तिच्या प्रेमात पडलेला होता. पण ते प्रेम अव्यक्तच राहिलेलं होतं.. विनिता आपली वहिनी म्हणून आपल्याच घरात आलेली बघून तो काहीसा उद्विग्न होतो; पण साडेतीन वर्षांनी भारतात तीन आठवड्यांच्या रजेवर आलेल्या चंद्रशेखरच्या लग्नाच्या दृष्टीने हालचाली सुरू होतात. तशातच कॉम्प्यूटर इन्स्टिट्यूटमध्ये शिकवणाऱ्या सामान्य स्थितीतल्या गोपीच्या प्रेमात सुरभी पडते. गौरम्मा तिला या दरिद्री प्रेमाचा नाद सोडून दे असे सांगते. ‘अमेरिकेच्या हिशेबाने पाहिले तर शंभर डॉलरसुद्धा न मिळवणाऱ्या नवऱ्याशी संसार करताना तुझे हाल होतील..’ अशी भीती घालते. ‘मला अमेरिकेत नोकरी करणाराच जावई पाहिजे’ असे गौरम्मा सांगते. आईच्या स्वभावाची कल्पना असल्याने गिरीश गप्प बसतो. अमेरिकेतले एक स्थळ लग्न जुळवणाऱ्या दलालाकडून सुचवण्यात येते. ‘राजारामांचा मुलगा – शेखर अमेरिकेत असतो. हिऱ्यांच्या कुड्या, अमेरिकेचं तिकिट, दोन किलो चांदी, पन्नास तोळे सोनं, दिवसाचं चांगलं लग्न, योग्य तो मानपान... हुंडा अजिबात नको... अशा बेताच्या अपेक्षा असणारे हे स्थळ – गौरम्माला ठीक वाटते. राजाराम व शेखर सुरभीला बघायला येतात. ‘ही दरिद्री माणसं माझ्या मुलाला काय देतील – उगाच आमच्या मुलाचा वेळ फुकट घालवला’ असे राजारामांना वाटते. आठ वर्षांनी सुरभीपेक्षा मोठा असणारा शेखर – गिरीश शेखरबद्दल माहिती मिळवतो. तो एका अमेरिकन मुलींबरोबर रहात असतो. त्यामुळे सुरभीचे लग्न बँकेत नोकरी करणाऱ्या सुरेशशी ठरते. हैद्राबादमध्ये त्याचे घर असते... चंद्रशेखर लग्नासाठी दोन लाख रुपये पाठवतो... जमुनाच्या सोयीने लग्नाची तारीख ठरते. विनिताही मग मोकळेपणाने सांगते. ‘तुमच्या डॉलरनं आपल्या घराचा सत्यानाश केला. आम्ही काहीही केलं तरी अम्मा त्याची तुलना डॉलरशी करतात. लग्नाची तारीख ठरवतानाही केवळ जमुनेची सोय पाहिली. चंद्रशेखरला त्यातले सत्य जाणवते. पुढे जमुनेच्या बाळंतपणासाठी गौरम्मा अमेरिकेला जाते. अमेरिकेत राहणाऱ्या भारतीयांच्या वेगवेगळ्या समस्या गौरम्माला लक्षात येतात. चंद्रशेखरचा मित्र वेंकटू यांची मुलगी तेरा वर्षांची. तिला तिच्या मित्रांचे येणारे फो. अमेरिकेन मुलीप्रमाणे डेटिंग करू लागला तर म्हणून त्याला वाटणारी काळजी... पद्माच्या बाळंतपणासाठी गौरम्मा जाते. तिला स्टेशनवर घ्यायला वत्सला येते. ती बिदरची. तिचा नवरा रुदेश हा म्हैसूरचा. अठ्ठावीस वर्षे ती अमेरिकेत राहत असते. वत्सलाचा मुलगा अशोक ड्रग्जच्या आहारी गेलेला... शिवाय मद्मपान.. मुलगा हाताबाहेर गेला याचं वत्सलेला दु:ख... गौरम्मा अशा अनेक जणींच्या हकीकती ऐकते. अमेरिकेतील भारतीयांच्या जीवनाबद्ददल, समस्याबद्दल तिला जे कळते त्यामुळे तिचे काही भ्रम दूर होतात. जमुना ही डॉलरबहू – पण तिच्या वर्तनातले काही दोष तिला जाणवतात. गिरीशची पत्नी विनिता हिच्यावर आपण अन्याय केल्याची भावना तिला सतावू लागते. अमेरिका म्हणजे दुरून डोंगर साजरे... गौरम्मा भारतात परत जायचे असे मुलाला सांगते. विनोद शहाची सोबत बघून चंद्रशेखर आईला बंगलोरला पाठवतो... बंगलोर विमानतळावर शामण्णा तिला घ्यायला येतात. गिरीश-विनिता आले नाहीत म्हणून गौरम्मा जरा खट्टू होते. ‘तू तुझ्या या सुनेचा सारखा पाणउतारा करायचीस. म्हणून मीच तिला धारवाडला जा म्हटले. तुझ्याबरोबर राहून ती डिप्रेशनमध्ये गेली असती. तुझ्या प्रत्येक पत्रात अमेरिकचं वैभव, कौतुक असायचं, विनिताबद्दल कधीच काही नसायचं...’ गौरम्मा म्हणते, ‘अमेरिकेला जाऊन माझे डोळे उघडले. तिथं गेल्यावर मला कळलं, मी किती भाग्यवान आहे. विनितेसारखी सून मला मिळाली आहे. एका परीने हा बोधकथा आहे. अमेरिकेबद्दल आकर्षण, अमेरिकेतील श्रीमंतीची भूल - यामुळे अनेक तरूण तिकडे जातात. तेथील जीवनात वेगळ्याच समस्या उद्भवतात. तेथील वेगळी जीवनप्रणाली... तिच्यामुळे आचारविचार बदलतात... तेथील वास्तव वेगळेच असते. आपली मूल्ये वा निकष गृहीत धरून अमेरिकेतील भारतीयांना दोष देण्यात अर्थ नाही. तेथील जीवनशी त्यांना मिळवून घ्यावे लागते. अमेरिकेमील श्रीमंतीमुळे डॉलरबहुचे कौतुक करताना आपल्या इतर सुनांची वा नातवंडाची अवहेलना करणे हा करंटेपणा आहे. अमेरिकेच्या भ्रमजलातून बाहेर काढण्याचा ‘डॉलरबहू’ या कहाणीद्वारे सुधा मूर्ती यांनी प्रयत्न केला आहे. गौरम्माच्या निरीक्षणातून आणि तिला भेटणाऱ्या भारतीयांच्या जीवनकहाण्यामधून तेथील समस्या, त्यातील न पटणाऱ्या गोष्टींशी करावी लागणारी तडजोड हे सर्व तिला जाणवते. आपल्या डॉलरबहूच्या वागण्यातील हिशेबीपणा तिला कळून येतो... आणि आपल्या घराची ओढ तिला लागते. सुधा मूर्ती यांची निवेदनशैली वेगवान असते. एकापुढे एक प्रसंग चित्रपटातील सीनप्रमाणे त्या ठेवत जातात. त्यातून वेगवेगळ्या कहाण्यांची मालिका नजरेपुढून तरळत जाते. काहीशा सनातनी, कर्मठ अशा गौरम्माच्या नजरेतून अमेरिकतील जीवनशैलीतील समस्यांचे आणि आधुनिकपणाचे दर्शन घडल्याने, त्यातील ताण अधिक तीव्र होतो... या जीवनशैलीशी आपली नाळ सहजी जळू शकणार नाही; नाइलाजाने ती जुळवून घ्यावी लागले आणि त्याची खंत कायम मनाला टोचत राहील असाच संदेश जणू त्या देत आहेत. ...Read more

  • Rating StarMAHARASHTRA TIMES 26-11-2006

    सुधा मूर्ती यांची एकच एक ओळख नाही. इन्फोसिस फाऊंडेशनच्या माध्यमातून त्या समाजकार्य करतात, त्यांनी लिहिलेल्या कादंबऱ्या आवडीने वाचल्या जातात, आता तर त्या मालिकांमध्येही काम करू लागल्या आहेत! त्यांचं मूळ लेखन इंग्रजीत असलं तरी त्याच्या अनुवादित पुस्तकानाही वाचकांचा चांगला प्रतिसाद मिळतो. अशाच त्यांच्या एका पुस्तकासंदर्भात... डॉलरची सुखांतिका… ‘डॉलर बहू’ ही सुधा मूर्ती यांची गाजलेली कादंबरी या कादंबरीवर आधारित सीरिअलही तयार झाल्याने हे कथानक घराघरात पोहोचलं. सुधा मूर्ती यांनी भारतातल्या आणि परदेशातल्याही भारतीयाचं जीवन जवळून पाहिल्याने डॉलर त्यांच्या आयुष्यात कसा बदल घडवून आणतो, हे त्यांनी अनुभवलं. वेगवेगळ्या माणसांच्या आयुष्यावर हा डॉलर कसा परिणाम करून जातो, याचं सूक्ष्म निरीक्षण त्यांनी केलं. त्यापैकी काहीचं आयुष्य अतिशय आनंदमय झालं तर काहींना याचं डॉलरने असमाधानाच्या गर्तेत लोटलं. ‘डॉलर बहू’ चा नायक हा खऱ्या अर्थाने नायक नाही. तो नोकरीसाठी धारवाडसारख्या गावात येतो. घरमालकाच्या घरात असलेल्या मुलीच्या प्रेमात पडतो. पण तिचं मन जाणून घेण्याचा प्रयत्न करत नाही. अशातच त्याला हवी असलेली अमेरिकेतली नोकरी मिळते आणि कुटुंब, प्रेम, नाती सगळं सोडून तो अमेरिकेला जातो. त्याचं तिथे स्थिरस्थावर होणं म्हणजे ग्रीन कार्ड मिळेपर्यंत त्या मुलीचं लग्नही होतं. तेही त्याच्याच भावाबरोबर. डॉलरमुळे श्रीमंत झालेला नायकाला कायमचं दु:ख मिळतं. पण यात एका श्रीमंत मुलीचं स्थळ त्याच्यासाठी येतं आणि पैशाचा हव्यास वाढलेली आई त्या मोहाला बळी पडते. इथून नायकाऐवजी गरीब सुनेची कथा आपला ताबा घेते. मग लग्नानंतर दोन सुनांमध्ये होणारा भेदाभेद हा कादंबरीचा बिंदू बनतो. आई अमेरिकेला जाते आणि कथेचं सूत्र तिच्याकडे जातं. नायकाची आई अमेरिकेत स्थायिक झालेल्या भारतीयांच्या अनेक कथा ऐकते आणि आपल्या वागण्यातला दोष तिला कळून चुकतो. केवळ डॉलरच्या येण्याने आपण डोळ्यावर कातडं ओढलं होतं याचं दु:ख तिला होतं. आपल्या आजूबाजूलाही अशा अनेक घटना घडताना आपण पाहतो. पैशाने ज्यांची प्रतिष्ठा वाढली आहे अशांशी आपण नकळतपणे आपली तुलनाही करतो. ‘डॉलर बहू’ याच स्थितीचं प्रातिधिनिक चित्र आहे. अनेक अनुभवांच्या कथा एकाच अनुभवात गुंफल्या आहेत, हे या पुस्तकाचं वैशिष्ट्य. खूप अलंकारिक भाषा न वापरल्याने कथानक प्रवाही होत जातं. त्यात लेखिका सुधा मूर्ती यांच्याबरोबर अनुवाद करणाऱ्या उमा कुलकणी यांचंही कौशल्य म्हणावं लागेल. सुधा मूर्ती यांच्या पुस्तकाने आधीच बरीच लोकप्रियता मिळवली आहे. त्यामुळे त्याविषयी अधिक सांगायला नकोच. -अपर्णा पाटील ...Read more

Write Your Own Review
  • Default typing language is Marathi. To type in English press Ctrl+G key combination
Submit Review

Latest Reviews

MAZE TALIBANI DIWAS
MAZE TALIBANI DIWAS by ABDUL SALAM ZAEEF Rating Star
DAINIK LOKSATTA (LOKRANG) 20-01-2019

तालिबानचे अंतरंग... अफगाणिस्तान हा भारतीय उपखंडातील एक महत्त्वाचा देश. असंख्य समस्यांनी ग्रासलेला. राजेशाहीपासून साम्यवादी एकाधिकारशाहीपर्यंत सर्व प्रकारच्या राजवटींचे दशावतार पाहिलेला. या ना त्या कारणाने गेली तीन ते चार दशके सतत आंतरराष्ट्रीय स्तरार चर्चेत राहिलेला. अशा या देशातून सोव्हिएत आक्रमक फौजेला परतवून लावण्याच्या इराद्याने उभी राहिलेली कट्टर मुजाहिदीनांची संघटना- ‘तालिबान’! इस्लाममधील ‘जिहाद’च्या संकल्पनेची झिंग चढलेल्या या फौजेला अमेरिकेने पोसले नसते तरच नवल मानावे लागले असते. रशियन कैद्यांच्या शरीराची सालडी ते जिवंत असताना सोलणाऱ्या आणि त्या सैनिकांच्या आक्रोशात आसुरी आनंद मानणाऱ्या या तालिबान्यांना एके काळी अमेरिकेने गौरवलेदेखील. तथापि, एकदा सोव्हिएत फौजा माघारी परतल्यानंतर या मुजाहिदीनांना जाणीव झाली ती अमेरिका तिच्या राष्ट्रीय हितसंबंधांच्या रक्षणाच्या नावाखाली अफगाणिस्तानात करत असलेल्या घुसखोरीची. मग ते अमेरिकेच्या साम्राज्यवादाविरुद्धही त्याच त्वेषाने लढू लागले. अमेरिकेने लष्कर पाठवून आणि आपल्या मर्जीनुसार राज्य चालवायला तयार असणाऱ्या नेत्यांना सत्तास्थानांवर बसवून तालिबानचे आव्हान मोडून काढायचा बरीच वर्षे प्रयत्न केला, पण तो सपशेल फसला. त्या देशातून बाहेर कसे पडायचे, हा अमेरिकी प्रशासनाला भेडसावणारा एक मुख्य प्रश्न आहे. अफगाणिस्तानच्या ७० टक्के प्रदेशावर तालिबानची हुकमत तरी आहे किंवा धोक्याचे सावट तरी आहे. अशी ही संघटना, तिची ध्येयधोरणे, तिची अंतर्गत रचना आणि सत्तासंघर्षांबद्दल आपल्याला पुरेशी माहितीच नसते. विशेषत: पाकिस्तानबरोबर या संघटनेचे नेमके संबंध कसे आहेत, याबद्दल भले भले राजकीय नेतेही अंधारात चाचपडताना दिसतात. त्या दृष्टीने अब्दुल सलाम झैफ या तालिबानी राजनैतिक अधिकाऱ्याचे आत्मकथन- ‘माझे तालिबानी दिवस!’ हे अनुवादित स्वरूपात का होईना, मराठी वाचकांना आता उपलब्ध झाले आहे. ‘माय लाइफ विथ द तालिबान’ हे मूळ इंग्रजी पुस्तक २०१० सालीच प्रसिद्ध झाले होते आणि चर्चेतही होते. पुस्तकाच्या प्रारंभीच झैफची अवघ्या सात ओळींची, परंतु ‘स्वातंत्र्य’ आणि ‘लोकशाही’ या दोन मूल्यांच्या व्यावहारिक आविष्कारातील प्रचंड अंतर्विरोधांवर अत्यंत तीव्र, बोचरी टीका करणारी कविता वाचायला मिळते. ग्वान्टानामो तुरुंगात असताना झैफने लिहिलेल्या या कवितेचा प्रमोद जोगळेकरांनी केलेला उत्कृष्ट भावानुवाद झैफबद्दल आस्था निर्माण करतो. पुढे मूळ पुस्तकाच्या संपादकांनी लिहिलेला प्रदीर्घ परिचयपर लेख आहे. त्यात झैफचे कंदहार शहराशी, त्या शहराचे अफगाण इतिहासाशी, त्या शहरात जन्मलेल्या तालिबान चळवळीच्या मूळच्या व नंतर बदलत गेलेल्या स्वरूपाचे त्या अभागी देशातल्या रक्तरंजित संघर्षांशी असणारे जवळचे नाते उलगडून सांगितले आहे. त्यापाठोपाठ असलेली पुस्तकातील पात्रांची यादी वैशिष्टय़पूर्ण आहे. त्यानंतर न्यू यॉर्क विद्यापीठातील ‘आंतरराष्ट्रीय सहकार्य केंद्रा’तील एक तज्ज्ञ बार्नेट रुबिन यांची प्रस्तावना थोडक्यात झैफच्या या आत्मकथनाचे महत्त्व स्पष्ट करते. पाठोपाठ वाचायला मिळते खुद्द झैफची भूमिका. या नऊ पानी निवेदनात ज्या चार कारणांसाठी तो हे आत्मकथन लिहायला तयार झाला, त्या कारणांचे स्पष्टीकरण मिळते. यापुढील मुख्य पुस्तकाच्या २२ प्रकरणांमध्ये झैफने अफगाणिस्तानातील संघर्षांचे असंख्य कंगोरे उलगडून दाखवले आहेत. त्या निवेदनात त्याच्या वैयक्तिक जीवनाचे उभे-आडवे धागे असे विणले गेले आहेत, की हे पुस्तक एकाच वेळी दोन स्तरांवरील घटनाचक्राचे बहुमिती चित्रण करते आहे असे आपल्याला जाणवते. आपण त्यात अधिकाधिक गुंतत जातो. असंख्य प्रसंगांतले थरारनाटय़ पोहचवण्यात अनुवादक चांगलेच यशस्वी झाले आहेत. प्रत्येक पानावरील मजकुराशी संबंधित संपादकीय टिपा त्याच पानावर तळटिपांच्या स्वरूपात वाचायला मिळत असल्यानेही वाचकांची बरीच सोय झाली आहे. अफगाणिस्तानच्या भू-सामरिक महत्त्वामुळे गेली कित्येक दशके तो देश बडय़ा देशांच्या सत्तासंघर्षांत तर पिसला गेला आहेच; परंतु प्रत्येक सत्तांतरानंतर सत्ताधारी अफगाण नेत्यांच्या विरोधात काही अफगाण नेते उभे राहिलेच आहेत. या अंतर्गत यादवीमुळे त्या देशात निर्माण झालेली विदारक स्थिती पुस्तकभर एखाद्या पार्श्वभूमीप्रमाणे सतत आपल्याला जाणवत राहते. अफगाणिस्तानातील परस्पर विरोधी गटांपैकी कुणाला तरी हाताशी धरून आपापले राष्ट्रीय स्वार्थाचे घोडे पुढे दामटू पाहणारे अन्य देशांचे नेते झैफच्या संतापाचे लक्ष्य बनावेत यात नवल नाही. परंतु पाकिस्तानचे लष्करशाह जनरल मुशर्रफ यांच्याबद्दल झैफने या पुस्तकात लिहिले आहे, ते अत्यंत महत्त्वाचे आहे. झैफ पाकिस्तानमध्ये तालिबानचा वकील म्हणून काम करत होता, तेव्हा त्याची मुशर्रफ यांच्याशी एकूण चार वेळा भेट झाली होती. त्या चारही भेटींचे अगदी थोडक्यात वर्णन करून झाल्यावर झैफने अवघ्या एका परिच्छेदात मुशर्रफ यांच्या हिडीस राजवटीबद्दल जी आगपाखड केली आहे, ती मुळातूनच वाचण्याजोगी आहे. ‘पाकिस्तान बीफोर एव्हरीथिंग’ या आत्मकथनपर पुस्तकात मुशर्रफ यांनी तालिबान्यांना व इतरही काही मुसलमानांना आपण कसे निर्दयपणाने वागवले, याची कबुली दिली होती. मुशर्रफ यांनी पैशाच्या मोबदल्यात अनेक अफगाण मुजाहिदीनांना अमेरिकेला विकले होते. ते लोक ग्वान्टानामोत खितपत पडले होते. त्या यमयातना भोगाव्या लागलेल्या अफगाणी कैद्यांमध्ये खुद्द अब्दुल झैफचाही समावेश होता आणि तब्बल चार वर्षांच्या तशा तुरुंगवासातून काही मित्रांच्या प्रयत्नांमुळे २००५ साली तो सुटला. हा संदर्भ लक्षात घेतला म्हणजे २०१० साली लिहिलेल्या या आत्मकथनात झैफने ‘मुशर्रफ म्हणजे पाकिस्तानच्या इतिहासाला लागलेला काळा डाग आहे’ असे म्हटल्याबद्दल मुळीच आश्चर्य वाटत नाही. मुशर्रफना ‘इस्लामशी गद्दारी करणारा ढोंगी, क्रूर नेता’ असे म्हणणारा झैफ अमेरिकेवरील विध्वंसक हल्ल्याबद्दल चुकूनही पश्चात्ताप व्यक्त करत नाही, हेही लक्षात घेण्याजोगे आहे. इस्लामचा नारा देत पुढे सरसावणारे सर्व जण एकाच झेंडय़ाखाली एकत्र उभे ठाकत नाहीत. त्या झुंडीत अनेक जण आपापले स्वतंत्र झेंडे मिरवत पुढे घुसण्याच्या प्रयत्नात असतात, हे वास्तव झैफच्या आत्मकथनामुळेही पुन्हा प्रकर्षांने पुढे येते. असे अनेक मुद्दे विचारासाठी समोर येत जातात आणि तालिबान हे प्रकरण कसे आणि का जगावेगळे आहे, हे हळूहळू समजू लागते. हे या आत्मकथनाचे यश आहे. -आनंद हर्डीकर ...Read more

VANSHVRUKSHA
VANSHVRUKSHA by S. L. Bhairappa Rating Star
Smita Pawar

Vachla ahe...nice book👌